Кіріспе

Американдық драматург (1937 жылы туған)

Ричард Форман (1937 жылғы 10 маусымда Нью-Йорк қаласында туған) – американдық авангардты драматург және Онтологиялық гистериялық театрдың негізін қалаушы.

Жетістіктері мен марапаттары

Форман Нью-Йорк қаласында және шетелде елудан астам пьеса жазып, режиссерлік қойып, олардың дизайнын жасаған. Ол «Жылдың үздік пьесасы» номинациясы бойынша үш Obie сыйлығына ие болды, сондай-ақ режиссерлік және тұрақты жетістіктері үшін тағы төрт Obie сыйлығын алды. Форман Америка академиясы мен Өнер және әдебиет институтының жылдық әдебиет сыйлығын, Ұлттық өнер қорынан «Театр өнеріндегі өмірлік жетістіктері» сыйлығын, ПЕН Америка орталығының «Америкалық драматург шебері» сыйлығын, МакАртур стипендиясын алды. 2004 жылы Францияның Өнер және әдебиет орденінің офицері сайланды.

Мұрағат

Форменнің мұрағаттары мен жұмыс материалдары Нью-Йорк университетінің (NYU) Фейлс кітапханасының қорына қосылды.

Ерте өмір және білім

Ричард Форман Нью-Йорк қаласында дүниеге келді, бірақ өзінің қалыптасу жылдарының көп бөлігін Нью-Йорк штатының Скарсдейл қаласында өткізді. 1955 жылы бітірген Скарсдейл орта мектебінде (SHS) Форман театр бөлімінің жұмысына белсенді қатысты. 2018 жылы Lower East Side Biography Project ұйым түсірген деректі фильмде Форманның театрда жұмыс істеуге деген ерте мотивациясы көрсетілді. Деректі фильмде Форман бала кезінде қатты ұялшақтыққа ұшырағаны айтылады. Сондай-ақ, деректі фильмде Форманның асырап алынғаны да көрсетілді – бұл туралы ол 30 жасқа толғанға дейін білмеген. Оның туған анасы оған Эдвард Л. Фридман деген есім берген. Форманның туған анасы ортодоксал еврей, ал оның әкесі католик, және ол еврей балаларды асырап алу агенттігі, Louise Wise Services қызметінен алған мәліметке сәйкес, "көркемдік қабілеті бар" адам болған. Оның асырап алған ата-анасы да еврейлер еді. 1993 жылы Браун оған құрметті доктор дәрежесін берді. Йель университетінде Форман драма сыншысы және Театр гильдиясының бұрынғы әдеби директоры Джон Гасснердің басшылығымен оқыды.

Алғашқы мансабы және көркемдік әсерлері

Ричард Форман Йель драма мектебін бітіргеннен кейін Нью-Йоркке көшіп келіп, пәтер үйлердің басқарушысы болып жұмыс істеді. Форман авангардтық өнер ортасына қана полиция бір көрсетілімді тоқтатып, 1963 жылғы «Жалынды жаратылыстар» фильмінің көшірмесін тәркілеп, Джонас Мекас, Кен Джейкобс және Флоренс Карпфты Нью-Йорк штатының адалдық заңдарын бұзғаны үшін айыптағанда белсенді қатыса бастады. Форман Мекасқа көмек көрсету үшін хабарласып, ал келесі жылдары Форман мен Мекас жақын дос және серіктес болып қалады. 1960 жылдары Форман сондай-ақ театр режиссері Роберт Уилсон, кинорежиссер және актер Джек Смит, сондай-ақ театр режиссері және ғалым Ричард Шехнермен танысты, олардың барлығы Форманды өзінің туындыларын жасауға ынталандырды.

Гертруда Штайнның ықпалы

Бірқатар ғалымдар Гертруда Стайннің теориясы мен Ричард Форменнің театр эстетикасы арасындағы параллельдерге назар аударды. Форманның өзі оның жазбаларының өзінің жұмысына қаншалықты маңызды екені туралы айтқан. 1969 жылы Форман: «Гертруд Стайн, әрине, біз әлі жете алмаған көптеген нәрселерді жасады» деп мәлімдеді. Кейт Дейви өзінің «Ричард Форменнің онтологиялық гистериялық театры: Гертруда Стайннің ықпалы» атты мақаласында Стайннің Форманға тигізген әсерін талдайды. Ол Стайн мен Форманның шығармалары арасындағы негізгі байланыс – жазушылардың жазудағы сананы қабылдауы екенін ұсынады. Стайн «тұлғалық жазудан» гөрі «заттық жазуды» артық көреді. Стайннің моделі бойынша, «заттық жазу» – «уақыттан және байланыстардан бөлінген өздігінен нәрсе», ал тұлғалық – «қатынастағы нәрсе», уақытпен байланысты, байланыстарға жабысатын нәрсе. Дейви, Стайн сияқты, Форман да драманың «өмірге ұқсас» қасиеттерін жою арқылы – яғни, қиял желісіндегі адамдардың қиял желісіндегі орындарға қатысуын анық дамыту арқылы – «эмоционалдық тұзақтардан» немесе көрермендердің эмоционалдық реакцияларын қасақана манипуляциялаудан аулақ болатынын атап көрсетеді, осылайша көрерменнің өзін проекциялауы қиын болатын әлемді құрады. Дейви, Стайннің «ұзақ және күрделі сөйлемдерден ішкі пунктуацияны жою арқылы» жазуы оқырмандары үшін ұқсас әсер ететінін, олардың Стайннің сөздерін ажыратуға белсенді қатысуын қажет ететінін атап өтеді. Кирби өз байқауларының бірінде «София» сюжеті жоқ пьеса болғанымен, ол «көрнекі және сөздік идеялар мен сілтемелердің тақырыптық желілерінен» өзінің құрылымын жасайтынын атап көрсетеді. Сондай-ақ, Вацлав Гавел, Бото Штраус және Сюзан Лори Паркстің Нью-Йорк Шекспир фестивалі үшін жазған пьесалары, Париж операсындағы «Жарқанат», Лиль операсындағы «Дон Жуан», Филипп Гластың «Ашер үйінің құлауы» Америка репертуарлық театрында және Флоренциядағы «Маджо Музыкале», Хартфорд сахналық компаниясындағы «Войзек», Мольердің «Дон Жуан» Гутри театрында және Нью-Йорк Шекспир фестивалі, Кэти Акердің «Ақынның тууы» Бруклин музыка академиясында және Роттердамдағы RO театрында, Гертруда Стайннің «Доктор Фауст жарықтарды жағады» Берлин мен Париждегі күзгі фестивальдерде қойылды. Оның пьесаларының жеті жинағы жарық көрді, ал оның шығармаларын зерттейтін кітаптар ағылшын, француз және неміс тілдерінде жарық көрді.

Көпір жобасы

2004 жылы Форман Софи Хавиландпен бірлесіп The Bridge Project жобасын іске қосты. Бұл жобаның мақсаты – семинарлар, симпозиумдар, театрлық қойылымдар, бейнелеу өнері, перформанс және мультимедиалық шаралар арқылы әлем елдері арасындағы халықаралық өнер алмасуды дамыту.