Бургундия мектебі: 15 ғасыр Еуропа композиторлары

Кіріспе

15 ғасырдағы еуропалық композиторлар

Бургундия мектебі – 15 ғасырда қазіргі Францияның солтүстік және шығыс бөліктері, Бельгия және Нидерландыдағы белсенді композиторлардың тобы. Бұл мектеп Бургундия музыкасын қалыптастырды. Осы мектеппен байланысты негізгі композиторлар – Гийом Дюфай, Жиль Биншуа, Антуан Буснуа және (әсер еткен) ағылшын композиторы Джон Данстапл. Бургундия мектебі Франко-Фламанд мектебінің бастапқы кезеңі болып табылады, ол Еуропадағы Ренессанс дәуірінің негізгі музыкалық дәстүрі еді.

Өмірбаян

Орта ғасырдың соңы мен Ренессанс дәуірінің басында Еуропадағы мәдени орталықтар саяси тұрақтылықтың өзгеруіне және рухани немесе дүниелік биліктің болуына байланысты бір жерден екінші жерге көшуге бейім болды, мысалы, Папа, Антипапа немесе Киелі Рим императоры. 14 ғасырда музыкалық қызметтің негізгі орталықтары Солтүстік Франция, Авиньон және Италия болды, олар тиісінше Гийом де Машо, арс нова, арс субтилиор және Ландинимен ұсырылды; Авиньон Батыс діни жарылысы кезінде Папалық орналасқан жер болғандықтан, қысқа, бірақ маңызды мәдени гүлденуді бастан өткерді. Франция Жүз жылдық соғыстан (1337–1453) зардап шеккен кезде мәдени орталық шығысқа қарай, Бургундия және Төменгі елдер қалаларына, сол кезде Нидерланды деп аталған жерге көшті. Валуа әулетінің билігі тұсында Бургундия Батыс Еуропадағы ең күшті және тұрақты саяси бірлік болды және Фландрия, Брабант, Голландия, Люксембург, Эльзас және Лотарингияны бірте-бірте қосты. Әсіресе Филипп Жақсының (1419–1467) және Карл Батылдың (1467–1477) билігінде, Бургундия деп шартты түрде белгіленген бүкіл аймақ музыкалық шығармашылықтың орталығы болды. Музыкалық қызметтің көп бөлігі қазіргі Бургундияда болған жоқ, оның астанасы Дижонда (Бургундия герцогтары онда әкімшілік орталықты сақтап тұрған болса да). Музыка жасаудың негізгі орталықтары Брюссель, Брюгге, Лилль және Аррас, сондай-ақ сол аймақтағы кішкентай қалалар болды. Музыкалық мәдениеттің Парижден шығысқа қарай Бургундияға көшіп-қонуы музыка тарихын Орта ғасыр мен Ренессансқа бөлудің дәстүрлі (бірақ әрқашан қабылданбайтын) тәсілімен сәйкес келеді; Гийом де Машо көбінесе соңғы Орта ғасыр композиторы саналса, Дюфай Ренессанс дәуірінің алғашқы маңызды композиторы деп есептеледі. Карл Батыл 1477 жылы Нанси шайқасында, өзінің империясына аумақ қосу әрекеттерінің бірі кезінде қаза тапты. Оның өлімінен кейін музыка бұрынғыдан да гүлдене берді, бірақ аймақ саяси жағынан бөлінді, Бургундия герцогтігі Францияға қосылды, ал Төменгі елдердің көп бөлігі испан Габсбургтарының иелігіне өтті. Француз сарайы да, Габсбургтар да музыканы қолдады; алайда француз стилі Төменгі елдерден, әсіресе секулярлық музыкада, 1500 жылдан кейін айқын түрде ерекшелене бастады.

In late Medieval and early Renaissance Europe, cultural centers tended to move from one place to another due to changing political stability and the presence of either the spiritual or temporal power, for instance the Pope, Anti pope or the Holy Roman Emperor. In the 14th century, the main centers of musical activity were northern France, Avignon, and Italy, as represented by Guillaume de Machaut and the ars nova, the ars subtilior, and Landini respectively; Avignon had a brief but important cultural flowering because it was the location of the Papacy during the Western Schism. When France was ravaged by the Hundred Years' War (1337–1453), the cultural center migrated farther east, to towns in Burgundy and the Low Countries, known then collectively as the Netherlands. During the reign of the House of Valois, Burgundy was the most powerful and stable political division in western Europe, and added, a bit at a time, Flanders, Brabant, Holland, Luxembourg, Alsace and Lorraine. Especially during the reigns of Philip the Good (1419–1467) and Charles the Bold (1467–1477), this entire area, loosely known as Burgundy, was a center of musical creativity. Most of the musical activity did not take place in what is modern day Burgundy, which has its capital in Dijon (even though the Dukes of Burgundy maintained an administrative center there). The main centers of music making were Brussels, Bruges, Lille, and Arras, as well as smaller towns in that same general area. This migration of musical culture east from Paris to Burgundy also corresponds with the conventional (and by no means universally accepted) division of music history into Medieval and Renaissance; while Guillaume de Machaut is often considered to be one of the last Medieval composers, Dufay is often considered to be the first significant Renaissance composer. Charles the Bold was killed in 1477 in the Battle of Nancy, during one of his attempts to add territory to his empire. After his death, music continued to flourish as before, but the region was split politically, with the duchy of Burgundy being absorbed into France, and most of the Low Countries becoming part of the holdings of the Spanish Habsburgs. Both the French court and the Habsburgs were patrons of music; however, a French style began to diverge from that of the Low Countries, especially in secular music, and in the period after 1500.

Композиторлар

Бургундия музыкасының тарихы 1384 жылы капелланың ұйымдастырылуымен басталды; жиырма жыл өткен соң, ол Авиньондағы танымал орынмен теңесті. Бургундия музыкасының осы ерте кезеңімен байланысты атаулардың ішінде Йоханнес Таписьер және Николас Гренон бар, олар дәстүрді капелланың келесі кезеңіне жеткізді, ол 1415 жылы қайта ұйымдастырылды. Сол кездегі алғашқы композиторлардың бірі – Хьюго және Арнольд де Лантинс, екеуі де кейін Италияда Дюфаймен кездесті. Бургундия мектебімен байланысты барлық композиторлардың ішінде ең танымал – Гийом Дюфай, ол 15 ғасырдағы Еуропадағы ең белгілі композитор болды. Ол сол замандағы көптеген формаларда музыка жазды, ол мелодиялық, оңай ән айтуға болатын және есте қалған музыка болды (мысалы, оның қасиетті музыкасының жартысынан астамы қарапайым әндердің үйлесімдерінен тұрады). Дюфаймен бір замандас болған композиторлардың қатарында шамамен 1430 және 1460 жылдар аралығында Бургундия сарайында болған Жиль Бинхоа және Чарльз Батылдың соңғы әскери жорығында қаза болған композитор, әнші және әскер Хейн ван Гизегем болды. 1474 жылы Дюфай қайтыс болғаннан кейін Бургундияның ең көрнекті музыканты Антуан Буснуа болды, ол шансонның да өнімді авторы болды және, мүмкін, әйгілі L'homme armé мелодиясын жазған.

Музыкалық стиль және формалар

Бургундия композиторлары, кем дегенде Бургундия жерлерінде жұмыс істеген кезде, діни емес формаларды ұнатты; көптеген қасиетті музыка сақталған, әсіресе Италияда уақыт өткізген композиторлардан, мысалы, папалық хорында. Бургундтар қолданған ең танымал діни емес формалар төрт белгілі форма (рондо, баллада, вирелей және бержерет) болды, олардың барлығы бірдей шансон деп аталды. Төрт түрдің ішінде ең танымал рондо болды; кез келген жағдайда, басқа ешқандай формадан көбірек рондо сақталған. Көптеген рондолар үш дауысты және француз тілінде болды, бірақ басқа тілдерде де кездеседі. Рононың көпшілігінде ең жоғарғы дауыс ("superius") мәтінмен жазылған, ал қалған дауыстар аспаптармен орындалған болуы мүмкін. Бержеретті бургундтардың өзі жасаған; ол вирелейге ұқсас, бірақ қысқа, тек бір шумағы бар. Көптеген композиторлар латын тілінде қасиетті музыка да жазды; бұл келесі бірнеше буынға да қатысты. Олар массалар мен мотеттерді, сондай-ақ Магнификаттар циклдарын жазды. Осы кезеңде масса әртүрлі композиторлар жазған жеке бөлімдер жиынтығынан, көбінесе бас мотивтерді пайдалана отырып, бір cantus firmus негізінде біріктірілген циклдарға айналды. Дюфай, Биншоа, Буснуа, Реджинальд Либерт және басқалар циклдік массалар жазды. Cantus firmus ретінде жиі қолданылатын сүйікті әуендердің бірі - атақты l'homme armé, оны бургундтар ғана емес, сондай-ақ кейінгі ғасырлардың композиторлары да қолданды; шын мәнінде, ол музыка тарихындағы масса композициясының негізі ретінде қолданылған ең көп таралған әуен болды, онда әуенді қамтитын қырықтан астам масса сақталған. Дэвид Фэллоус «Жаңа Гроув» журналында былай деп жазды: «Музыка тарихында осындай жоғары сапалы музыканы тудырған басқа әуенді табу қиын». Осы кезеңде мотет 14-шы ғасырдың изоритмиялық үлгісінен Буснуи сияқты кейінгі бургундтардың жұмыстарында көрінетін тегіс полифониялық, бөлімдік композицияға айналды. Мотеттерде, сондай-ақ массаларда және басқа да қасиетті музыкада кең таралған музыкалық техника - фальсбордон, параллель 6-3 аккордтарымен әнді үйлестіру, біртектілікті болдырмау үшін кейде әшекейленген. Фальсбордонды қолдану арқылы композицияда ән мәтіні анық түсінілуге мүмкіндік берді, бірақ қарапайым әннің қарапайымдылығынан аулақ болды. Бургундиялық мотеттер көбінесе латын тілінде жазылған, үш дауысқа арналған, ең маңыздысы - жоғарғы дауыс. Бургундиялық мотеттердің мысалы - Дунстаплдың 15-шы ғасырдың басында жазған Quam pulchra es. Бургундия сарайларында да аспаптық музыка дамыды, көбінесе би үшін. Бургундиялық аспаптық стильдің ерекшелігі - герцогтардың қатты аспаптарға (трубалар, дабылдар, шалғылар, сыбызғылар) арналған музыканы ұнатуы және оның басқа қазіргі аспаптарға, мысалы, лютня немесе арфаға қарағанда көбірек сақталған. Қазіргі заманғы орындалуда қатты аспаптар әдетте биік жерден, мысалы, балконнан ойнайтын, ал басқа аспаптар бишілерге жақын ойнайтын. Бургундия мектебі - кейде Голландия мектебі деп аталатын композиторлардың алғашқы буыны, 150 жылға созылған және Ренессанс дәуірінің бағытымен байланысты полифониялық стильде жазған композиторлар. Кейінгі буындар, енді Бургундияның сарайымен немесе аймағымен тікелей байланысты емес, бірақ жақын географиялық орналасуымен және ортақ музыкалық практикамен байланысты болды, Йоханнес Оккегем, Якоб Обрехт, Жоскен де Пре, Адриан Виллаерт және Орландус Лассус сияқты есімдерді қамтыды.

Burgundian composers favored secular forms, at least while they worked in Burgundian lands; much sacred music survives, especially from those composers who spent time in Italy, for example in the papal choir. The most prominent secular forms used by the Burgundians were the four formes fixes (rondeau, ballade, virelai, and bergerette), all generically known as chansons. Of the four, the rondeau was by far the most popular; at any rate more rondeaux have survived than any other form. Most of the rondeaux were in three voices, and in French, though there are a few in other languages. In most of the rondeaux, the uppermost voice (the "superius") was texted, and the other voices were most likely played by instruments. The bergerette was developed by the Burgundians themselves; it was like a virelai, but shorter, having only one stanza. Most of the composers also wrote sacred music in Latin; this was to remain true for the next several generations. They wrote both masses and motets, as well as cycles of Magnificats. During the period, the mass transformed from a group of individual sections written by different composers, often using a head motif technique, to unified cycles based on a cantus firmus. Dufay, Binchois, Busnois, Reginald Liebert and others all wrote cyclic masses. One of the favorite tunes used as a cantus firmus was the renowned l'homme armé, which was set not only by the Burgundians but by composers of subsequent centuries; indeed it was the most common tune used as a basis for mass composition in all of music history, with more than forty surviving masses featuring the melody. David Fallows writes of it in the New Grove: "It is hard to think of any other melody in the history of music that has yielded so much music of the highest quality." During the period the motet transformed from the isorhythmic model of the 14th century to the smoothly polyphonic, sectional composition seen in the work of the later Burgundians such as Busnois. In the motets, as well as the masses and other sacred music, a common musical technique employed was fauxbourdon, a harmonization of an existing chant in parallel 6 3 chords, occasionally ornamented to prevent monotony. Composition using fauxbourdon allowed sung text to be clearly understood, but yet avoided the plainness of simple chant. Burgundian motets tended to be in Latin, written for three voices with the top voice being the most important. An example of a Burgundian motet is Quam pulchra es, written by Dunstaple in the early 15th century. Instrumental music was also cultivated at the Burgundian courts, often for dancing. A peculiarity of the Burgundian instrumental style is that the dukes preferred music for loud instruments (trumpets, tambourins, shawms, bagpipes) and more of this survives than for other current instruments such as the lute or the harp. In contemporary practice, the loud instruments would usually play from an elevated location, such as a balcony, while the other instruments would play closer to the dancers. The Burgundian School was the first generation of what is sometimes known as the Netherlands School, several generations of composers spanning 150 years who composed in the polyphonic style associated with the mainstream of Renaissance practice. Later generations, which were no longer specifically associated with either the court or the region of Burgundy but were interlinked by adjacent geography and by common musical practice, included such names as Johannes Ockeghem, Jacob Obrecht, Josquin des Prez, Adrian Willaert and Orlandus Lassus.

Қолжазбалар

Бургундия композиторларының музыкасын қамтитын шамамен 65 қолжазба бар. Олардың ішіндегі ең көрнектілері:

Каноници қолжазбасы (шамамен 1400-1440 жылдар аралығындағы музыканы қамтиды). Бұл қолжазба Англияның Оксфорд қаласындағы Бодлеан кітапханасында сақталады. Оның құрамында барлығы 380 композиция бар, оның ішінде 60 композитордың шығармалары бар. Бұл жинақта діни және халықтық музыка да жақсы ұсынылған. Лаборд Шансонье (негізінен Чарльз Батылдың билік кезеңінде, 1467–1477 жылдары жазылған музыканы қамтиды). Ол Лаборд графының есімімен аталады және қазіргі уақытта Вашингтондағы Конгресс кітапханасында орналасқан. Барлығы 106 музыкалық шығарма бар. Mellon Chansonnier (шамамен 1440-1477 жылдар аралығындағы музыканы қамтиды). Ол Пол Меллонның есімімен аталады, ол оны Йель университетіне тапсырды; қазіргі уақытта ол Бейнке кітапханасында сақталады. Оның 57 композициясы бар, сонымен қатар Бургундияға жатпайтын музыканы да қамтиды (мысалы, заманауи ағылшын және итальян композиторларының шығармалары). Дижон Шансонье (шамамен 1470-1475 жылдар аралығындағы музыканы қамтиды). Кейбір музыкалар Бургундия мектебімен әдетте байланысты емес композиторларға тиесілі, мысалы Окегем, Лойсет Компер және Йоханнес Тинкторис. Ол Дижон қаласындағы қалалық кітапханада орналасқан және барлығы 161 музыкалық шығармадан тұрады. El Escorial Chansonnier (шамамен 1430-1445 жылдар аралығындағы музыканы қамтиды). Ол Biblioteca del Monasterio, El Escorial, V. III.24 мекенжайында орналасқан және көбінесе EscA деп аталады. Ол барлығы 62 композициядан тұрады, олардың тек біреуі (Жилль Биншуаға) жатқызылған, бірақ қалғандарының көп бөлігі стильдік ерекшеліктеріне сүйене отырып Биншуаға, Дунстаплға, Дюфайға және басқаларға жатқызылған.