Кіріспе
Британдық саясаткер және тарихшы (1852–1930)
Реджинальд Балиол Бретт, 2-ші виконт Эшер (30 маусым 1852 – 22 қаңтар 1930) – британдық тарихшы және Либералдық партияның саясаткері. Алайда, әскери және сыртқы саясатқа оның ең үлкен ықпалы сарайдағы кеңесші, қоғамдық комитеттер мүшесі және көлеңкедегі "шешуші" немесе, дәлірек айтқанда, "сұр кардинал" рөлі арқылы болды.
Өмірбаян және білім
Реджинальд, Реджи Бретт деп танылған, Уильям Балиол Бретттің, 1-ші виконт Эшердің және Эвгения Майердің (1814–1904) ұлы болды. Лондон қаласында дүниеге келген Эшер, Мария Антуанеттаға скрипка тартып берген қарт адамның қолында отырғанын еске алатын. Ол Итон және Кембридж университетінің Тринити колледжінде білім алды. Кембриджді бітірген соң милицияда қызмет етті. Оның әкесі, Дизраэлидің алғашқы үкіметінде (1868) бас прокурор болған, 1867 жылғы реформа туралы заңды талқылауда жеңіске жеткен Дизраэлиді ыждаһатпен қолдады. 1868 жылы ол жалпы соттардың судьясы болып тағайындалды, 1876 жылы апелляциялық сот төрешісі, ал 1883 жылы – Роллдардың сақтаушысы болды. Көрнекті азаматтық құқық судьясы, 1885 жылы премьер-министр лорд Солсбери оны барон Эшер деп жариялады. 1897 жылы Роллдардың сақтаушысы лауазымынан кеткеннен кейін ол бірінші виконт Эшер болып жарияланды. "Реджидің" анасы Джон Гурвудтың, Веллингтоннің хаттарын жинақтаған редактордың француздық әйелі болды. Итон мектебінде Бреттің тәрбиешісі ықпалды Уильям Джонсон Кори болды, оның шәкірттерінің арасында болашақ премьер-министр лорд Розбери және қоғамның жоғары эшелондарындағы басқа да адамдар бар еді. Розберидің романтик ақындар Уильям Вордсворт пен Сэмюэл Тейлор Колриджден, классикалық либерал философ Джон Стюарт Милльден, Готфрид Вильгельм Лейбництің химиясынан, Вольфганг Амадей Моцарттың музыкасынан және Джереми Бентамнан алған білімі жас Реджиге әсер етті. Кембридж университетінің Тринити колледжінде оқыған Бретті радикал заңгер, саясаткер және халықаралық құқық профессоры Уильям Харкорттың ықпалына ілесті. Харкорт Бреттің жатақханасын және Кембридждегі өмір салтын бақылады. Бреттің әкесі оны Альберт Грей комитетімен таныстырды, бірақ патшайымның жеке күзетшісі генерал Чарльз Греймен ұзаққа созылған даулы қарым-қатынаста болды. Брет Еуропалық атеизмнің жаңа философиялық ағымдарына бағытталған Апостолдар қоғамына қабылданды; олардың қатарында либерализмнің аристократтық әдебиетшілері Франк, Джеральд және Юстас Балфур, Фредерик және Артур Майерс, Халлам және Лайонел Теннисон, Эдмунд Гурни, С. Х. және Дж. Г. Брет Лондонда сенбі күндері кардинал Джон Генри Ньюменнің жоғары миссасына өтуге тырысты. Оксфорд қозғалысына Адам Седжвик пен Фредерик Уильям Мэтленд кірді, олар оның жастық шағындағы біліміне терең әсер етті. Брет леди Гранвиллдің Карлтон бағындағы үйіне жиналды, ол граф де Грей таныстырған Клэр ағайындыларымен достық қарым-қатынас жасады. Ол Ховик паркін аралап, лорд Брогам мен Вокспен заң сабақтарын оқыды. Атақты заңгердің лекциялары судья Бреттің Ричард Кросспен Ішкі істер министрлігінде парламенттік заңды қайта жазушы ретінде жұмыс істеген кезімен сәйкес келді. Альберт Грейдің таныстыруы Үндістан кеңсесіне шақыруды және колониялық әкімші сэр Бартл Фререге кездесуге мүмкіндік берді. Дизраэли Англикандық дінді күштеп енгізуге тырысқан кезде, "Қоғамдық құлшылық туралы" заң жобасы қабылданбады, Брет Лорд Хартингтонға, Парламенттегі Либералдық партияның жетекшісіне көптеген хаттар жазды. Бұл Харкортты Парламенттегі жетекші либерал ретінде көзге түсіруге себеп болды, бірақ Дизраэли дәстүрі ағылшын либерализмін бөліп-жару қаупі тудырғанда, орталық саясаткерлер діни ұстанымды бөлісуге мәжбүр болды. Брет актерінің қызы леди Уолдегрейвті Строберри Хиллде көріп, Хартингтонның жеке хатшысы Кимболтонның Манчестер герцогинясынан әдеп сабақтарын алды, осылайша бай эстет ретінде өзінің беделін нығайтты. Реджи әлеуметтік өмірге белсенді қатысып, аристократтар мен табысты адамдар арасында көптеген достық байланыстарды құрды. Бастапқыда дәстүрге деген құштарлық пен империалистік либерализм радикалды оңшылдарды ренжітетін еді.
Сот қызметкері, дипломат және либералды парламенттік депутат
Ұлы шығыс дағдарысы Осман империясын ресейлік шапқыншылықтың қаупінен құтқартты. Дегенмен, Мидлотиан кампаниясының сәттілігі Уильям Эварт Гладстонның өзінің партиясының заңды басшысы ретіндегі беделін қайта жандандырды, Хартингтон мен Бреттті шеттетілген жанкүйерлер ретінде көрсетті. Алты жыл өткен соң вигтер Юнионистер лагеріне итерілді. Бретке өзінің мақтанышын қанағаттандыру қажет болды, бірақ ол екі партияның ешқайсысында да жайлы сезінбеді. Ол либералдық топтар арасындағы делдал болып көтерілді және 1887 жылғы Либералдық дөңгелек үстел конференциясында жетекші рөл атқарды. Жастығында консерватор болған Брет, 1880 жылы Пенрин мен Фалмут округінен Либералдық парламент депутаты болып саяси мансабын бастады. Ол Лорд Хартингтонның Парламенттік жеке хатшысы болды, кейін ол Соғыс министрі болды (1882–85) және бір рет оны қармен шлейфпен министрлер кабинетінің отырысына апарды. Ол Виндзор қамалының вице-губернаторы және констеблі болды. Ол өмірінің соңына дейін патшалық отбасымен жақын байланыста болды. 1903 жылдың соңында Эшер күн сайын Эдуард VII патшамен кездесіп, хат алмасып тұрды. 1903 жылдан бастап Эшер мемлекеттік қызметтен бас тартты, бірақ лорд Элгиннің Оңтүстік Африка соғысы жөніндегі комиссиясының мүшесі болды, ол британдық армияның Бур соғысындағы дерлік сәтсіздігін зерттеді. Ол осы уақытта патшаға күнделікті хат жазып отырды (және патшаның кеңесшісі лорд Ноллиспен күніне үш-төрт рет кездесетін), комиссияның, партия басшыларының және Хартингтон үшін жұмыс істеген кезінен байланыста болған Соғыс министрлігінің шенеуніктерінің пікірлерін жеткізіп тұрды. Соғыс министрі Сент-Джон Бродрик Эшердің ықпалына наразы болды. Комиссия Эшер, Розбери және генерал Мюррейден тұратын үштік болды, олар министрлік кеңселерді дұрыс пайдаланбай, саясатты жүргізумен танымал болды. Ашуға буған Эшер патшаның араласуын қалады: 7 желтоқсанда Арнольд Фостер 2 миллион фунт стерлинг үнемдеу үшін милицияны армияға біріктіру керек деп кеңес берді. Патшаның ынталандыруымен ол премьер-министр Бальфурдың бірінші кезекте партия мүдделерін қорғауын қалады, сонымен бірге корольдің хатшысын "премьер-министр мәселені өз қолына алуы керек" деп ескертті. Эшердің рөлі алпыс жеті жыл бойы құпия сақталды, жасырын меморандум арқылы, парламентке есеп бермейтін жағдайда. 19 желтоқсанда "қосымша күштер" құру туралы шешім қабылданды. 12 қаңтарда Эшер министрге өз кіші комитетінің ұсынысын қабылдауға бұйырды, тіпті Арнольд Фостерге күн тәртібі туралы хабарланбаған болса да. Патшаның бұл әрекетіне қарамастан, ол комиссияның жұмысын мақұлдады. Эшер Армия Кеңесінің хатшысы полковник сэр Эдмунд Уордпен достық қарым-қатынас жасады, минуттарды жазуды, күн тәртібін және кездесулердің кворумын бақылау үшін, оған "Армия бұйрығының дәлелі" туралы құпия ақпарат бар екенін айтты, сондай-ақ Армияны орталықсыздандыруға бағытталған "Траверс" деп аталатын жоспар бар екенін жеткізді. Бұл 1904 жылдың қыркүйегінде болды, сол кезде Армия Кеңесінің өкілеттігі әлі анықталмаған еді, содан кейін ол лорд Ноллиспен кеңейтілді. Эшердің алдында тұрған мәселе – "монархқа еш хабарламастан" айналып өткен Патшалық құқық еді. Ол Арнольд Фостердің кеңсесіне кіріп, Викторияның кезіндегі прецедентті еске салды, онда генерал-адъютанттың алға қойған монархтың аргументтеріне мойынсұну қажет болды.
Либералды соғыс басқармасы
Сцена артында ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі көптеген әскери реформаларға ықпал етті және британдық-француздық Entente Cordiale-ді қолдады. Ол Соғыс кеңсесінің қайта құру комитетінің төрағасы болды. Алғашқы либералдық реформалар Лордтар тарапынан қабылданбады, ал нәтижесіндегі құжаттар Эшердің бастапқы жұмыстарына ұқсас болды. Эшер ұлы Оливерге Джон Морлидің қосымша хатшысы ретінде жұмыс табуға көмектесті және Кэмпбелл Баннерменнің хатшысы капитан Синклермен жақсы қарым-қатынаста болды. Эшердің Аумақтық күштерге қатысуы Соғыс кеңсесімен ғана шектелмеді. Ол 1908 жылы Лондон округінің Аумақтық күштер қауымдастығының алғашқы төрағасы тағайындалды және 1912 жылдан өмірінің соңына дейін оның президенті болды. Бұған қоса, ол 1908 жылы Корольдік фюзилерлердің 5-ші (резерв) батальонының құрметті полковнигі болып тағайындалды және 1910 жылдан 1921 жылға дейін Лондон округінің 6-шы бригадасының Корольдік далалық артиллериясының сол лауазымын атқарды.
Esher found his son, Oliver, a job as an additional secretary to John Morley and he was on good terms with Capt Sinclair, Campbell Bannerman's secretary. Esher's involvements in the Territorials were not limited to the War Office. He was the first chairman appointed in 1908 to the County of London Territorial Forces Association and its president from 1912 to his death, in addition he was appointed Honorary Colonel of the 5th (Reserve) Battalion of the Royal Fusiliers in 1908 and held the same appointment with the 6th County of London Brigade, Royal Field Artillery, from 1910 to 1921.
Ешердің патшалық жеңісі және Энтанта Кордиаль
Эшер 1909 жылы Лондон графтығының лейтенант орынбасары және корольдің лагерь көмекшісі болып тағайындалды. Ұлттық тиімділіктің жақтасы, қабілетті әкімші және сарайдағы тегіс ықпалмен көзге түскен ол, ішкі шеңбердегі адам, демократиялық емес және араласушы деп айыпталды. Сонымен қатар, Эшер патшаға ұнады, сондықтан оның армияға ықпалы артты, бұл Еуропадағы қақтығысты болдырмау мүмкіншілігіне қатысты көрегендікке ұласты. Эшердің құнды үлесі саяси мансабында одан әрі жоғарылауға кедерес келтірді, оның үстіне ол жоғары кабинеттік лауазымға үміткер болған. Либералдық партиядағы жақын достары Эдвард Марджорибанкс және Эрл Розебери болды. Оның аристократиялық байланыстары мен әскери тәжірибесі оны идеалды ұлылыққа айналдырды, бірақ монархпен байланысының күші оның мансабын шектеді. Ол амбициялы, 'клубтық' және әлеуметтік, Эдвард дәуірінің сәнді үйлеріндегі жоғары қоғамда жиі көрінетін. Ол құпиялы және патриот болды, сол себепті Арал тұрғындары қоғамын құрды. Оның басты қағидасы – әлемдік бейбітшілікті сақтау үшін әлемдегі басқа теңіз флотынан артық "екі кель" салу еді. Эшер көптеген мемлекеттік лауазымдардан бас тартты, соның ішінде Үндістанның вице-корольдігінен және Эдуард VII оны тағайындауға шақырған Соғыс жөніндегі хатшы лауазымынан. Ол сондай-ақ Ресей империясын "Еуропаға көмекке келетін одақтас және американдықтарды қолдауға" ұстау үшін Le Matin редакторы Бунау Варилламен байланысқа түсті. 1916 жылы француздық соғыс күші сарқылып қалды. Қаржы министрі Александр Рибо оларға бейбітшілік туралы келісімдер жасауды ұсынды, деп хабарлады Эшер. Шантиль конференциясында олар бірлескен операцияларды талқылады: "Соғыста белсенсіздік – ұят". Эшер сэр Дуглас Хейгпен бірге Амиен конференциясына барды, бірақ Китченердің өлімі туралы күтпеген жаңалықты естіп, Парижге оралды. Лондонға оралған Эшер Австралия премьер-министрі Билли Хьюзбен сөйлесті. Келесі айда Богенси конференциясында олар Сомма шабуылын талқылады. "Құдайға шүкір, бар күшіңді осы шабуылға жұмса" деді ол Морис Хэнкиге. Ол жиі Францияға барып, Chantilly-дегі байланыс офицері, полковник Сидни Клайвқа сапармен соғыстың "улы" атмосферасынан шығар еді. Ол француз үкіметінің "Үлкен Сирия" жобасымен танысты, ол британдық Палестинаны қамтитын болды. Францияның Шығыс майданындағы одақтасы Ресей өткен жылы жеңіліске ұшырады, сондықтан Асквиттің Брианның Салоника жоспарына қатысты бейтараптығы Эшерді таңқалдырды. Ол кабинеттегі билік тепе-теңдігі консервативті жаңа коалицияға қарай жылғалы жатқанын сезінді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эшер, бір жазушының айтуынша, Францияда британдық барлау қызметінің іс жүзіндегі басшысы болды, француздық ішкі және саяси жағдай туралы баяндады, бірақ ол ұлына бұйрық алуға тиіс ресми лауазымды қаламайтынын айтты. Оның дипломатиялық қабілеттеріне француз және неміс тілдерін жетік меңгеру кірді. Келесі айда француз әскерлері көтеріліске шықты, өйткені Пойлулар қорқынышты жағдайда қаза табады. Хейг пен Генри Уилсон француздық күштерді нығайту үшін шабуылға қолдау көрсетті. Жаңа француз бас қолбасшысы Филип Петен тым қорғанысшыл деп есептелді: Эшер полковник Репингтонды "жағымды шабуылға" байланыс офицері ретінде жіберді. Ұшақ-жарақ министрі Уинстон Черчилль және Лорд Милнердің драматикалық әрекеттеріне қолдау көрсетіп, Эшер Министрлер кабинетінің соғыс саясаты комитетімен дипломатиялық әңгімеге кірісті, бұл британдық саясатты басқарудағы бірегей жаңа қадам болды. 1917 жылы нашар ауа райы мен соғыс ауруы Эшерді ауырлатты, ол патшаның ұсынысымен Биаррицте демалуға кетті. Esher-дің кеңесімен, Соғыс кеңсесі 1917 жылы күрделі қайта ұйымдастыруды жүзеге асырды. Ол барлық британдық әскери командалар Уайтхоллдың Императорлық соғыс кеңсесінен басқарылатын командаларды біріктіруді ұсынды. Эшер 1917 жылғы 1 желтоқсанда Париждегі әйгілі Крилон клубындағы кешкі ас мәжілісіне қатысты, онда Клемансомен бірге 1918 жылға арналған стратегия бойынша маңызды шешімдер қабылдады. Достасқан үкіметтер жалпы палатадағы жағымсыз баспасөз бен жариялылыққа қарамастан, біріктірілген Достасқан резервін ұсынды. Министрлер кабинетінің орындаушысы ретінде Эшер 1918 жылғы 9 ақпанда Генри Уилсонға барып, оның Уильям Робертсоннан Императорлық Бас штабтың бастығы лауазымына ие болуына байланысты дағдарыс кезінде кездесті. Эшер соғыс күшін сынаған баспасөз мақалаларына, әсіресе Лорд Нортклиффтың газеттеріне және The Morning Post газетіне қарсы наразылық білдіруде маңызды рөл атқарды. Францияда Эшер баспасөзбен жақындасуға қол жеткізіп, Поанкаре-Клемансо үкіметін тұрақтандыруға көмектесті, Англия әскери күшінің шыңында болған кезде. Ұлы соғыс аяқталған кезде Эшер патшаның Виндзордың орынбасары лауазымынан кеткенін білдірді. Шындығында ол Корольдік архив сақтаушысы лауазымын қалаған. Лорд Стамфордхэм оның тарихшы сэр Джон Фортескьюдің пайдасына кеткенін талап етті, бірақ Эшер губернатор болып қалды. Кәсібиліктің дамуы Морис Хэнкиге Париж бейбіт конференциясының хатшысы болуға қарсы ескертті, өйткені Эшердің ойынша, ол оған жеткіліксіз болды. Эшер сондай-ақ достарын Ұлттар лигасы үшін британдық империяны тастамауға көндірді. Ішкі толқулар мен кәсіби одақтар, Эшер жек көретін, бейбітшілік пен тұрақтылыққа қауіп төндіретін, оның Армия Индия комитетінің төрағасы лауазымындағы беделін де түсірді. Саяси өзгерістерге үнемі күдікпен қараған Эшер, вице-корольдің жұмысына "барлық түрлі" танысулар оны кедейлердің жағдайы жөніндегі кіші комитеттің төрағасы болу туралы ұсыныстан бас тартуға мәжбүр етті.
Тарихшы және зейнеткерлік өмір
1922 жылы Ешер патшалық кеңесіне қабылданды. 1928 жылы ол Виндзор қамалының констеблі және губернаторы болды, бұл оның әрқашан армандаған лауазымы еді, және ол 1930 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды. Лорд Эшер сонымен қатар тарихшы болды; аталған еңбектен басқа, ол король Эдуард VII және Лорд Китченер туралы да еңбектер жариялады. Либералдық парламент депутаты Льюис ("Лолу") Харкортпен бірге ол Лондон мұражайын құрды, ол 1912 жылдың 5 наурызында есігін ашты. 1920 жылдың ақпан айында ол Хейгтің 1917–1918 жылдардағы Бас штаб тарихын түзеп бақты. Сол жазда Ешердің Дизраэлидің өмірбаянына жасаған сынды "Quarterly Review" журналында жарияланды. Оның "Бұлттағы мұнаралар" атты естеліктері 1927 жылы жарық көрді. Оның қайтысынан кейін ұлдары оның "Журналдар мен хаттар" атты төрт томдық жинағын шығарды (1934–1938). Эшердің ең қуанышты сәттері Шотландияның Калландердегі Рим лагерінде болды.
Отбасы
1879 жылы Реджинальд Бретт Бельгия елшісі Сильвен Ван де Вейердің қызы және ағыл-американдық қаржыгер Джошуа Бейтстің немересі Элеонора Ван де Вейерге үйленді. Олардың төрт баласы болды. Олардың үлкен ұлы Оливер Сильвен Балиол Бретт 3-ші виконт Эшер атанды және Ұлыбританиялық сәулетшілер институтының мүшесі болды. Ол Август Гекшердің қызы Антуанетта Гекшерге үйленді. Олардың екінші ұлы Морис Вайнер Балиол Бретт танымал музыкалық театр актрисасы Зина Дейрге үйленді. Олардың үлкен қызы Дороти суретші болды және Блумсбери тобының мүшесі еді. Ол Слэйд көркемсурет мектебінде оқыды және Нью-Мексикода көп жылдар өткізді. Олардың кіші қызы Сильвия 1917 жылдың 24 мамырында күйеуі Чарльз Вайнер Брук Раджа деп жарияланғаннан кейін Саравақтың соңғы раниі атанды.
Жыныстық қатынас
Үйленгенімен, балаларымен бірге болса да, лорд Эшердің гомосексуалистік бейімділіктері болды; бірақ оның жас жігіттермен әдемі сөздер айтуы сыпайы қоғамда көңіл көтеру ретінде қабылданатын. Эшердің некеге тұрмас бұрынғы жылдары әртүрлі жас жігіттермен «керемет» махаббатқа түскен кезеңдермен ерекшеленді. Оның кейінгі некесі осы іс-әрекеттерді тоқтатпады немесе шектемеді. Ол бір досына: «Мен бірде-бір күнді есімде ұстамаймын, онда мен бір жас жігітке ғана емес, бірнешеуіне махаббатпен қараған жоқпын», – деді. Кейін ол «алтын жігіттерді» мақтан еткен «Көпіршік» атты ақ мұқабалы өлеңдер жинағын анонимді түрде жариялады. Оның өмірбаяуын жазған зерттеушінің айтуынша, Эшер «өзінің құштарлықтарын қасақана жасырмаған», бірақ оларды тек бірнеше адамға ғана сенімді түрде айтқан. Олардың қатарында Эшердің ұлы Морис те болды, ал Морис бала кезінде Етон қаласында оқып жүргенде оған құмарлық пен романтикалық хаттар жазды. Оның ең жақын серіктерінің бірі – оның жеке хатшысы Лоренс Бургис болды, ол Эшермен Ворстердегі Король мектебінде оқып жүргенде танысқан. Бургистің гетеросексуалдығына байланысты, қарым-қатынас физикалық жағынан толыққан толық аяқталмаған болуы мүмкін, бірақ олар Эшер 1930 жылы қайтыс болғанға дейін жақын байланыста болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа Ұлыбританияның қатысқаннан кейін, Эшер жеке түрде Бургистің Британдық экспедициялық корпусының Бас қолбасшысы Джон Чартеристің көмекшісі болып тағайындалуына ықпал етті, осылайша ол Батыс майданындағы қарулы қақтығыстардан аулақ бола алды. Эшер оны Министрлер кабинетінің хатшысы етіп тағайындады. Кейін Бургис өзінің лауазымын 1911 жылғы «Құпия ақпаратты қорғау туралы» заңға қайшы келіп, премьер-министр Уинстон Черчилльдің Соғыс кабинетінің отырыстарын сөзбен жазып алу үшін пайдаланды, осылайша Екінші дүниежүзілік соғыстың ең маңызды құжаттарының бірін жасады.