Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1809 жылғы Пиреней соғысы шайқасы
1809 Battle of the Peninsular War
Корунна шайқасы (немесе А Корунья, Ла Корунья, Ла Корунья немесе Ла Корунья), Испанияда Эльвина шайқасы деп аталады, 1809 жылғы 16 қаңтарда Империя маршалы Жан де Дью Соулт басқарған француз корпусы генерал-лейтенант сэр Джон Мурдың басқаруындағы британдық армияға шабуыл жасаған кезде болды. Бұл шайқас Наполеон соғыстарының бір бөлігі болған Пиреней соғысының ортасында өтті. Бұл Наполеон жетекшілігімен француздық әскерлердің испандық әскерлерді жеңіп, Мур Сульттің корпусына шабуыл жасап, француз әскерін ыңғайластыруға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін британдық армияның жағалауға шегінуіне әкелді. Соулт басқарған француз әскері британдықтарды табанды түрде қуып, олар Солтүстік Испанияға шегінді, ал олардың тыл әскері француз шабуылдарын қайта-қайта тойтарды. Екі әскер де қатал қыс жағдайынан қатты зардап шекті. Роберт Крауфурд басқарған жеңіл бригаданы есептемегенде, британдық армияның көп бөлігі шегіну кезінде тәртіпсіздік пен ұйымдық құлдырауға ұшырады. Британдықтар Испанияның Галисияның солтүстік жағалауындағы Корунна портына француздардан бірнеше күн бұрын жеткенде, жүк кемелері келмегенін көрді. Бірнеше күннен кейін флот келді, ал британдықтар кемеге отыруға дайын болғанда, француз әскері шабуыл жасады. Олар британдықтарды Англияға қайту алдында тағы бір шайқасқа мәжбүрледі. Нәтижесінде британдықтар француздардың шабуылдарын түнге дейін тойтарды, содан кейін екі әскер де қақтығыстан бас тартты. Британдық әскерлер түнде кемеге отыруды жалғастырды, соңғы көліктер таңертең француз артиллериясының оқ жауынымен кетті. Бірақ Корунна мен Феррол порттық қалалары, сондай-ақ Солтүстік Испания француздардың бақылауына өтті. Шайқас кезінде британдық қолбасшы сэр Джон Мур қаза тапты. Ол әскерлерінің француз шабуылдарын сәтті тойтарғанын білгеннен кейін көз жұмды.
The Battle of Corunna (or A Coruña, La Corunna, La Coruña or La Corogne), in Spain known as Battle of Elviña, took place on 16 January 1809, when a French corps under Marshal of the Empire Jean de Dieu Soult attacked a British army under Lieutenant General Sir John Moore. The battle took place amidst the Peninsular War, which was a part of the wider Napoleonic Wars. It was a result of a French campaign, led by Napoleon, which had defeated the Spanish armies and caused the British army to withdraw to the coast following an unsuccessful attempt by Moore to attack Soult's corps and divert the French army. Doggedly pursued by the French under Soult, the British made a retreat across northern Spain while their rearguard fought off repeated French attacks. Both armies suffered extremely from the harsh winter conditions. Much of the British army, excluding the elite Light Brigade under Robert Craufurd, suffered from a loss of order and discipline during the retreat. When the British eventually reached the port of Corunna on the northern coast of Galicia in Spain, a few days ahead of the French, they found their transport ships had not arrived. The fleet arrived after a couple of days and the British were in the midst of embarking when the French forces launched an attack. They forced the British to fight another battle before being able to depart for England. In the resulting action, the British held off French attacks until nightfall, when both armies disengaged. British forces resumed their embarkation overnight; the last transports left in the morning under French cannon fire. But the port cities of Corunna and Ferrol, as well as northern Spain, were captured and occupied by the French. During the battle, Sir John Moore, the British commander, was mortally wounded, dying after learning that his men had successfully repelled the French attacks.
Өмірбаян
Коруна жорығы Кардедеу шайқасымен басталды.
The Corunna campaign started with the Battle of Cardedeu.
Кіріспе
1808 жылдың қазан айының басында, Синтра конвенциясына байланысты Ұлыбританиядағы дау-жанжалдан және генералдар Далримпл, Бэррард және Уэлслидің қайтарылуынан кейін, сэр Джон Мур Португалиядағы 30 000 сарбаздық британдық күштерге қолбасшылық етті. Сонымен қатар, сэр Дэвид Бэйрд Фалмуттан 150 көлікте 12 000 мен 13 000 сарбазды күшейту экспедициясын бастады, оған HMS Louie, HMS Amelia және HMS Champion сүйемелдеді. 13 қазан күні ол Корунна портына кірді. 1808 жылдың қарашасына қарай Мур басқаратын британдық армия, Наполеонның басқыншы күштеріне қарсы күресте испан әскерлеріне көмектесу үшін Испанияға кірді. Байлендегі француз армия корпусының тапсырылуы және Португалияны жоғалтудан кейін Наполеон Испаниядағы қауіпті сезінді. Синтра жайлы жаңалықтан қатты алаңдаған император былай деді:
In early October 1808, following the scandal in Britain over the Convention of Sintra and the recall of the generals Dalrymple, Burrard and Wellesley, Sir John Moore took command of the 30,000 man British force in Portugal. In addition, Sir David Baird in command of an expedition of reinforcements out of Falmouth consisting of 150 transports carrying between 12,000 and 13,000 men, convoyed by HMS Louie, HMS Amelia and HMS Champion, entered Corunna Harbour on 13 October. By November 1808 the British army, led by Moore, advanced into Spain with orders to assist the Spanish armies in their struggle against the invading forces of Napoleon. After the surrender of a French army corps at Bailén and the loss of Portugal, Napoleon was convinced of the peril he faced in Spain. Deeply disturbed by news of Sintra, the Emperor remarked,
"Маусым айында Испанияның иесі болған француздар қазан айында Пиреней тауларына тіреліп, Наварра мен Каталонияны ұстап тұрды. Олар испандықтардың шабуылына осы екі бекіністі ұстап тұра алатынын білмейтін еді." Қазан айына қарай Испаниядағы француз күштері, гарнизонды қоса алғанда, шамамен 75 000 сарбазды құрады. Олар 86 000 испандық әскерге қарсы тұрды, ал Испанияның 35 000 британдық одақтастары жолға шықты. Бірақ шабуыл болған жоқ. Көтерілістің соққысынан шайқалған испандық қоғамдық құрылым, қиын әлеуметтік және саяси шиеленістерге жол берді. Патриоттар кез келген мәселеде бөлініп кетті, ал олардың жаңадан бастаған соғыс күш-жігері де соған сәйкес зардап шекті. Монархия құлағаннан кейін конституциялық билік жергілікті хунталарға берілді. Бұл институттар армия мен соғыс ісіне араласып, Мадридте қалыптасып жатқан орталық үкіметті әлсіретті және кей жағдайларда француздарға қарағанда бір-біріне қауіпті болды. Португалиядағы британдық армия, сонымен қатар, логистикалық проблемалармен және әкімшілік даулармен шектеліп, қимылға келе алмады. Фронтта айлар бойы әрекетсіздік сақталды, революция "дәл сол уақытта шешуші әрекет соғыстың барысын өзгерте алатын патриоттық Испанияны уақытша мүгедек етті". Одақтастар ақырындап жылжуда болғанда, француз империясының алыс шеттерінен келген үлкен күштер мен штыктардың бірігуі Наполеон мен оның маршалдары басқарған Гранде Армеяның 100 000 ардагерін Испанияға әкелді. 278 670 сарбаздық Армия Испаниясы Эброға жиналды, алдында ұйымдастырылмаған 80 000 испандық әскері тұрды. Император испан депутаттарына былай мәлімдеді: 1808 жылдың қазан айынан бастап Наполеон француздарды испандық шептерді қоршауға алуды қамтитын керемет шабуылға бастады. Шабуыл қараша айында басталды және "от пен болаттың көшкіні" деп сипатталды. Бір кезде британдық армия қауіпті түрде таратылды, Бэйрдтің жаңадан келген отряды солтүстікте Асторгада, Мур Саламандада, ал Хоуп Мадридке жақын, шығысқа қарай 70 миль (113 км) жерде, Мурдың барлық атты әскері мен артиллериясымен бірге болды. Мур басқаратын негізгі армия Саламанкаға жетті және 3 желтоқсанда Хоуптың отряды қосылды, содан кейін Мур испандық күштер бірнеше жеңіліске ұшырағанын естіді. Ол апаттан сақтану үшін Португалияға қайту керек деп ойлады. Мур, кері шегінуге бұрын, Сульттың 16 000 сарбаздық корпусының Карионда шашыраңқы және оқшауланған күйде екенін және француздардың британдық армияның орналасқан жерін білмейтінін білді. 15 желтоқсанда ол осы мүмкіндікті пайдаланып, Мадрид маңындағы француздарға қарсы шабуыл жасады, Сультты жеңіп, мүмкін Наполеонның күштерін бұруға үміттенеді. 20 желтоқсанда Корунадан келген Бэйрдпен қосылу Мурдың күшін 23 500 жаяу әскерге, 2 400 атты әскерге және 60 зеңбірекке жеткізді. Ол 21 желтоқсанда Сахагунда француз пикеттеріне генерал-лейтенант Пейджеттің атты әскерінің сәтті шабуылымен шабуылға кірісті. Бірақ Мур таңқалған Сультқа қарсы шара қолданбады. Мур екі күн тоқтады және Сультқа корпусын жинақтауға мүмкіндік берді.
The French, all but masters of Spain in June, stood with their backs to the Pyrenees, clutching at Navarre and Catalonia. They did not know if even these two footholds could be maintained in the face of a Spanish attack. By October French strength in Spain, including garrisons, was about 75,000 soldiers. They were facing 86,000 Spanish troops with Spain's 35,000 British allies en route. However, no attack came. The Spanish social fabric, shaken by the shock of rebellion, gave way to crippling social and political tensions; the patriots stood divided on every question and their nascent war effort suffered accordingly. With the fall of the monarchy, constitutional power devolved to local juntas. These institutions interfered with the army and the business of war, undermined the tentative central government taking shape in Madrid, and in some cases proved almost as dangerous to each other as to the French. The British Army in Portugal, meanwhile, was itself immobilized by logistical problems and bogged down in administrative disputes, and did not budge. Months of inaction had passed at the front, the revolution having "temporarily crippled Patriot Spain at the very moment when decisive action could have changed the whole course of the war". While the allies inched forward, a vast consolidation of bodies and bayonets from the far reaches of the French Empire brought 100,000 veterans of the Grande Armée into Spain, led in person by Napoleon and his Marshals. With his Armée d'Espagne of 278,670 men drawn up on the Ebro, facing a scant 80,000 raw, disorganized Spanish troops, the Emperor announced to the Spanish deputies: Starting in October 1808 Napoleon led the French on a brilliant offensive involving a massive double envelopment of the Spanish lines. The attack began in November and has been described as "an avalanche of fire and steel". For a time the British army was dangerously dispersed, with Baird's newly arrived contingent at Astorga to the north, Moore at Salamanca and Hope 70 mile (113 km) to the east near Madrid with all Moore's cavalry and artillery. The main army, under Moore, had advanced to Salamanca and were joined by Hope's detachment on 3 December when Moore received news that the Spanish forces had suffered several defeats. He considered that to avoid disaster he must give up and retreat back to Portugal. Moore, before retreating, received intelligence of Soult's 16,000 man corps' scattered and isolated position at Carrión and that the French were unaware of the British army's position. On 15 December, he seized this opportunity to advance on the French near Madrid, hoping that to defeat Soult and possibly divert Napoleon's forces. A junction with Baird on 20 December, advancing from Corunna, raised Moore's strength to 23,500 infantry, 2,400 cavalry and 60 guns and he opened his attack with a successful raid by Lieutenant General Paget's cavalry on the French picquets at Sahagún on 21 December. However, Moore failed to follow up against a surprised Soult. Moore halted for two days and allowed Soult to concentrate his corps.
Корунаға шегіну
Мур өзінің бар екенін білдірген соң Наполеон әдеттегідей шапшаң және шешімді жауап берді. Испандықтар жеңіліске ұшырады және енді ұйымдасқан қауіп тудырмады. Оның әскері көбінесе шоғырланған еді, ал жау тарап кеткен. Осылайша Наполеон Ұлыбританияның жалғыз далалық армиясын жоюға мүмкіндік алды. Мур тұтқындалу қаупі бар екенін түсінгенде, алға жылжуды тоқтатып, жедел кері шегінді. Бұл эпикалық қуғын-сүріп 250 мильден (402 км) астам аралықты қамтыды, оның ішінде 25 желтоқсанда Мурдың әскері шегінуді бастағаннан кейін британдық атқыштар және Жеңіл бригаданың жаяу әскері Мур әскерінің қозғалысын қамтамасыз етті. Олар француз әскерімен ұсақ артқы қақтығыстарға түсті, оның ішінде француз атқыштар тобын жеңіп, Галисия тауларына кірмес бұрын генерал Шарль Лефевр Деснуэтті Бенавентеде тұтқындады, ал Какабелос қаласында генерал Колбер Шабанас британдық мергеннің қолынан қаза тапты. Британдықтардың шегінуі, оларды француздық қуғыншылар тызды, суық пен қарлы ауыр жағдайларда таулы жерлер арқылы жүрді және шаршатарлық марштармен, қиыншылықтармен және азаппен белгіленді. Мур Асторгада Блейктің испандық күштерінің қалдықтарын басқаратын генерал Романамен қосылды, және Романа қарсы тұруды ұсынды. Алайда Наполеон жақындағандықтан Мур бас тартып, солтүстікке қарай шегінуін жалғастырды, ал Романа Португалияға қарай батысқа бет бұрды. Асторга мен Бетанзос арасындағы жолда британдық армия 3000 сарбазды жоғалтты, ал тағы 500-і Асторга мен Виллафранкадағы ауруханаларда қалды. Наполеон британдықтарды жылдам ұстап алып, оларды шайқасқа мәжбүрлеуге тырысты. Ол француз армиясын 10 күн ішінде 200 мильге (322 км) күштеп жүргізіп, қысқы қарлы боранына қарамастан, 1 қаңтарда 80 000 сарбазымен Асторгаға жетті. Наполеон Мурдың Португалияға қашуын кесіп тастауға маневр жасады. Мур жағалауға қашуға дайын болуды жоспарлаған еді. 28 қарашада Мур өзінің Корунадағы жасағына Вигодан кете беруге бұйрық берді, ал британдық негізгі армия Португалияға кері шегінуге тиіс еді, бірақ 28 желтоқсанға дейін ол бүкіл армияны Вигоға көшіруді шешті. 30 желтоқсанда Асторганы тастап, ол француздық қуғыншылардан озып, үлкен шайқастан аулақ бола алды. Мур Кроуфорд пен екі бригаданы, сондай-ақ әскер тасымалы кемелерін Виго портына жіберді. Наполеон 31 желтоқсанда ағасы Жозефке хат жазды: Мурды шайқасқа шығара алмағаны анық болған соң, Наполеон британдықтарды қууды маршал Нейдің қолдауымен Соулт корпусына тапсырып, армияның басым бөлігін, шамамен 45 000 сарбазды Мадридке қайтарды. Наполеон Испаниядан басқа маңызды мәселелерді шешу үшін кетуге шешім қабылдады; австриялықтар Францияға соғыс жариялауға және жақын арада Италия мен Баварияға басып кіруге дайын болды. Бірнеше рет британдықтардың тәртібі бұзылды, 28 желтоқсанда британдық әскерлер Бенавентені тонады, 2 қаңтарда Бембибрде жүздеген британдық сарбаздар шараптан мас болды, және бұл бірінші немесе соңғы рет емес, оларды тастап кетуге тура келді, ал оларды француз драгундары ұстады немесе қиратты. Осыған ұқсас оқиғалар орын алды, соның ішінде француздық қуғын осылайша жақын болды, британдық артқы күзеттің командирі Пейджет испан қаласын тонағаны үшін үш британдық сарбазды, мысалы, асып тастауға уақыты болмады. Француз кавалериясының генералы Колбер, британдық 15-ші гусарларды ығыстырғаннан кейін 95-ші атқыштардың Томас Планкетінің қашықтықтан атқан оғынан қаза тапты, Какабелос ауылындағы көпірден өтіп бара жатқанда. Екі бөлімнің шығыны шамамен бірдей болды. Мур 6 қаңтарда ежелгі римдік Луга қаласының алдында тұрып, шайқас ұсынды, бірақ бастапқыда Соулттың күштері тым жайылып кеткен. Екі күн ішінде Соулт әскерлерін шоғырландырып, Нейді Вилла Франка дель Биерзодан дивизия жіберуге тырысты, бірақ Ней аз ғана әскер жіберді. 8-і Соулт шайқасқа дайын болды, бірақ Мур Ней оны қоршап алғанын ойлап, сол түні қашып кетті, 500 атты атып, артиллерияның оқ-дәрі қоймаларын және азық-түлік қоймаларын жойды. Енді Вигоға жете алмайтынын түсінген және әскері жол бойында ыдырап кетеді деп қорқып, ол көлікті Бетанзос шығанағына, Коруна мен Феррол арасына бұйрық берді және Корунаға бет алды. Жаңбырлы дауылдар мен шатасу британдық негізгі күштің ішінара тәртіпсіздікке түсіп, мыңдаған сарбаздардың шашырауына себеп болды. Француз драгундары 500-ге жуық британдықтарды тұтқынға алды, ал тағы жүздеген артта қалғандарды Франческидің кавалериясы 10-да және тағы бірнеше жүз 11-де тұтқынға алды. Луго мен Бетанзос арасындағы әскерлердің жоғалтуы алдыңғы шегінудегіден де көп болды. Ақырында, 11 қаңтарда британдық негізгі күш Солтүстік-Батыс Испаниядағы Коруна портына жетті, онда олар Англияға қайтару үшін флотты күтіп отырды. Олар Бетанзос шығанағын бос және Корунада тек 26 көліктік кеме мен екі соғыс кемесін тапты. Қалған 245 кемеге қолайсыз желдер кедергі келтіргендіктен, олар тек 8 қаңтарда Вигоға ғана жетті және 13 қаңтарға дейін Корунаға шықпайды. Француздар да қуғын кезінде қатты шаршап, азық-түліксіз қалды, бұрыннан британдықтар өткен жерлерден өтуге мәжбүр болды. Британдық артқы күзет француздық қуғыншыларды тоқтатты, британдық армияның қалған бөлігіне кері шегінуге мүмкіндік берді, алайда француз кавалериясы оларды үнемі қысымға ұшыратып, британдық кавалериясының тиімді барлау жүргізуіне кедергі келтірді. Соулттың жаяу әскері де артта қалып, жақсы жайылып кеткен, және Арман Лебрун де Ла Уссай, Жан Томас Гийом Лорж және Жан Баптист Мари Франчески Делонн дивизияларын қамтитын кавалериядан қалысқан. Соулттың Пьер Юг Виктор Мерль, Жюльен Огюстен Жозеф Мерме және Анри Франсуа Делаборд басқаратын үш жаяу әскер дивизиясы мен артиллериясы келесі бірнеше күн ішінде Корунаға бөлініп жетеді.
Once Moore made his presence known Napoleon responded with customary swiftness and decisiveness. The Spanish were defeated and no longer an organized threat. His army was generally concentrated while the enemy was dispersed. With the initiative firmly in his grasp, Napoleon seized the chance to destroy Britain's only field army. When Moore realized he was in serious danger of being trapped he called off his advance and went into headlong retreat. This epic dash and chase would cover more than 250 mile (402 km), during which the British cavalry and the infantry of the Light Brigade were used to cover the movements of Moore's army after their retreat began on 25 December. This saw them engage the French in small rearguard clashes, including defeating a French cavalry force and capturing General Charles Lefebvre Desnouettes at Benavente before entering the mountains of Galicia, and another at Cacabelos where General Colbert Chabanais was killed by a British rifleman. The retreat of the British, closely followed by their French pursuers, took them through mountainous terrain in dreadful conditions of cold and snow and was marked by exhausting marches, privation, and suffering. Moore was joined at Astorga by General Romana leading the remnants of Blake's Spanish forces and Romana proposed they make a stand. However, with Napoleon closing in, Moore declined and continued his retreat north while Romana went west towards Portugal. On the march between Astorga and Betanzos the British army lost 3,000 men with 500 more left in hospitals at Astorga and Villafranca. Napoleon had attempted to speedily catch the British and force them to fight. He led the French army 200 mile (322 km) over 10 days by forced marches and in spite of winter blizzard conditions reached Astorga on 1 January with 80,000 men. Napoleon manoeuvred to cut Moore off from a retreat to Portugal. Moore had already planned that he would have to be ready to make a run for the coast. On 28 November Moore had ordered his Corunna contingent under Baird to embark from Vigo while the main British army was to fall back on Portugal but by 28 December he had decided to embark the whole army at Vigo. Abandoning Astorga on 30 December, he would manage to keep ahead of the pursuing French and avoid a major battle. Moore ordered Crawford and two brigades as well as the troop transport ships to the port of Vigo. Napoleon would write to his brother Joseph on 31 December: When it was clear that he could not bring Moore to battle, Napoleon left the pursuit of the British to Soult's corps with Marshal Ney in support and took the bulk of the army, some 45,000 men, back to Madrid. Napoleon decided to leave Spain to attend to other pressing matters; the Austrians were about to declare war on France, and would soon invade Italy and Bavaria. Several times the discipline of the British broke down, on 28 December British troops pillaged and looted Benavente, at Bembibre on 2 January, hundreds of British soldiers got so inebriated on wine, and not for the first or last time, that they had to be abandoned and were captured or cut to pieces by the pursuing French dragoons. Similar incidents took place including one in which French pursuit was so close there was not time enough for Paget, commander of the British rear guard, to complete the hanging of three British soldiers, as an example, for the pillaging a Spanish town. The French cavalry General Colbert, was killed while in close pursuit across the bridge at the village of Cacabelos by a long range rifle shot fired by Thomas Plunket of the 95th Rifles after driving off the British 15th Hussars. Losses were about the same for the two units. Moore made a stand before the old Roman town of Lugo on 6 January and offered battle but, initially, Soult's forces were too strung out. Over two days Soult concentrated his troops and tried to get Ney to send a division from Villa Franca del Bierzo but Ney sent few troops. By the 8th Soult was prepared for battle, but Moore, imagining Ney was outflanking him, slipped away that night, shooting 500 foundered horses and destroying artillery caissons and food stores. Now realizing he could not get to Vigo and fearing his army would disintegrate on the way, he ordered the transports to Betanzos Bay between Corunna and Ferrol and he headed for Corunna. Rain storms and confusion caused the British main body to partially lose order and break up with thousands straggling. Some 500 British were captured by the pursuing French dragoons, with hundreds more stragglers captured by Franceschi's cavalry on the 10th and several hundred more on the 11th. The loss of troops between Lugo and Betanzos was greater than all of that of the preceding retreat. Eventually, on 11 January, the British main body reached the port of Corunna in northwest Spain, where they had hoped to find the fleet to take them back to England. They found Betanzos Bay empty and only 26 transports and two warships at Corunna. The rest of the 245 ships had been delayed by contrary winds only arriving at Vigo on the 8th and would not depart for Corunna until the 13th. The French had also suffered severe fatigue and deprivation during their pursuit having to travel over ground already crossed by the British. The British rear guard had held off the pursuing French, allowing the rest of the British army to continue to withdraw, however the French cavalry had continually pressed them and prevented effective reconnaissance by the British cavalry. Soult's infantry had also had trouble keeping up and was badly strung out and most were well behind the cavalry which included the divisions of Armand Lebrun de La Houssaye, Jean Thomas Guillaume Lorge and Jean Baptiste Marie Franceschi Delonne. Soult's three infantry divisions, commanded by Pierre Hugues Victoire Merle, Julien Augustin Joseph Mermet and Henri François Delaborde, and his artillery would arrive at Corunna piecemeal over the next few days.
Корунаға дейін әскерлердің келуі
Британдық әскер 11 қаңтарда Корунаға келді, онда тек желілік кемелер, аздаған көлік және ауруханалық кемелер табылды, оларға көптеген жарақат алғандар мінбек болды. Сонымен қатар, өте қажетті әскери жабдықтар көп болды: әскерлерге 5000 жаңа мылтық, қайта жарақтандыру үшін көптеген патрон, көптеген испандық артиллериялық құралдары және көптеген азық-түлік, киім-кешек және басқа да керек-жарақтар берілді. Француз әскері келесі күні келе бастады, шеруден келгенде күшін жинады. Соулттың артиллериясы 14 қаңтарда келді. Көптен күткен көлік кемелері де 14-і күні келді, сол күні кешке британдықтар ауруларын, бірнеше жылқыларын және қалған далалық қарулардың, атты әскердің және зеңбірекшілердің көп бөлігін эвакуациялады. Британдықтар Корунаны болашақ база ретінде гарнизонмен қамтамасыз ету және ұстап тұру ниетінде болған жоқ. Содан кейін британдықтар испандықтарға арналған әскери жабдықтардың бір бөлігін жойды: қала сыртындағы екі қоймада 12000-ға жуық ұнтақ шамы, 300000 патрон, 50 бекініс пушкасы және 20 миномет. Британдықтар барлық қаруларын және артиллеристерін, ал жер атты әскерге қолайсыз болғандықтан, барлық атты әскерлерін және бірнеше сау жылқыларын алып кетті, бірақ атты әскердің 2000 жылқысын өлтірді. Мур енді жаяу әскерінің саны бойынша (15000-нан астам) артықшылыққа ие болды, ал қиыр жерді суға батып кеткен жолдар мен қабырғалар бұзғандықтан, Соулттың атты әскері тиімді болмайтын еді. Британдықтар қайта қаруланды, жақсы демалған және жақсы тамақтанған, қарсыласы француз әскерінен мүлдем өзгеше болды. Мур өз әскерін эвакуацияны қамтамасыз ету үшін орналастырды, оның басты бөлігін Корунаға баратын жолдың бойындағы қырқаға, портынан оңтүстікке қарай бір жарым шақырым жерге орналастырды. Оңтүстіктегі позиция күштірек болды, бірақ британдық командир оны тиісті түрде қорғауға жеткілікті күші жоқ деп есептеді және француз әскерінің жақындауын баяулату үшін онда тек аванпосттарды орнатуға келісті. Сол жақ қанатын Меро өзені қорғады, ал қырқаның сол және орта бөлігін қорғауға болады. Бұл қырқаның батыс және төменгі жағы осал болды, қарсы жақтағы биік таулардың жартасты биіктіктерінен артиллериямен шабуылға ұшырауы мүмкін еді, ал батысқа қарай созылған жер Корунаға дейін ашық даладан тұрды, бұл бүкіл позицияны айналып өтуге мүмкіндік беретін еді. Мур оң жақ қанатын қорғау және айналып өтуге жол бермеу үшін екі дивизияны резервте қалдырды. 15 қаңтарда француз әскері британдық аванпостарын биік жердегі қырқадан ығыстырып, біртіндеп сол жерде орналасты. Британдық 5-ші полктің қарсы шабуылы ауыр шығындармен тойтарылды. Соулт 11 ауыр пушкасын британдықтардың оң жағына оқ атуға болатын жартасқа орналастырды. Бұл өте қиын міндет болды және түнде ғана қарулар орнына жеткізілді. Делабордтың дивизиясы оң жақта, Мерлдің дивизиясы ортада, Мерме сол жақта орналасты. Француздардың жеңіл далалық пушкалары өздерінің позициясының алдыңғы қатарына таратылды, бірақ бұзылған жер, суға батып кеткен жолдар мен қабырғалар оларды ұзақ қашықтықтан қолдауға шектеді. Француз атты әскері шептің шығысына орналастырылды. Британдықтар үшін Бейрдтың дивизиясы оң жақта, Хоуп сол жақта орналасты, әрқайсысы Паджеттің резервімен бірге Аирс ауылында күшті бригаданы орналастырды.
The British army arrived in Corunna on 11 January and there were found only the ships of the line, a small number of transport and hospital ships to which the many wounded were embarked. There was also a large quantity of badly needed military stores: 5,000 new muskets were issued to the troops, a vast amount of cartridges for re equipping, numerous Spanish artillery pieces and plenty of food, shoes and other supplies. The French army began to arrive the next day, building up strength as they arrived from the march. Soult's artillery arrived on 14 January. The long awaited transport ships also arrived on the 14th and that evening the British evacuated their sick, some horses and most of the remaining field guns, cavalrymen and gunners. There was no intention by the British of garrisoning and holding on to Corunna as a future base with its extensive stores and certain support from the sea. The British then destroyed a portion of the enormous amount of military stores originally intended for the Spanish: nearly 12,000 barrels of powder, 300,000 cartridges in two magazines outside the town and 50 fortress guns and 20 mortars. The British embarked nearly all their cannon and artillerists and, as the terrain was unsuitable for cavalry, all their cavalry troopers and a few healthy horses, but killed some 2,000 of the cavalry's horses. Moore now actually had the advantage in numbers in infantry, 15,000 and, with the rough ground much broken up by sunken roads and walls, Soult's cavalry would be of little use. The British were rearmed, well rested and well fed, in marked contrast to the oncoming French. Moore had deployed his army to cover the evacuation by placing the main part of it on a ridge astride the road to Corunna, a mile and a half south of the harbour. A stronger position lay to the south but the British commander considered that he lacked the numbers to defend it properly and had to be content with placing outposts there to slow the approach of the French. The left flank was covered by the river Mero and the left and centre of the ridge was quite defensible. The western and lower end of this ridge was more vulnerable and could be swept by guns on the rocky heights of the loftier range opposite, and the ground further west consisted of more open terrain extending as far as Corunna which might provide the means of turning the whole position. Moore held two divisions back in reserve a little north and westwards in order to guard the right flank and to prevent a turning movement. On 15 January French troops pushed back the British outposts on the higher range and gradually took up position there. A counterattack by British 5th Foot was repulsed with heavy loss. Soult sited his 11 heavy guns upon the rocky outcrop from where they would be able to fire upon the British right. The task was very difficult and it was night before the guns had been dragged into position. Delaborde's division was posted on the right and Merle's in the centre with Mermet on the left. The light field guns of the French were distributed across the front of their position, however the broken ground, sunken roads and walls limited them to long range support. The French cavalry was deployed to the east of the line. For the British, Baird's division formed on the right and Hope's the left, each deploying a brigade en potence with Paget as the reserve at the village Airis.
Шайқас
16 қаңтарда таң атқанда француздар биіктікте орналасты, ал таңертең екі әскер де арадағы аңғар арқылы бір-бірін бақылады. Мур сол күні, егер Сульт шабуыл жасамаса, кемеге мінуді жалғастыруды жоспарлады. Түстен кейін Мур шабуылға бару ықтимал емес деп ойлады және алғашқы дивизияларға порқа жол тартты; әскердің қалғаны кешке қарай соңынан ермек еді, бірақ көп ұзамай, сағат 14:00-де француздар шабуылға өткенін білді. Сульттың жоспары – күшті орналасқан британдық жаяу әскеріне (сол және орталықта) қарсы шабуыл жасап, оларды ұстап тұрғанда Мерметтің жаяу әскер дивизиясы Эльвина ауылының үстіндегі осал британдық оң жаққа шабуыл жасау еді. Кавалерия Корунаға қарай созылған, ашық далаға жақын, батысқа қарай орналасты. Шабуылдар сәтті аяқталса, олар британдықтардың батыс жағын басып алып, армияның көп бөлігін Корунадан оқшаулатуға тырысатын еді. Мерметтің жаяу әскері жылдам ілгері жылды және көп ұзамай британдық қарауылдарын кері тартты, Эльвина қаласын басып алып, одан әрі биіктіктерге шабуыл жасады. Бірінші француз колоннасы екіге бөлінді: Галуа мен Жардон бригадалары Бэрдке қарсы және жақтан шабуыл жасады, ал үшінші француз бригадасы британдықтардың оң жағындағы аңғарға қарай жылжып, Лахусаяның драгундары француздың сол жағындағы шабуылды қолдауға тырысты. Ең қызыл шайқас Эльвинада және оның төңірегінде болды, өйткені бұл ауылдың иелігі бірнеше рет алмасты, ал британдықтар қарсыдағы биіктіктегі ауыр артиллерияның отынан қатты зардап шекті. Француз шабуылы Эльвинаны бұзып, одан артындағы төбеге көтерілгенде, Мур француз жаяу әскерін тоқтату үшін 50-ші және 42-ші (Қара күзет) полктерін жіберді, ал 4-ші полк британдық шептің оң жақ қанатын ұстады. Ауылды қоршаған жерді көптеген тас қабырғалар мен ойыс жолдар қиратқан. Мур осы аймақта қалып, шайқасты басқарды, 4-ші полкке екінші француз колоннасының жанынан атуға бұйрық берді, ол қанаттық шабуылға тырысты, және оны тоқтату үшін Педжедің резервін шақырды. Британдықтар ауылдан әрі жылды, бірақ британдықтар арасындағы шатасу Мерметтің резервтеріне Эльвинаға және одан өтуге мүмкіндік берді, 50-ші және 42-ші полктерді төбеден кері қуды. Мур дивизиялық резервін шақырды, Гвардияның екі батальонынан 800-ге жуық адам, және олар 42-ші полкпен бірге француздың шабуылын тоқтатты. Британдық командир Эльвинадан кері шегінген 42-ші полкті жинап, Гвардияға ауылға шабуыл жасауға бұйрық берген кезде, оны артиллериялық оқ жаралады. Ол ауыр жарақат алып құлады, "сол иығына тиіп, жамбас сүйегінің бір бөлігін алып кетті, ал қол тек ет пен бұлшық еттермен ілініп тұрды". Ол өлімге ұшыраған бірнеше сағат бойы есін сақтап, тыныш болды. Екінші шабуыл француздарды қайтадан Эльвина арқылы кері тартты. Мермет енді өзінің соңғы резервтерін жіберді, Мерл бригадасының бірі ауылдың шығыс жағына шабуыл жасады. Бұл Маннингэм бригадасының шабуылымен тойтарылды, және екі британдық (3/1 және 2/81) және екі француз полкі (2-ші Жеңіл және Рейно бригадасының 36-шы полкі) арасында ұзақ атыс болды. 81-ші полк шайқастан шығарылып, 2/59-шы полкпен алмастырылды, және күрес күннің соңында француздардың шегінуімен аяқталды. Бір кезде британдықтар басшысыз қалды, генерал Джон Хоуп Бэрд де ауыр жарақат алғандықтан, команданы өз қолына алды. Бұл Эльвинаның маңызды секторында қарсы шабуыл жасауға тырысуға кедергі келтірді, бірақ шайқас тоқтамай жалғасты. Батысқа қарай француз кавалериясы қанаттық шабуылдың бір бөлігі ретінде алға жылды және бірнеше шабуыл жасады, бірақ олар қиын жер бедерімен шектелді. Лахусая өз драгундарын аттан түсірді, олар шабуылшылар ретінде шайқасты, бірақ олар ақырында 95-ші атқыштар, 28-ші және 91-ші полктердің британдық резервтерімен кері тартты. Франческидің кавалериясы британдықтардың оң жақ шетін айналып өтуге тырысты, оларды Коруна қақпасынан кесіп тастауға тырысты, бірақ жер бедері және Фрейзердің Санта-Маргарита жотасында орналасқан дивизиясы қайтадан қарсы шықты, ол түбекті және қақпаны қорғады. Лахусая шегінгенде, Франчески оның қозғалысына қосылды. Түн шайқасқа нүкте қойды, сол кезде француз шабуылдары тойтарылды және олар бастапқы позицияларына оралды; екі тарап та шайқасқа дейін болғандай жерді ұстады.
As day broke on 16 January the French were in position on the heights, and all through the morning both armies observed each across the valley between them. Moore planned to continue with the embarkation later that day if Soult did not attack. By afternoon Moore considered an attack unlikely and ordered the first divisions to make their way to the port; the rest of the army would follow at dusk, but shortly afterwards, at 2:00 pm, he learned that the French were attacking. Soult's plan was to move against the strongly placed British infantry of the left and centre in order to contain it while the infantry division of Mermet attacked the more vulnerable British right above the village of Elviña. The cavalry was deployed further west near the more open country leading to Corunna. If the attacks succeeded they could seize the western end of the British lines and push on to cut off the bulk of the army from Corunna. Mermet's infantry advanced quickly and soon pushed the British picquets back, carrying the town of Elviña and attacking the heights beyond. The first French column divided into two with Gaulois' and Jardon's brigades attacking Baird front and flank, and the third French brigade pushing up the valley on the British right in an attempt to turn their flank with Lahoussaye's dragoons moving with difficulty over the broken ground and walls trying to cover the left of the French advance. The fiercest fighting took place in and around Elviña as the possession of this village would change hands several times, and the British suffered particularly from the fire of the heavy artillery on the heights opposite. As the French attack broke through Elviña and came up the hill behind it, Moore sent in the 50th Foot and the 42nd (Black Watch) to stop the French infantry while the 4th Foot held the right flank of the British line. The ground around the village was broken up by numerous stone walls and hollow roads. Moore remained in this area to direct the battle, ordering the 4th Foot to fire down upon the flank of the second French column that was attempting the turning movement and calling up the reserve under Paget to meet it. The British advance carried beyond the village but some confusion among the British allowed Mermet's reserves to drive into and through Elviña again chasing the 50th and 42nd back up the slope. Moore called up his divisional reserve, some 800 men from two battalions of the Guards, and together with the 42nd they halted the French advance. The British commander had just rallied the 42nd that had fallen back from Elviña and had ordered the Guards to advance on the village when he was struck by a cannonball. He fell mortally wounded, struck "on the left shoulder, carrying it away with part of the collar bone, and leaving the arm hanging only by the flesh and muscles above the armpit". He remained conscious, and composed, throughout the several hours of his dying. The second advance again drove the French back through Elviña. Mermet now threw in his last reserves with one of Merle's brigade attacking the east side of the village. This was countered by an advance by Manningham's brigade and a long fire fight broke out between two British: the 3/1st and the 2/81st and two French regiments: the 2nd Légere and 36th Ligne of Reynaud's brigade. The 81st was forced out of the fight and relieved by the 2/59th and the fighting petered out here late in the day with the French finally retiring. For a time the British were without a leader until General John Hope took command as Baird was also seriously wounded. This hampered attempts at a counterattack in the crucial sector of Elviña, but the fighting continued unabated. Further west the French cavalry pushed forward as part of the flank attack and made a few charges but they were impeded by the rough terrain. Lahoussaye dismounted some his Dragoons which fought as skirmishers but they were eventually driven back by the advance of the 95th Rifles, 28th Foot and 91st Foot of the British reserves. Franceschi's cavalry moved to flank the extreme right of the British attempting to cut them off at the gates of Corunna but were countered again by the terrain and Fraser's division drawn up on the Santa Margarita ridge which covered the neck of the peninsula and the gates. As Lahoussaye retired, Franceschi conformed with his movement. Night brought an end to the fighting by which time the French attacks had been repulsed and they returned to their original positions; both sides holding much the same ground as before the fight.
Коруна жорығының аяқталуы
Британдық армияның қолбасшылығы генерал Хоупқа берілді, ол өздерінің орнын ұстап тұруға немесе Сультқа шабуыл жасауға тырысудың орнына кемеге мінуді жалғастыруға шешім қабылдады. Сағат 9:00 шамасында британдықтар түн бойы күзет оттарын сақтап тұрған күшті пикеттерді қалдырып, өз қатарларынан үнсіз шығып кетті. 17 қаңтарда таңертең пикеттер артқы қатарға қайтарылып, кемеге көтерілді. Таңға дейін әскердің көп бөлігі кемеге мінген болатын. Сульт британдықтардың тау жотасынан кеткенін байқағанда, ол шығанақтың оңтүстік жағындағы биіктіктерге алты зеңбірек орналастырды және түске қарай француздықтар шеттегі кемелерге оқ атуға мүмкіндік алды. Бұл кейбір көліктерде үрей тудырды, олардың төртеуі қарап қалды және оларды жауға түсірмеу үшін өртелді. Соғыс кемелерінің атысы зеңбірек батареясын үнсіздікке мәжбүр етті. 18 қаңтарда британдық арьергард генерал Альседо басқаратын испан гарнизоны "адалдықпен" цитадельді ұстап тұрды, флот теңізге шыққанға дейін берілмеді. Оман Альседоны қала үшін жеткілікті күреспегені үшін сынады, өйткені британдықтар оның қорғанысының көп бөлігін қиратқаннан кейін оны тағдырына қалдырды. Напиер де осыған ұқсас сын айтады. Бір аптадан кейін Сульттың әскерлері Ферролды басып алды, бұл одан да үлкен қару-жарақ қоймасы және шығанақтың арғы жағындағы маңызды испандық теңіз базасы болды. Олар сегіз желілік кеме, үш 112 зеңбіректі, екі 80 зеңбіректі, бір 74 зеңбіректі, екі 64 зеңбіректі, үш фрегат және көптеген корветтерді, сондай-ақ 1000-нан астам зеңбірек, Англиядан келген 20 000 жаңа мылтық және түрлі әскери жабдықтарды иеленді. Шайқастың нәтижесінде британдықтардың 900-ге жуық әскері қаза тапты немесе жараланды. Әскердегі көптеген жылқыларды кемеге мінгізе алмағандықтан, француз қолына түсуіне жол бермеу үшін 2000-ға жуық кавалерия жылқысы және 4000-қа жуық артиллерия мен жүк көлігінің жылқысы қырғынға ұшырады. Француздар 1000-ға жуық адамды жоғалтты. Ең танымал құрбан болғандардың бірі генерал-лейтенант Мур болды, ол өзінің жеңісі туралы білуге үлкерді. Мурдың оң қолбасшысы Сэр Дэвид Бэрд шайқастың басында ауыр жарақат алды және майданнан кетуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, Мерметтің үш бригадирінің екеуі де құрбан болды: Галуа атып өлтірілді, Лефевр ауыр жарақат алды. Шайқас басталған күні таңертең 4035 британдық науқас ретінде тіркелді, олардың жүздегені кемеге мінуге тым нашар болды және артта қалды. Екі көлік, көбінесе Корольдің неміс легионынан, 300-ге жуық сарбазбен бірге жоғалды. Төрт күннен кейін армия Англияға оралған кезде 6000-ға жуық адам ауырды, Портсмут пен Плимут қалаларындағы аурулардың тізімі 5000-ға жетті. Он күн ішінде француздар көптеген әскери материалдарды қамтитын екі бекініс басып алды, олар тиісті шешім қабылданса, француздықтарға қарсы бірнеше ай бойы қорғалуы мүмкін еді. Ней және оның корпусы екі кавалериялық полкпен күшейтіліп, Галисияны басып алу міндетін алды. Сульт 9 қарашадан бері жолда және шайқаста болған корпусын басып алған жабдықтармен қайта жабдықтауға мүмкіндік алды, сондықтан жарты миллион патронмен және қашырларға тасымалданған 3000 артиллериялық снарядпен (жолдар дөңгелекті көліктерге жарамсыз болғандықтан) және оның артта қалғандары енді негізгі күшке қосылғаннан кейін, ол 1 ақпанда 19 000 жаяу әскер, 4000 кавалерия және 58 зеңбірекпен Португалияға қарай жорыққа шықты.
Command of the British army had passed to General Hope who decided to continue the embarkation rather than to attempt to hold their ground or attack Soult. At around 9:00 pm the British began to silently withdraw from their lines, leaving behind strong picquets who maintained watch fires throughout the night. At daybreak on 17 January the picquets were withdrawn behind the rearguard and went aboard ship; by morning most of the army had embarked. When Soult perceived that the British had left the ridge, he posted six guns on the heights above the southern end of the bay and by midday the French were able to fire upon the outlying ships. This caused panic amongst some of the transports, four of which ran aground and were then burned to prevent their capture. Fire from the warships then silenced the battery. On 18 January, the British rearguard embarked as the Spanish garrison under General Alcedo "faithfully" held the citadel until the fleet was well out to sea before surrendering. efn|Oman criticizes Alcedo for not putting up more of a fight for the town which the British themselves, having destroyed much of its defences, had just abandoned to its fate Napier makes a similar criticism. A week later Soult's forces captured Ferrol, an even greater arsenal and a major Spanish naval base across the bay, taking eight ships of the line, three with 112 guns, two with 80, one 74, two 64s, three frigates and numerous corvettes, as well as a large arsenal with over 1,000 cannon, 20,000 new muskets from England and military stores of all kinds. As a result of the battle the British suffered around 900 men dead or wounded. Unable to embark the many horses in the army, most of the nearly 2,000 cavalry horses and as many as 4,000 more horses of the artillery and train were slaughtered to prevent them from falling into French hands. The French lost around 1,000 men killed, wounded or captured. The most notable casualty was Lieutenant General Moore, who survived long enough to learn of his success. Sir David Baird, Moore's second in command, was seriously wounded earlier in the battle and had to retire from the field. In addition two of Mermet's three brigadiers were also casualties: Gaulois was shot dead and Lefebvre badly hurt. On the morning of the battle 4,035 British were listed sick, a few hundred of these were too sick to embark and were left behind. Two more transports were lost with about 300 troops mostly from the King's German Legion. By the time the army returned to England four days later some 6,000 were ill, with the sick returns listed at Portsmouth and Plymouth alone as 5,000. Within ten days the French had captured two fortresses containing an immense amount of military matériel which, with more resolution, could have been defended against the French for many months. Ney and his corps reinforced with two cavalry regiments took on the task of occupying Galicia. Soult was able to refit his corps, which had been on the march and fighting since 9 November, with the captured stores so that, with half a million cartridges and 3,000 artillery rounds carried on mules (the roads not being suitable for wheeled transport), and with his stragglers now closed up on the main body, he was able to begin his march on Portugal on 1 February with a strength of 19,000 infantry, 4,000 cavalry and 58 guns.
Талдау
Британдық әскер испандықтарды француздықтарды ығыстыруға көмектесу үшін Испанияға жіберілді, бірақ олар қорқынышты қысқы жағдайда үлкен қиындықтарға тап болып, денсаулық пен әскерлік рухқа нұқсан келтіріп, әскердің тәртіпсіздікке ұшырауына себеп болды. Англиялық тарихшы Кристофер Гибберт бұл шайқас туралы айта келіп: "Әскерлердің батылдығы мен төзімділігі туралы әңгімелеу оңай еді, бірақ Наполеонның генийіне қарсы осы қасиеттердің өзі қандай пайдасы бар еді? Оған қарсы тұру үшін 35 000 адам Испания шекарасын кесіп өтті, ал 8 000-ы қайтып оралмады. Біз өзіміздің ұлы тарихымызға лайық емеспіз", – деді. Сол кездегі британдықтар да Корунаны жеңіліс ретінде қарады: "Таймс" газетінің мәліметінше, "Біздің ұятты апатқа ұшырағанымызды жасыруға болмайды". Тарихшы Чарльз Оман маршал Сульттың Корунадағы шабуылы Мур мен оның әскеріне қорғаныс арқылы абыройын қайтаруға мүмкіндік берді, осылайша британдық генералдың өміріне қарамастан, әскер құтқарылды. Бұл пікірді Мурдың замандасы және испан соғысының классикалық тарихын жазған Торено графы да қолдады. Мур қала қамалының қабырғаларына әскери плащқа оралған күйінде жерленді. Оның жерлеу рәсімі Чарльз Вольфтың (1791–1823) "Корунадан кейін Сэр Джон Мурдың жерленуі" атты танымал өлеңінде бейнеленген. Чарльз Эсдейл "Пиреней соғысы: Жаңа тарих" кітабында былай деп жазады: "Әскери тұрғыдан алғанда, Мурдың шегіну туралы шешімі орынды болған шығар, бірақ басқа жағынан қарағанда, бұл апатқа ұшырады. Одан кейін, Мадрид түсуіне уақытында араласпай, енді британдықтар Испанияны толығымен тастап кеткендей көрінеді". Сондай-ақ, "Одақтастардың материалдық шығындарынан да ауыр тигені – ағылшын-испан қарым-қатынасына келген зор зиян. де ла Романа Мурды ашық түрде сатқындық пен адалсыздықпен айыптады". Соңында, "(француздардың) Испанияның ең халыққа толы аймағын басып алуы". Чендлер британдық әскердің "жеделдетілген шегінуге және теңіз арқылы эвакуациялануға мәжбүр болғанын" айтады. Сондай-ақ, "Мадрид пен Испанияның солтүстік жартысы француз әскерлерінің бақылауында болды". Фримонт Барнс "Наполеон соғыстары: Пиреней соғысы 1807–1814" еңбегінде сол кездегі британдық сыртқы істер министрі Кэннингтің "Мурдың сәтсіз жорығын жеке түрде күшейіп бара жатқан сынмен айыптағанын", ал көпшілік алдында ол "жеңілісті жеңіс ретінде сипаттаудың британдық дәстүріне сәйкес, Мурдың әскері Испаниядан қуылғанына қарамастан, оның Коруна шайқасындағы жеңісі "біздің маңдайымызда жаңа лавр гүлдерін гүлдеді" деп мәлімдеді". У. Х. Фичетт "Англия Еуропаны қалай сақтап қалды" кітабында былай дейді: "Мурдың стратегиясын дәлелдеу үшін, ол жаудың соншалықты зор күшін Испанияның таулы бұрышына тартып, оның оңтүстікке қарай жылдамдауын тоқтатты". Нейпер де осылай болжам жасайды: "Сэр Джон Мурдың жорығы оның назарын оңтүстіктен бұрғанда, [Наполеон] дайындалып жатқан екінші шабуылында Пиреней түбегінің қалған ірі қалаларын иеленуіне сөзсіз мүмкіндік берген болар еді". Дегенмен, Англияда Коруна шайқасы және әскердің қауіпсіз эвакуациялануы туралы хабарлар Мурдың науқанды басқаруына қатысты қызу сынға ұшырады, ал Корунада оның қарсыласы маршал Сульт Мурдың қабірін күтіп, оның есіне ескерткіш орнатуға бұйрық берді.
The British army had been sent into Spain to aid in expelling the French, but they had been forced into a humiliating retreat in terrible winter conditions that wrought havoc with health and morale and resulted in the army degenerating into a rabble. In his authoritative account of the battle, the English historian Christopher Hibbert states: "It was all very well to talk of the courage and endurance of the troops but of what use were these virtues alone when pitted against the genius of Napoleon? 35,000 men had crossed the Spanish frontier against him; 8000 had not returned. We were unworthy of our great past". The British of the day similarly viewed Corunna as a defeat: according to The Times, "The fact must not be disguised that we have suffered a shameful disaster". The historian Charles Oman contends that Marshal Soult's attack at Corunna provided Moore and his men with the opportunity to redeem their honour and reputation through their defensive victory, by which means the army was saved though at the cost of the British general's life. This view was echoed by the Count of Toreno, a contemporary of Moore's and author of the classic Spanish history of the war. Moore was buried wrapped in a military cloak in the ramparts of the town. The funeral is commemorated in a well known poem by Charles Wolfe (1791–1823), "The Burial of Sir John Moore after Corunna". Charles Esdaile, in The Peninsular War: A New History, writes: "In military terms, Moore's decision to retreat was therefore probably sensible enough but in other respects it was a disaster Having failed to appear in time then allowed Madrid to fall without a shot, the British now seemed to be abandoning Spain altogether." Also, "Even worse than the physical losses suffered by the allies was the immense damage done to Anglo Spanish relations. de la Romana openly accusing Moore of betrayal and bad faith." Finally, " the occupation (by the French) of the most heavily populated region in the whole of Spain". Chandler states, the British army had been " compelled to conduct a precipitate retreat and evacuate by sea." Also, "Madrid and the Northern half of Spain were under occupation by French troops". Fremont Barnes, in The Napoleonic Wars: The Peninsular War 1807–1814, writes that the then British Foreign Secretary Canning: " privately condemned Moore's failed campaign in increasingly stronger terms," while in public he " in the great British tradition of characterizing defeat as victory, insisted that although Moore's army had been pushed out of Spain his triumph at the battle of Corunna had left 'fresh laurels blooming upon our brows'". A more charitable view is offered by W. H. Fitchett in How England Saved Europe: " it is also a dramatic justification of Moore's strategy that he had drawn a hostile force so formidable into a hilly corner of Spain, thus staying its southward rush". Napier similarly speculates: "The second sweep that [Napoleon] was preparing to make when Sir John Moore's march called off his attention from the south would undoubtedly have put him in possession of the remaining great cities of the Peninsula". Nevertheless, back in England the reaction to news of the Battle of Corunna and the safe evacuation of the army was a storm of criticism over Moore's handling of the campaign, while back in Corunna his adversary Marshal Soult took care of Moore's grave and ordered a monument to be raised in his memory.