Ғожал: Жоғарғы Хунца аймағының географиясы мен тарихы

Кіріспе

Гилгит-Балтистандағы аңғар, Пәкістан.

Годжал (Wakhi: وادی گوجال, Kyrgyz: گۉجال ۅرۅنۇ, ), сонымен қатар Жоғарғы Хунза деп аталады, Пәкістанның солтүстік-батысында орналасқан. Ол Қытаймен Хунджераб жотасы арқылы, ал Ауғанстанмен Чапурсан аңғары арқылы шекаралас. 2019 жылы Годжал аңғары Хунза ауданындағы екінші Қарашукар бөлімшесіне айналды. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл Ғылгит-Балтистанның ең ірі бөлімшесі. Годжал немесе Жоғарғы Хунза, оңтүстікке қарай Орталық Хунзамен, солтүстік-шығысқа қарай Қытаймен және солтүстік-батысқа қарай Ауғанстанмен шектесетін бірнеше үлкен және кіші аңғарлардан тұрады. Айнабад – Жоғарғы Хунзадағы Годжалдың алғашқы ауылы. Шымшал, Мисгар және Чипурсан аңғарларын есептемегенде, Годжалдың барлық ауылдарын Қаракорум тас жолынан (KKH) көруге болады, ол Годжал арқылы өтіп, Хунджераб жотасында Қытайға қарай бағыт алады. Годжал аймағында 20 000 исмаили тұрғыны бар.

Тарих

Годжалдың аңғарлары мен ауылдарына уақыт өте келе, айналасындағы аймақтардан адамдар қоныстанған. Қырғыз көшпелілері бастапқыда Жоғарғы Годжалдағы жерлерді қысқы жайылым ретінде пайдаланған. Вахилер Ваханнан осы аймаққа көшіп келді, Жоғарғы Годжалда Ишкук, Чапурсан аңғары, Гирчаның Авгарч ауданы және Сост ауылдары қоныстанды, ал Төменгі Годжалдағы Сисони ежелгі қоныс саналады. Гилгиттің орталық үкіметі билігінде болған кезде Ишкок елді мекені бай болды және Гилгит раджасына мал мен басқа да сүт өнімдерін төледі. Хунза мемлекеті XV ғасырдың басында тәуелсіздікке ие болғандықтан, Жоғарғы Годжалдағы түрлі аңғарларда Хунза мемлекеті құрылғанға дейін вахи тілді көшіп келушілер тұрған деген болжам бар. Кейіннен, ауызша тарих бойынша, XVIII ғасырда қатты су тасқыны Ишкук елді мекенін қиратқан. Орталық Хунзаның немесе Канджудтың ықпалы Мир Шах Сәлім ханның (1790-1824) кезеңінде күшейді. Мир Шах Сәлім хан Гүлмит Годжалдың Будлай әулетінен Ашурдың әйелі Гүлбаһар ханымның тәрбиесінде өсті. Гүлбаһар ханым Вахан ханы Махтум ханның қызы еді. Шах Сәлім хан Хунзаның мырзасы болған кезде Гүлкин мен Гүлмит елді мекендерін кеңейтуге мән берді және кірісті арттыру үшін Чипусанды қайта қоныстандыруды бастады. Мир Сәлім ханның әйелдерінің бірі, ханзада Хушал Бегүм, Сириколдың Қалам Ашқағаның қызы болды. Хушал Бегүм әкесінен ауыл шаруашылығы және жайылым жерлерін, сондай-ақ Сириколдағы елді мекендерден салық жинау құқығын алды. Осы арқылы Хунза мемлекеті Сирикол аймағына билігін кеңейтті. Хушал Бегүмнен Мир Сәлім хан Шах Абдулла хан есімді ұл табады. Мир Шах Сәлім хан 1824 жылы Гүлмитте қайтыс болды. Мир Шах Сәлім ханның қайтысынан кейін оның үлкен ұлы Шах Ғазанфар хан (1824-1864) Хунзаның мырзасы болды. Мир Шах Ғазанфар кіші інісі Шах Абдулла ханны Годжалдың губернаторы етіп тағайындады және оған Хунза әскерлерінің бас қолбасшысының міндетін қосты. Осы кезде Чипурсан аңғарын қайта қоныстандыру ісі жүзеге асты, Гүлмит, Гүлкин, Хусейни және Пасу ауылдарынан отбасылар көшіріліп, үлкен жерлер суаруға келтірілді. Годжалда суару жүйесіне енгізілген басқа да жаңа аймақтар – Абдулла хан-Абад, Зар хан және Зар-Абад. Шах Абдулла хан Гүлкинде орналасқан, ал Жалалабад, Шах Абад, Шах Мал және Яшбанданның көршілес аудандары оның жеке жағирының бөлігі болды. Осы кезеңде Хунза аймақтық күшке айналып, шекарасын Сирикол, Ярқанд және Ваханға дейін кеңейтті. Годжалдың вахи халқы жауынгерлерге айналып, көптеген соғыстарға қатысты. Хунза әскерлері Ходжаларға, қырғыздарға және Бадахшанға қарсы соғысып, жеңіске жетті. Абдулла ханның кезінде Годжал бекініс ретінде нығайды және кіріс пен әскери күш үшін орталықтың Годжалға тәуелділігі артты. Годжалға деген осы артқан тәуелділік пен Абдулла ханның күшейіп бара жатқан билігі орталықтағылардың көбіне қауіпті көрінді, нәтижесінде Мир Шах Ғазанфардың үлкен ұлы Ғазан хан Абдулла ханны өлтірді. Ғазан хан кейіннен әкесі Мир Шах Ғазанфарды да өлтіріп, Хунзаның мырзасы болды. Абдулла ханның бес баласы болды, оның ішінде бір қызы мен төрт ұлы бар. Мәрона есімді қызы ең үлкені болды және әкесінің тірілігінде Сириколда тұрмысқа шықты. Ұлдарынан ең үлкені Әли Параст болды, ол Мир Шах Ғазанфардың қызы Би Би Афтаб ханзадаға үйленді және Мир Шах Ғазанфардан Хайдарабадта жағир алды, бірақ кейіннен II Ғазан ханның кезінде Пасуға көшіп кетті. Басқалары – Мұхаммед Бари, Әли Фатах және Абдулла Байғ. Мұхаммед Бари 1891 жылы британдықтардың Хунзаға шабуыл жасауы кезінде Мир Сафдар ханмен бірге Қытайға көшіп кетті. Әли Фатах Гүлкинде, Абдулла Байғ Чапурсанда қоныстанды. Хунзада тұңғыш исмаили болған Мир Шах Сәлім хан қайтыс болғаннан кейін, Шах Ғазанфар мен Абдулла хан Хунзада исмаили дінін таныған және 1800 жылдардың бірінші жартысында исмаили болған аздаған адамдардың қатарында болды. Мир Шах Сәлім хан Гүлмитке келген кезде исмаили миссионері Саидшах Ардабилмен болған әңгімелер нәтижесінде исмаили дінін қабылдады. Мир Шах Сәлім Хунзада алғаш рет Исмаили тариқасы бойынша жерленген адам болды және оның құрметіне Гүлмитте тарихында алғаш рет Чираг и Рошан рәсімі өткізілді. 1800 жылдардың соңында Сарат ауылының жанындағы жер сілкінісі Хунза өзенін тосқауылдады және үш жыл ішінде Гүлмит, Хусейни және Пасу ауылдарының көп бөлігін су басқан үлкен көл пайда болды. Жердің мол бөлігі мен жеміс-жидек бақтары көлдің астында қалды. Соңғы рет 2010 жылы Атабабад ауылында тағы да үлкен жер сілкінісі болды, ол Шишкат, Аййнабад және Гүлмит ауылдарының бөліктерін су басты.

The valleys and villages of Gojal were settled over time by people from surrounding regions. Kyrgyz nomads initially used the areas in Upper Gojal as winter pastures. Wakhis migrated from Wakhan to this region, the Yishkuk, Chapursan Valley, the Avgarch area of Gircha and Sost villages were settled in the upper Gojal while in the lower Gojal سیسونی is considered an ancient settlement. When Hunza was under the Central Government of Gilgit the Ishkook settlement was wealthy and paid cattle and other dairy products to the Raja of Gilgit. As Hunza emerged as an independent state during the early 15th century so it can be inferred that different valleys in upper Gojal were inhabited by the Wakhi speaking migrants prior to the emergence of the Hunza state. Later, the oral history holds, a catastrophic flood destroyed the Ishkook settlement during the 18th century. The dominance of Central Hunza or Kanjud became significant during Mir Shah Salim Khan's period (1790 1824). Mir Shah Salim Khan was raised by his foster mother lady Gulbahar wife of Ashoor of the Budlay family of Gulmit Gojal. Lady Gulbahar was the daughter of the Qazi of Wakhan Qazi Makhtum. When Shah Salim Khan became the Mir of Hunza he paid attention to the expansion of the settlements of Gulkin and Gulmit and initiated the resettlement of Chipusan to increase revenue. One of the wives of Mir Salim Khan Princes Khushal Begum was the daughter of Qalam Ashqagha of Siriqol. Khushal Begum was gifted agriculture and grazing land and rights over collection of taxes from settlements in Siriqol by her father. Through this, the state of Hunza extended its control to the areas of Siriqol. From Khushal Begum Mir Salim Khan had a son named Shah Abdullah Khan who was the youngest amongst five other sons of the Mir. Mir Shah Salim Khan died in 1824 in Gulmit. After the death of Mir Shah Salim Khan his elder son, Shah Ghazanfar Khan (1824 1864) became the Mir of Hunza. Mir Shah Ghazanfar deputed his younger brother Shah Abdullah Khan as the Governor of Gojal and also assigned him the additional responsibility of the Commander of the forces of Hunza. It was this time when the resettlement of Chipursan valley was materialized by moving families from Gulmit, Gulkin, Hussaini, and Passu villages and bringing major parcels of land under irrigation. Other new areas in Gojal that were brought under irrigation were Abdullah Khan Abad, Zar Khan, and Zar Abad. Shah Abdullah Khan was based in Gulkin and the adjacent areas of Jalalabad, Shah Abad, Shah Mal, and Yashbandan were part of his personal jagir. During this period Hunza emerged as a regional power and extended its borders to Siriqol, Yarqand, and Wakhan. The Wakhi people of Gojal emerged as warriors and took part in many wars. The forces of Hunza fought and won wars against Khojas, Kyrgyz people, and Badakhshan. During Abdullah Khan's period, Gojal emerged as a stronghold and the center became increasingly dependent both for its revenue and military power on Gojal. This increasing dependency on Gojal and increasing power of Abdullah Khan was seen as a threat by many in the center which resulted in the murder of Abdullah Khan by prince Ghazan Khan, the elder son of Mir Shah Ghazanfar with support from a group of killers from Altit and Karimabad. Ghazan Khan later murdered his father Mir Shah Ghazanfar also and became the Mir of Hunza. Abdullah Khan had five children including one daughter and four sons. The daughter named Mirona was the eldest amongst all and was married in his father's lifetime in Siriqol. Amongst his sons the eldest was Ali Parast who was married to Princes Bi Bi Aftab, the daughter of Mir Shah Ghazanfar, and was given Jagir in Hyderabad Hunza by Mir Shah Ghazafar however later during Ghazan Khan II's period migrated to Passu, others were Muhammad Bari, Ali Fatah, and Abdullah Beg. Muhammad Bari migrated to China with Mir Safdar Khan during the British invasion of Hunza in 1891. Ali Fatah was settled in Ghulkin and Abdullah Baig in Chapursan. After the death of Mir Shah Salim Khan who was the first ever Ismaili in Hunza, Shah Ghazanfar and Abdullah Khan was amongst the few people in Hunza who got exposure to the Ismaili faith and became Ismaili during the first half of the 1800s. Mir Shah Salim Khan accepted the Ismaili faith as a result of the discussions with an Ismaili missionary Said Shah Ardabil during his visit to Gulmit. Mir Shah Salim was the first person in Hunza whose funeral was performed as per the Ismaili Tariqah and Chiragh i Roshan was performed for the first time in the history of Hunza for him in Gulmit. In the later part of the 1800s, a major landslide near Sarat village blocked river Hunza and in three years' time, a major lake was formed which inundated major parts of the villages of Gulmit, Hussaini, and Passu. A major portion of the fertile land and orchards came under the lake. Most recently in 2010, another major landslide occurred in the same area in Attababad village which again inundated parts of Shiskat, Ayeenabad, and Gulmit.

Шимшал

Шымшал аңғары – Годжал аңғарларының арасындағы ең танымал ауыл. Ол теңіз деңгейінен 3100 метр (10 170,6 фут) биіктікте орналасқан және ауданның ең биік елді мекені болып табылады. Бұл Ғылгит-Балтистанның ең үлкен аңғары және Хунза ауданының көбін қамтиды. Шымшал – Пакистанның Ғылгит-Балтистан аймағын Қытаймен байланыстыратын шекаралық ауыл. Шымшалдың жалпы ауданы шамамен 3800 км² құрайды, ал онда 250 шаңырақтың 2000-ға жуық тұрғыны бар. Шымшал аңғары Хунзадағы ең ірі саяхат аймағы және туристер үшін маңызды тарту орталығы болып табылады. Дистагил-Сар – Ғылгит-Балтистан, Пәкістанның Қарақорым тау тізбегіне жататын Шымшал аңғарындағы ең биік тау. Бұл Жер шарындағы ең биік таулардың 19-ы және Пәкістандағы 7-ші тау. Дистегил-Сар – Шымшалдың вахи халқы ұсынған вахи тіліндегі сөз, ол «ішкі жайлаудың үстінде» деген мағынаны білдіреді. Шымшалылар Пакистан үшін, шерпалар Непал үшін не нәрсе болса, сондай. Осы аңғардан шыққан отыздан астам белгілі альпинист туризм саласында Пакистанды мақтан тұтқан. Кейбір адамдар оны «Альпинистер аңғары» деп атайды. Дистагил-Сар (7885 м), Күнжут-Сар (7790 м), Тривор (7577 м), Пумари Чхиш (W) (7492 м), Юкшин Гардан-Сар (7530 м), Момхил-Сар (7343 м), Малунгутти-Сар (7207 м), Шимшал Уайтхорн (6303 м), Минглик-Сар (6150 м), Лупгар-Сар (7200 м), Дут-Сар (6858 м), Сония шыңы (6310 м), Пуриан-Сар (6293 м), Язғайл-Сар (6000 м), Яваш-Сар II (6176 м) және тағы да басқа таулар жақсы танымал. Ірі мұздықтарға Малангуди, Язғайл, Хурдопин (5800 м), Бралду, Одвер, Вер Жарав және негізгі өткелдерге Чафчингоал, Хурдопин, Май Дур, Бралду, Бой Сам және басқалары жатады. Олардың ішінде Хурдопин мұздық өткелі треккерлер үшін ең сүйікті бағыт болып табылады.

Шишкат

Шысқат, сондай-ақ Назимбад деп те аталады, Годжал аңғарының алғашқы ауылы болып табылады және Годжал (Жоғарғы Хунза) мен Орталық Хунзаның шекарасында орналасқан. Ауылдың жалпы халқы 220 шаңырақта тұратын 2160 адамды құрайды. Бұл ауылда басымдықпен бурушаски тілінде сөйлейді. Дегенмен, ауылда уахи және домаки тілдерінде сөйлейтін де көптеген адамдар тұрады. Ауыл 1903 жылы Мир Назим хан билігінде негізделген. Осыған дейін бұл шөлейтті жерлер Гүлмит ауылының мал жаюға арналған жері ретінде пайдаланылған. Гүлмиттен келген уахи шаңырағының бір бөлігі Шишкатта тұрақты түрде қоныстанды, ал бурушаски және домаки халқы Орталық Хунзадан көшіп келген. Ауылдың тарихи маңызы да бар, себебі бұл Гүлмиттен жоғарыдағы уахи халқы мен Нагар және Хунза мемлекеттері арасындағы шайқас болған жер.

Гүлмит - бөлімнің бас кеңсесі

Гүлмит – Годжал бөлімшесінің әкімшілік орталығы. Гүлмит – таулары, шыңдары мен мұздықтары бар ғасырлар бойы сақталған тарихи қала. Бұл туристер көп баратын жер және онда көптеген қонақүйлер, дүкендер мен мұражай бар. Ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Гүлмит Камарис, Одвер, Далгирам, Лакш, Калха, Шауран, Хор Лакш, Чамангул және Гозе деп аталатын шағын елді мекендерден тұрады. Гүлмитте шамамен 4000 адам тұрады, олардың барлығы вахи тілінде сөйлейді және шиит исламының исмаилилік бағытының жақтастары. 1974 жылға дейін, Хуза мемлекет болған кезде, Гүлмит мемлекеттің жазғы астанасы болған. Мемлекет жойылғаннан кейін ол теңіздің әкімшілік орталығына айналды. Гүлмиттегі ең көне, сақталған үйдің жасы алты ғасырдан астам. Гүлмитте алты Джамаатхана, яғни діни орталық бар. Олардың ауылдың әр бөлімінде екенін байқауға болады. Хуза Мирінің ескі жазғы сарайы Гүлмит тарихи поло алаңының солтүстік жиегінде орналасқан. Гүлмит аңғарының сұлулығын ескі мешіттер де әшекейлейді, қазір олар кітапхана ретінде пайдаланылуда. Гүлмитте үкімет салған жаңа ғимараттардың арасында Теңіз бас штабы, Федералдық үкіметтің ұлдарға арналған орта мектебі, Азаматтық аурухана, Алмаз мерейтойына арналған қыздар орта мектебі және Мемлекеттік қыздар жоғары орта мектебі бар. Ал Амин үлгі мектебі – қоғамдық ұйым, оның әдемі ғимараты Ага Хан денсаулық сақтау қызметтерінің денсаулық сақтау орталығының жанында тұр.

Пасудың қонысы

Пасу Гилгиттен 125 км қашықтықта, Қытай шекарасына жақын орналасқан. Оның төңірегінде екі ірі мұздық – Батура және Пасу мұздықтары жатыр. Үнемі су тасқынының қаупі болғандықтан, бұл жерде өмір сүру өте қауіпті, және бұрын төрт рет су басудан зардап шеккен. Пасу – аймақтағы ең көне ауылдардың бірі. Археологтардың мәліметінше, бұл жердегі алғашқы қоныстар б.з.д. 3000-5000 жылдарға дейін жетеді. Көптеген тау жыныстарында тасқұйрықтар мен зебралардың ежелгі суреттері сақталған, олар мыңдаған жылдар бойы осы аңғарда мекендегенін көрсетеді, бірақ қазіргі таңда аймақта зебралар қалмаған. Мұнда қар барысы мен як сияқты жануарлар да кездеседі. Екінші қоныстану дәуірінде бұл жерде қытай буддистері тұрған. Гандхара, Сват, Гилгит және Пасу буддистері осы аңғар арқылы Қытайға сапар шеккен. Бұл қоныс және одан кейінгі көші-қон туралы мәліметтер Карга Гилгит және Хуррамабад асуында табылды. Аңғарды үшінші рет мекендегендер – ислам дінін ұстанғандар. Ислам діні бұл аймаққа тоғызыншы ғасырда мұсылман әскерлері мен саудагерлері келген кезде тарады. Осы дәуірде аңғардың төңірегіндегі тауларға Құран аяттары қашалып жазылған. Төртінші дәуір де исламдық болды, ол 18 ғасырда осы жерге қоныстанды. Бұл кезде аймақта 315 отбасы тұрған. Бірақ, жер сілкінісі мен табиғи апаттан ауыл қирады, ал жақын жердегі өзен арнасынан шығып, су тасқынына ұшырады. Жер сілкінісінен аман қалған отбасылардың саны аз болды. 1964 жылы Шимшал өзенінің тасқыны мен өзен жағалауының эрозиясы салдарынан ауыл тағы да біржола қирады, халық көшіп кетуге мәжбүр болды. Осы жолы да ауылда 300-ге жуық үй болған. Пасудың көптеген жергілікті тұрғындары өздерінің бабаларын 15 ғасырда Ваханнан келген Құли есімді адам деп санайды. Оның құрметіне Пасу халқы Құли Күтс немесе Күтор деп те аталады. Құли Күтс тайпасы Кәримабад, Муртазабад және Орталық Хунзаның көптеген басқа да ауылдарында мекендеген. Кейін Орталық Хунзадағы Құли Күтс тайпасы Бурушу мәдениетін қабылдады және қазір Бурушаски тілінде сөйлейді. Көптеген отбасылар Чапурсан мен Хайберге көшіп кетті. Пасудың қазіргі тұрғындары арасында жеті ру бар: Алви, Муғани, Дин Әли, Сахи, Құба және Парасти, сондай-ақ Мирон деп те аталады. Парасти немесе Мирон – Хунзалық Миршаһ Сәлім ханның ұлы Шах Абдулла ханның ұрпақтары. Бұл ру 1870 жылдары Шахабад Хайдарабадтан Пасуға көшіп келген Шах Абдулла ханның үлкен ұлы Әли Парасттың есімімен аталады. Мир Шах Ғазанфардың тұсында Абдулла хан Годжалдың губернаторы және Хунза әскерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды, оның міндеті солтүстік шекараны қорғау болды. 1941 жылы Пасу халқы Әли Параст ұлы Мұхаммед Адаб ханның басшылығымен II Мир Ғазан ханның Годжал халқына салған ауыр салықтарына қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Британ үкіметі араласып, жергілікті әкімшілік арқылы салықты ең төменгі деңгейге дейін төмендету арқылы мәселені шешті. Соңғы мәліметтер бойынша, Пасудың халқы шамамен 1000 адамды құрайды.

Passu is located at 125 km from Gilgit on the KKH near the border of China and is surrounded by the mountains of the Karakoram range. Its neighborhood also includes two large glaciers: Batura and Passu Glacier. It is one of the most dangerous places to live in due to the continuous threat of floods and has been flooded four times in the past. Passu is also one of the most ancient villages in the area. According to archeologists, the first human settlement in the area dates back to 3000 BC or 5000 BC. There are many ancient rock carvings of ibex and zebra on several rocks, showing that ibexes have been around in the valley for many millennia, but the area no longer houses zebras. Other wildlife animals here are snow leopards and yaks. In the second settlement era, Chinese Buddhists lived here. The Buddhists of Gandhara, Swat, Gilgit, and Passu traveled from via this valley to go to China. Records of this settlement and subsequent migration are found in Karga Gilgit and Khurramabad Passu. The third settlement in the history of this valley is the Islamic era. Islam came to this area in the ninth century when Muslim soldiers and traders ventured to the region. Quranic verses were etched in the mountains around the valley during this era. The fourth era was also Islamic, which was settled here in the 18th century. This time, the area boasted a vibrant populace of 315 families. However, this village was destroyed by a natural disaster with a landslide and the nearby river was blocked. Only a few families remained safe by the landslide. This village was destroyed once again in 1964 when the population was forced into migration by the flooding of the Shimshal River and erosion around the river bank. This time around too, the village had some 300 houses. The majority of Passu's native population recognizes its ancestor as a man named Quli, who had come from Wakhan in the 15th century. In his memory, the people of Passu are also known as Quli Kuts or Kutor. The Quli Kuts tribe has also inhabited Karimabad, Murtazabad and many other villages of central Hunza. The Quli Kuts in central Hunza later adopted the Burushu way of life and now speak the Burushaski language. Most of the families migrated to Chapursan and Khyber. Among the current inhabitants of Passu are seven families: the Alvi, Mughani, Din Ali, Sakhi, Quba, and Parasti also called Miron. Parasti or Miron are descendants of Shah Abdullah Khan son of Mir Shah Salim Khan of Hunza. The family is named after Ali Parast, the elder son of Shah Abdullah Khan, who moved to Passu from Shahabad Hyderabad in the 1870s. During Mir Shah Ghazanfar's time, Abdullah Khan was deputed as the governor of Gojal and commander in chief of the forces of Hunza to protect the northern frontiers. In 1941 the people of Passu under the leadership of Muhammad Adab Khan son of Ali Parast mobilized a revolt against the heavy taxes imposed by Mir Ghazan Khan II on the people of Gojal. The government of the British Raj intervened and through the local administration of the Gilgit Agency, the issue was resolved by reducing the taxes to the minimum level. The latest figures put the population of Passu around 1,000.

География

Географиялық жағынан Годжал, Жоғарғы Хунза 70 және 61 градус ендік аралығында орналасқан және 10,873 км² жер аумағын қамтиды, теңіз деңгейінен 2,340 метрден 4,877 метрге дейін биіктікте жатыр. Годжал – Қарақорым және Шығыс Памир тау тізбегінің батыс бөлігін құрайтын таулы аймақ. Осы аймақта Пакистанның үшінші ең ұзын мұздығы – 56 шақырымдық Батура мұздығы орналасқан (Хиспар және Биафо мұздықтарынан кейін). Аймақ мұзбен қапталған биік тауларға, құйындармен ағып жатқан өзендерге, жасыл жайылымдарға және ұзын мұздықтарға мекен.

Әкімшілік

Гүлмит, 1974 жылға дейін Хунза мемлекетінің қысқы астанасы болған, қазіргі негізгі қала (техсил штаб-пәтері) және үкімет орталығы. Сост – шекаралық бақылау пункты және Пакистан мен Қытай арасындағы құрлық арқылы сауданың қақпасы. Аймақтың барлық басқаруы Гилгиттегі бюрократтардың қолында. Заң мен тәртіпті екі полиция бөлімшесі және судья сақтайды.

Ақындар

Үстіңгі Хунзада тамаша ақындар өмір сүреді. Олардың ішінде Назир Ахмад Булбул, Сейф Уддин Сейф, Рехмат Улла Мушфиқ, Афзал Карим және тағы да көптеген ақындар бар. Бұл ақындардың көпшілігі вахи тілінде шығарма жазады.

Шишкат

Шысқат – Оңтүстіктен келгенде Годжал аңғарындағы алғашқы ауыл. Атақты Атабад көлі, сондай-ақ Годжал көлі де Шишат және Гүлмит ауылдарында орналасқан. Атабад көлі 2010 жылдың 4 қаңтарында Аттабад ауылы үлкен көшкіннің салдарынан қирағаннан кейін пайда болды. Көшкін Хунза өзенінің арнасын жауып, көл құрады, ол ең биік нүктесінде Аттабад бөгетінен Пасуға дейін, шамамен 24 километрге созылды. Шысқат халқы қонақжайлылығымен де әйгілі. Лупгар-Сар – әлемдегі ең биік таулар тізімінде 109-шы орында. Ол Шымшал аңғарында орналасқан. Бұл Момхайл Сар таулары тобының бір бөлігі және теңіз деңгейінен 7200 метр (23 622 фут) биіктікте орналасқан. Вахи тілінде Лупгар-Сар «үлкен тастың шыңы» деп аударылады.