Кіріспе
Үндістан халқының киетін этникалық және мәдени киімдерінің алуан түрлілігі Үндістандағы киімдер әр түрлі этностарға, географиялық жағдайларға, климатқа және елдің әр аймағындағы халықтың мәдени дәстүрлеріне қарай өзгеріп отырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, киім-кешек кәупина, лангота, ахкан, лунги, сари сияқты қарапайым киімдерден бастап, түрлі рәсімдерге және би өнерлеріне дейін дамыған. Қалалық аймақтарда батыс киімдері кең таралған және барлық әлеуметтік топтардың өкілдері біркелкі киеді. Үндістанда маталардың тоқылуы, талшықтары, түстері және киім материалының өзі де сан алуан. Кейде дін мен осыған байланысты өткізілетін рәсімдерге қарай киімдердің түстері белгілі бір ретпен таңдалады. Үндістан киімдеріне әр түрлі үнді кестелері, өрнектер, қолөнер, әшекейлер және киім киюдің әр алуан стильдері кіреді. Үндістанда дәстүрлі киімдер мен батыс үлгілерінің үйлесімін көруге болады.
Clothing in India varies with the different ethnicities, geography, climate, and cultural traditions of the people of each region of India. Historically, clothing has evolved from simple garments like kaupina, langota, achkan, lungi, sari, to rituals and dance performances. In urban areas, western clothing is common and uniformly worn by people of all social levels. India also has a great diversity in terms of weaves, fibers, colors, and the material of clothing. Sometimes, color codes are followed in clothing based on the religion and ritual concerned. The clothing in India also encompasses a wide variety of Indian embroidery, prints, handwork, embellishments, and styles of wearing clothes. A wide mix of Indian traditional clothing and western styles can be seen in India.
Әйелдер киімдері
Үндістанда әйелдер киімі әртүрлі және жергілікті мәдениетке, дінге және климатқа тікелей байланысты. Елдегі әйелдердің дәстүрлі киіміне чолимен киілетін сарилер, чоли және дупат шалмен толықтырылатын лехенга немесе чания деп аталатын юбка, сондай-ақ гагра чоли ансамблі кіреді. Көптеген оңтүстік үнді балалары дәстүрлі түрде ланга вони киеді. Үндістанның барлық аймақтарында сарилер көбінесе үйленген әйелдер киеді, бірақ Раджастан және Гуджарат сияқты аймақтарда, мысалы, чания чоли (сонда осылай аталады) барлық жастағы адамдар киеді. Үндістанның көптеген ауылдық аймақтарында материалдардың жеңілдігі, ыңғайлылығы және қолжетімділігіне байланысты дәстүрлі киімдер әлі де киіледі. Зергерлік бұйымдар үнді еркек және әйелдер үшін өте маңызды. Ерлер дәстүрлі түрде тастармен немесе әшекейлі алқалармен жүзік тағады, ал әйелдер үшін маанг тикка, сырғалар, мұрын жүзік, әшекейлі алқалар, білезіктер, белдік тізбегі, тобық жүзік және саусақ жүзік сияқты әртүрлі зергерлік бұйымдар бар. Бұлардың бәрі үйленген индуист әйелдерінің дәстүрлі Сола Шрингаар құрамына кіреді. Сандал ағашы немесе шұбардан қаш арасына жағылатын индуист діни белгісі – тилак, ал тилақтың қазіргі нұсқасы бинди деп аталады. Индо-батыстық киім – батыс және Субконтиненттік сәннің үйлесімі. Басқа киімдерге чуридар, гамуча, курти және курта, дхоти, лунги және шервани жатады. Үндістанда киім киюдің дәстүрлі стилі ерлер мен әйелдер арасында ерекшеленеді. Бұл ауылдық аймақтарда сақталған, бірақ қалалық аймақтарда өзгерістер байқалады.
Дәстүрлі киімдер
Ерлер үшін дәстүрлі киімдер – ашқан/шервани, бандхгала, лунги, курта, ангарха, жама, дхоти немесе курта-пижама. Сонымен қатар, Үндістан үкіметі жақында шалбар мен көйлек сияқты батыс киімдерін де дәстүрлі үнді киімі деп мойындады.
Ішкі киімдер
Каупин тігілмеген, ал лангота тігілген. Дангал күресінде, әсіресе ахараларда, грыжа мен гидроцеледен сақтану үшін ішкі киім ретінде киілетін шалбар. Сикхтер үшін каччера кию міндетті. Ол белге орап кию арқылы немесе әшекейлі, кестеленген немесе қарапайым белбеудің көмегімен бекітіледі. Дхоти бүкіл Үндістанда кең таралғандықтан, әртүрлі тілдерде оны атау үшін әртүрлі сөздер қолданылады. Маратхи тілінде ол дотар деп аталады, пәнджаби тілінде – шадра, гуджаратиде – "Дхотию", ал телугу тілінде – Панча. Тамил тілінде оны вейти дейді, дхотидің үстінен ерлер көйлек немесе курта киеді.
Панче немесе Лунги
Лунги – Үндістанның тағы бір дәстүрлі киімі. Мунту – лунгидің өзі, бірақ ол әрқашан ақ түсті болады. Ол ең көп Оңтүстік Үндістанда танымал, алайда Бангладеш, Бруней, Индонезия, Малайзия, Мьянма және Сомали халқы да ыстық пен ылғалды ауа райының салдарынан лунги киюді жиі кездестіруге болады, себебі бұл ауа райы шалбар киюге қолайсыз жағдай жасайды, дегенмен қазір шалбар үйден тыс жерлерде де көп таралған.
Ащан
Ачкан – әдетте, бүкіл ұзындығы бойынша ашық түймелері бар кішкентай жакет. Ұзындығы көбінесе тізеге дейін жетеді және жакет тізеден сәл төмен аяқталады. Ачкан Шерваниге өте ұқсас, бірақ Шервани әлдеқайда ұзын пальто-жакет болып табылады. Жакета Неру жағасы бар. Ачканды көбінесе тар шалбар немесе шұлықша (чуридар) киетін. Ачкан түрлі маталардан тігіледі, оны ресми және бейресми жағдайларда киюге болады. Ачканды безендеу үшін гота және бадла сияқты дәстүрлі үнді тігістері қолданылады. Ачканды Үндістан субконтинентіндегі үйлену тойларында немесе басқа да ресми мерекелік шараларда күйеу жігіттер жиі киетін, бірақ ол Неру жакетіне айналғаннан кейін ачканды кию азайып кетті. Оны әдетте ер адамдар киеді. Үндістанда ачканды қысқы мерекелік шараларда, әсіресе Раджастан, Пенджаб, Уттар-Прадеш және Хайдарабад аймақтарының тұрғындары киеді. Кейіннен ачкан Неру жакетіне айналды, ол қазір Үндістанда кең таралған. Оны алтын немесе күміс жіптермен кестелеуге болады. Ачканға кейде дупатта деп аталатын шарф қосылады.
Бандгала
Жодхпури немесе Бандхгала – Үндістанға тән салтанатты кешкі костюм. Ол Жодхпур мемлекетінде пайда болған және Үндістандағы британдық тәуелділік кезеңінде кең таралды. «Жодхпури костюмі» деп те аталады, ол пальто мен шалбардан тұрады, кейде жилетпен толықтырылады. Бұл костюм батыс тілімі мен үнді қол өнемінде жасалған кестеленіп, белдікпен үйлесім табады. Ол тойлар мен ресми шараларға өте қолайлы. Материал жібек немесе кез келген костюмдік матадан жасалуы мүмкін. Әдетте, мата жағасы мен түймелері кестемен әшекейленеді. Бұл қарапайым, жакард немесе жамавари матасы болуы мүмкін. Көбінесе шалбар пальтоға сәйкес келеді, бірақ қазір пальто түсіне қарама-қарсы шалбар кию де трендке енген. Бандхгала Раджастан және бүкіл Үндістанда жылдам түрде танымал ресми және жартылай ресми киімге айналды.
Аңғарқа
Ангаркха термині санскрит тіліндегі Аṅgarakṣaka сөзінен туындаған, ол "денені қорғау" деген мағынаны білдіреді. Ангаркха Үндістан субконтинентінің әртүрлі аймақтарында таралған, бірақ негізгі тілімі бір болса да, стильдері мен ұзындығы аймаққа қарай өзгерген. Ангаракха – Үндістан субконтинентінде киілетін, сол немесе оң иыққа байланатын, екі жағынан жабылатын дәстүрлі үстіңгі киім. Тарихи тұрғыдан алғанда, ангракха – адам өзіне орап алатын, ежелгі Үндістанның түрлі биліктерінде киюге ыңғайлы, түйіндер мен белдіктермен бекітілетін сарайлық киім болған.
Жама
Жама – моғол дәуірінде танымал болған ұзын көйлек. Оңтүстік Азияның түрлі аймақтарында киілетін жама киімдерінің көптеген түрлері болған, олардың қолданылуы 19 ғасырдың соңына қарай азайды. Дегенмен, Кутч аймағының кейбір бөліктеріндегі ерлер әлі де жама киеді, ол ангаркха деп те аталады, оның асимметриялық жағасы және белден төмен кеңейіп кететін юбкасы бар. Бірақ, кейбір үлгілері тізеден төмен түседі.
Бас киімдер
Үндістанның көптеген аймақтарында пагри (түрбан) киіледі, ол әр аймаққа қарай әртүрлі стильдер мен дизайндарда болады. Елдегі түрлі қауымдар ортақ идеологияны немесе мүдделерді білдіру үшін тақия және Ганди шапқасы сияқты басқа да бас киімдер киеді.
Дастар
Дастар, сондай-ақ пагри деп те аталады, бұл Үндістандағы сикх қауымы киетін бас киімі. Ол батылдық, ар-намыс, руханият және басқа да құндылықтарды көрсететін сенімнің символы болып табылады. Дастар сикхтің ұзын, қиылмаған шашын, яғни кешті қорғау үшін киіледі, ал кеш – сикх дінінің бес «К»-сының бірі. Сонымен қатар, жылдар өте келе дастар Ниханг және Намдхари сияқты сикх дінінің түрлі бағыттарына сәйкес әртүрлі стильдерге дамыды.
Фет
Фэта – Махараштра штатында тағылатын бас киімдердің маратхи тіліндегі атауы. Оны көбінесе дәстүрлі салтанаттар мен шараларда киеді. Бұрын киімнің міндетті бөлігі болған және әр аймақта әртүрлі стильге өзгерген. Ең негізгі түрлері – Пунери Пагади, Колхапури және Мавали фэтасы.
Майсур Пета
Алғашында Майсур патшаларының ресми мәжілістерде, дурбарда және мерекелердегі салтанатты шерулерде, сондай-ақ шетелдік қонақтармен кездесулерде киген Майсур петасы, Майсур және Кодагу аудандарының мәдени дәстүрінің символына айналды. Майсур университеті бітіру салтанаттарында қолданылатын дәстүрлі төбе шапанды (мортарбордты) осы петамен алмастырды.
Раджастхандық сафа
Раджастхандағы түбіттер пагари немесе "сафа" деп аталады. Олар өзінің стилі мен түсімен ерекшеленеді және киген адамның кастасы, әлеуметтік тобы мен аймағын көрсетеді. Ыстық және құрғақ аймақтарда түбіттер үлкен және кең болады. Паггар Мевар аймағында, ал сафа Марвар аймағында дәстүрлі саналады. Пагаридің түсіне ерекше мән беріледі, сондай-ақ пагаридің өзі де маңызды. Бұрын шафран батылдық пен қайсарлықты білдірген. Ақ түсті түбіт – қайғыға келуді көрсетеді. Түбіт алмасу – мәңгілік достықтың нышаны.
Ганди топи
Ганди шапқасы – хади матасынан жасалған ақ түсті шапқа, оны Махатма Ганди Үндістанның тәуелсіздік күресі кезінде кеңінен танымал етті. Тәуелсіздік алғаннан кейін де Ганди шапқасын кию дәстүрі сақталды және ол саясаткерлер мен қоғамдық белсенділер үшін символдыққа айналды. Бұл шапқа тарих бойы Гуджарат, Махараштра, Уттар-Прадеш және Батыс Бенгалия сияқты көптеген штаттарда киіліп, қазір де көптеген адамдар оны саяси мағынасыз киеді. 2013 жылы «Aam Aadmi» партиясы «Мен қарапайым адаммын» деген жазуы бар Ганди шапқасын таныстырды. Бұл Анна Хазаренің «Локпал» қозғалысы кезінде қолданылған «Мен Аннамын» шапқаларының ықпалында болды. 2013 жылғы Дели заңнамалық жиналысының сайлауында бұл шапқалар «Aam Aadmi» партиясы мен Конгресс партиясының мүшелері арасында саяси үлгіде пайдаланылып жатыр деген себеппен қақтығысқа ұласты.
Кашмир шалы
Үндістанның ең танымал экспорттық тауарларының бірі – Кашмир шалы, оның Кашмир тоқымасына тән ерекшелігі, дәстүрлі түрде шахтуш немесе пашмина жүнінен жасалған. Кашмир шалы жылуымен, жеңілдігімен және ерекше бута өрнегімен бағаланады, бастапқыда оны моғол патшалығы мен ақсүйектері қолданған. 18 ғасырдың соңында ол Еуропаға жетіп келді, онда Ұлыбритания королевасы Виктория және Франция императоршасы Жозефина оны экзотикалық сәндік және мәртебе символы ретінде танымал етті. Бұл Кашмир аймағының (кашмир ретінде) атауына айналды, Еуропада жаппай өндірілетін имитация өнеркәсібін дамытып, бүгінде Пейсли мотиві ретінде белгілі бута өрнегін танымал етті. Бүгінде ол Батыс әлемінде сән-салтанат символы болып саналады, оны жиі қонақтарға сыйлық ретінде тартады және қоғамдық тұлғалар пайдаланады.
Қазіргі заманғы киімдер
1960 және 1970 жылдары Батыс сәні Үндістан киімдерінің элементтерін қабылдап алғанда, Үндістан сәні де Батыс киімдерінің элементтерін белсенді түрде қабылдай бастады. 1980 және 1990 жылдары Батыс дизайнерлері өз жұмыстарына дәстүрлі үнді қолөнерін, маталарын және техникаларын енгізді, ал Үндістан дизайнерлері өз жұмысына Батыстың әсеріне мүмкіндік берді. Көптеген үндістандық көпұлтты компаниялары еркек қызметкерлерінен Батыс стилінде киінуді талап етеді. Қазіргі Үндістандағы әйелдер киімі ресми және күнделікті киімдерден – көйлектерден, шалбарлардан, жейделерден және блузкалардан тұрады. Курти сияқты дәстүрлі үнді киімдері джинспен үйлестіріліп, күнделікті киімнің бір бөлігін құрайды. Үндістандық сәнді киім дизайнерлері дәстүрлі үнділік ою-өрнектерінің әртүрлі элементтерін Батыс киімдерімен біріктіріп, заманауи үнді сәнінің бірегей стилін жасады.