Кіріспе

Ежелгі грек дініндегі жүзімдіктер мен астық далаларының рухы (демоны), грек [[Деймон (классикалық мифология)]]. Agathos Daimon (ἀγαθός δαίμων, ) бастапқыда классикалық ежелгі грек және греко-египеттік діндердегі кіші құдай (демон) болды. Ол гректер үшін үй құдайы ретінде танымал болды, және ас ішкеннен кейін Зевс Сотермен бірге оған құрбандық шалынатын. Кейінгі (Птолемейлік кезеңнен кейінгі) антикалық дәуірде ол екі шамалы ерекшеленетін рөлге ие болды: бірі – Александрияның арнайы қорғаушысы болған, жылан тәрізді азаматтық құдай Агатос Даймон. Екіншісі – үйлерде табынылған үйлердің жеке қорғаушылары, жылан тәрізді үй құдайларының бір түрі, Агатхой Даймондары.

Ерте тарих

Агатос Даймон Грекияда б.з.д. V ғасырдың басында тұрмыстық жағдайда кездеседі, бірақ ол Александриядағыдай жылан түрінде бейнеленбеген. "Агатос Даймонның Александрияда пайда болғандығы туралы пікірталас бар, екі қарама-қарсы көзқарас бар: бірі Агатос Даймонды грек мәдениетінен келген нәрсе деп санайды, кейіннен ол Сераписпен және египет құдайлары Шаи (Шай), Кнефис (Кнеф), Хнум, Сокнописпен байланыстырылды, ал екіншісі – грекшеленген египеттік үй құдайы деп есептейді. Квагебюр Птолемей дәуірінде Агатос Даймонға қатысты грек деректерінің аздығын, ал осы дәуірдегі египеттік Шай құдайының көптеген жазбаларымен және құмырашының оракулының нақты дәлелдерімен салыстырды."

Құмырашының оракулы, египеттік ұлтшылдық мәтін, Александрияның құлауын болжады, онда жергілікті құдайлар Кнефис (көбінесе жылан түрінде бейнеленген) және Агатос Даймон қаладан Мемфиске кетуге, македониялық басқыншылардың жеңіліске ұшырауына және олардың "хаос дәуіріне" алып келетіні айтылған.

Грек классикалық кезеңі

Грек мифологиясында айтылса да (Паузания бұл есімнің Зевстің есімі екенін болжаған), тамақтан кейін Агатас Даймонды құрметтеу үшін бірнеше тамшы араласпаған шарап ішіп не құю қалыпты жағдай болған. Аристофанның "Бейбітшілік" пьесасында, Соғыс Бейбітшілікті (Эйрене) терең шұңқырға қамағанда, Гермес көмекке келеді: "Енді, о гректер! дау-жанжал мен шайқастардан арылғанда, тәтті Эйренені құтқарып, осы шұңқырдан шығаруымыз керек. Осы сәт Агатас Даймонның құрметіне тостағанды ішуге лайық." Оларға арналған ғибадатхана Аркадиядағы Мегалополис пен Маэналус арасындағы жол бойында орналасқан. Агатас Даймон Тихе Агате (Τύχη Ἀγαθή, "Жақсы Бақыт") әйелі немесе серігі болған. "Біз Тихені Лебадеяда Агатас Даймонның әйелі ретінде білеміз, ол – Жақсы немесе Бай Рух." Олардың құдіретті күші өнерде жылан түрінде немесе бір қолында мүйізді бұта мен тостаған, екінші қолында сары астық пен бидайының басы бар жас жігіт түрінде бейнеленген. Агатас Даймон сондай-ақ Зевс Меилихиймен және Сераписпен теңестірілген. Египетте осыған ұқсас құдай – Шай, ол тағдыр құдайы ретінде танылған. Оған табыну Жаңа Мемлекет кезеңіндегі Ахенатон заманына дейін жетеді.

Мысырдың ертедегі дәуірі

Кейінгі Антикалық дәуірдің синкретикалық атмосферасында агатодемондар египеттік қауіпсіздік пен жақсылық әкелушілермен байланысты болуы мүмкін: сиқырлы белгілермен өрнектелген қымбат тас Серапистің крокодилмен, күн арыстанымен және Озирис мумиясымен, арыстан басты жыланмен оралып тұрған Хнум-Агатодемон-Айон бейнесін көрсетеді, ал артында Харпократ бейнеленген.