Кайзер Матанзима (1915-2003) – Оңтүстік Африка саяхатшысы, Транскейдің ұзақ жылғы басшысы. Банту билігі заңын қабылдауға ықпал етті, Нельсон Манделаның туысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африка саясаткері (1915–2003)
South African politician (1915–2003)
Бас қайсар Даливонга Матханзима, кейде Матанзима деп қате жазылады (15 маусым 1915 – 15 маусым 2003), Транскейдің ұзақ жылдар бойы басшысы болды. 1950 жылы Оңтүстік Африка Банту билігі заңын қабылдауды ұсынғанда, Матханзима Бунганы осы заңға келісуге көндірді. Бунга – Транскей басшыларының кеңесі, олар бастапқыда осы заңды қабылдаудан бас тартып, 1955 жылға дейін қарсы тұрды, бірақ Матханзима оларды көндірді.
Chief Kaiser Daliwonga Mathanzima, misspelled Matanzima (15 June 1915 – 15 June 2003), was the long term leader of Transkei. In 1950, when South Africa was offered to establish the Bantu Authorities Act, Matanzima convinced the Bunga to accept the Act. The Bunga were the council of Transkei chiefs, who at first rejected the Act until 1955 when Matanzima persuaded them.
Ерте өмір және білім
Кейп провинциясының Камата қаласында туған, Джордж Матанзиманың ағасы және Нельсон Манделаның сіңілі баласы Матанзима балалық шағының бір бөлігін Тембу тарихы мен дәстүрлерінің сақталатын жері болған Фалло Мгудлваның шаңырағында өткізді. Ересек болғанда, ол "исикахлело" (мақтау аты) ретінде Даливонга (мағынасы "Ұлылық тудырушы") деген есім алды. Матанзима Форт-Хэр университетінде құқық білімін оқып, 1948 жылы Транскей астанасы Мтатада тәжірибесін аяқтады. Бірақ ол заңгер болып жұмыс істемеді, оның орнына Тембу және Транскей саясатына белсенді қатысты.
Born in Qamata, Cape Province, a brother of George Matanzima and a nephew of Nelson Mandela, Mathanzima spent part of his childhood at the homestead of Chief Falo Mgudlwa, a repository of Thembu history and lore. He received the name Daliwonga (meaning "Maker of Majesty") upon reaching manhood as an "isikhahlelo" (praise name). Mathanzima studied law at Fort Hare University and completed his articles in the Transkei capital, Mthatha, in 1948. However, he never practiced law, instead, he involved himself in Thembu and Transkei politics.
Саяси мансап
"Эмигрант Тембуларының" бас басшысы, Тембулардың бөлініп шыққан және кіші тобы ретінде, Матанзиманың Оңтүстік Африка үкіметінің Банту Өкімет актісін (1951) қолдауы, дәстүрлі африкалық басшылық құрылымдарын дамытуға бағытталғандықтан, көптеген басшылардың назарында актінің сенімділігін арттырды, бірақ оны Манделамен саяси тұрғыдан айырды (екені екеуі бастапқыда достас болып қалды, Матанзима Манделаның үйлену тойында куәгерлік қызметін атқарды).
Made paramount chief of the "Emigrant Thembus", a breakaway and sub group to the Thembus, Mathanzima's support of the South African government's Bantu Authorities Act (1951), which looked to foster traditional African leadership structures, gave the Act credibility in the eyes of many chiefs, but saw him part ways with Mandela politically (although the two initially remained friends, with Mathanzima acting as best man at Mandela's wedding).
Оңтүстік Африка үкіметімен қарым-қатынас
1975 жылы жазған «Менің жолым – тәуелсіздік» атты кітабында Матанзима азаттық Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) қолдаған радикалды ұлтшылдығының орнына, Транскей сияқты жартылай тәуелсіз қара мемлекеттердің федерациясы арқылы іске аспақ деп мәлімдеді. Мандела Матанзиманы апартеидтің де-факто жақтаушысы деп айыптады. Матанзима 1955 жылы Біріккен Транскей аумақтық кеңесіне мүше болып кірді, ал 1956 жылы жаңа құрылған Транскей аумақтық органының (ТТА) атқарушы кеңесіне сайланды. 1961 жылы ол ТТА төрағасы болды, 1962 жылғы желтоқсанда Панафрикалық Конгресс мүшелері жасаған қастандықтан аман қалды, ал 1963 жылы жаңадан құрылған Транскей заң шығарушы жиналысының бас министрі лауазымына негізгі үміткер саналды. Матанзима апартеидтің жақтаушысы болғандықтан, көпшілік тарапынан қолдау таппады. Матанзима мен оның інісі Джордж Транскей Ұлттық Тәуелсіздік партиясын құрып, 1968 және 1973 жылдары сайлауда жеңіске жеткізді. 1976 жылы Транскей бірінші болып номиналды тәуелсіздік алғанда, ол премьер-министр болып тағайындалды. Time журналында жарияланған мақалада айтылғандай, Транскей теориялық тұрғыдан «еркін мемлекет» деп жариялағанмен, Матанзима аймақты де-факто қуыршақ диктатор ретінде басқарды, жергілікті оппозициялық партияларды тыйым салып, Оңтүстік Африка үкіметі ұсынған Транскей жерлерін жеңілдікпен сатып алды. Матанзима Оңтүстік Африка үкіметімен түрлі мәселелер бойынша келіспеушіліктерге ұшырады, олардың көпшілігі Матанзиманың аумақтық талаптарымен байланысты болды. Бұл оның 1978 жылғы 2 ақпанда Транскейдің Оңтүстік Африкамен барлық дипломатиялық қатынастарды, соның ішінде олардың арасындағы бейбіт келісімді үзу туралы жариялауына әкелді. Ол Транскей армиясына жіберілген Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің барлық әскерилерін 31 наурызға дейін Транскейден кетуге бұйырды. Бірақ ол Транскейдің Оңтүстік Африканың экономикалық көмегіне тәуелділігіне байланысты бұл шешімінен бас тартты.
In his 1975 book Independence My Way, Mathanzima argued that emancipation would come through a federation of semi autonomous black states, such as Transkei, rather than through the militant nationalism espoused by the African National Congress (ANC). Mandela condemned Mathanzima as a de facto supporter of apartheid. Mathanzima became a member of the United Transkeian Territorial Council in 1955 and an Executive Council member of the newly created Transkeian Territorial Authority (TTA) in 1956. In 1961 he graduated to Chairman of the TTA, survived an assassination attempt in December 1962 by members of the Pan Africanist Congress, and in 1963 was an obvious candidate for Chief Minister of the newly formed Transkeian Legislative Assembly. Mathanzima was not a popular vote for everyone because of his strong support of apartheid. Mathanzima and his brother George founded the Transkei National Independence Party, led it to election victories in 1968 and 1973, and was sworn in as Prime Minister in 1976 when Transkei became the first bantustan to gain nominal independence. According to an article published in Time Magazine at the time, though Transkei declared independence theoretically as a "free state", Mathanzima ruled the territory as a de facto puppet state dictator, banning local opposition parties and buying at subsidized prices Transkei farmlands offered by the South African government. Mathanzima clashed with the South African government over various issues, mostly connected with territorial demands made by Mathanzima. This led to his announcement on 2 February 1978 that Transkei would break all diplomatic ties with South Africa, including the non aggression pact between them. He ordered that all South African Defence Force members seconded to the Transkei Army leave Transkei by 31 March. But he soon backed down in the face of Transkei's dependence on South African economic aid.
Төрағалық
1979 жылы АмаМпондо королі Бота Сигкау қайтыс болғаннан кейін Матанзима мемлекет президенті, ал оның інісі Джордж премьер-министр болды. Олардың саясаты наразылық білдіргендерді түрмеге қамауды және 1980 жылы Демократиялық прогрессивті партиясы сияқты оппозициялық партияларды тыйым салуды қамтыды. Партияның жетекшісі, Абатембу королі Сабата Далиндебо президент Матанзиманың "абыройын төмендеткені" үшін сотталды, бірақ Замбияға қашып, АНК-ға қосылды. Манделаның қайнағасы Транскей кабинетінің мүшесі болды, ал Матанзима Манделаны түрмеге жабудың орнына Транскейде сурет салуға көндіруге тырысты. Мандела Роббен аралындағы түрмеде Матанзимамен кездесуден бас тартып қана қоймай, мұндай кездесу бантустандарды халықаралық қауымдастықта заңдыландырады деп қорқыды. Дегенмен, басқа бантустан басшылары сияқты, Матанзима Оңтүстік Африканың нәсілдік саясатын сынаудан тартынбады, апартеид заңнамасын жоюды талап етті (ол заңдар номиналды түрде тәуелсіз бантустандарда жойылды) және кейде Оңтүстік Африка үшін федеративтік жүйе құруға ұсыныс жасады.
In 1979, after the death of AmaMpondo King Botha Sigcau, Mathanzima became State President, with his brother George as Prime Minister. Their approach included jailing protesters and banning such opposition parties as, in 1980, the Democratic Progressive Party. That party's leader, AbaThembu King Sabata Dalindyebo, was convicted of "violating the dignity" of President Mathanzima, but escaped to Zambia and joined the ANC. Mandela's father in law was a member of the Transkei cabinet, and Mathanzima attempted to persuade Mandela to accept exile in Transkei in lieu of imprisonment. Mandela not only refused but declined to see Mathanzima during his imprisonment on Robben Island, fearing that such a meeting would legitimize the bantustans to the international community. However, in common with other bantustan leaders, Mathanzima did not shy away from criticism of South Africa's racial policies and called for the repeal of Apartheid legislation (which were repealed in bantustans that were nominally independent), and occasionally pressed for a federal system for South Africa.
Зейнеткерлік
1986 жылғы 20 ақпанда Оңтүстік Африканың сыбайлас жемқорлыққа қатысты айғақтарына тап болған Матханзима, отбасылық мәселелермен айналысуға көбірек уақыт жұмсағым келеді деп мәлімдесе де, президенттік лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Кейіннен ол да сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыпталып, қызметтен кетті. Кейзер Матханзима біраз уақытқа дейін Транскейдің нақты басшысы деп есептелді, бірақ екеуінің арасы тез жеделді және Кейзер 1987 жылы Транскей түрмелерінде уақытша қамауға алынды; босатылғаннан кейін ол Қаматаға шектелді.
On 20 February 1986, faced with South African evidence of corruption, Mathanzima was forced to retire as President, although he tried to claim that he wanted to spend more time dealing with family affairs. Kaiser Mathanzima was replaced as President by his brother, George Mathanzima, who resigned later on because he too had been accused of being corrupt. Kaiser Mathanzima was still described as Transkei's effective leader for a time, but the two soon fell out and Kaiser was temporarily detained in the Transkei gaols in 1987; upon release, he was restricted to Qamata.
Өлім
Матанзима 88 жасқа толған күні Куинстаунда қайтыс болды. Оған ресми азана айтылды, бірақ бұрынғы одақтастары мен жақтастары күткендей мемлекеттік деңгейде өткізілмеді. Оңтүстік Африкада оған деген қарама-қайшы сезімдер сол кездегі президент Табо Мбекидің аза тұтқан сөзінде көрінді. Матанзима қатал билеуші болғанымен, Мбеки оның қалдырған ізгі мұраларын бағалады. Мбеки Матанзиманың Оңтүстік Африкадағы кедейлікті жою және барлық оңтүстікафрикалықтардың білім алуына мүмкіндік беру арманын жоғары бағалады. Матанзиманың азанасына қатысқандар оның Оңтүстік Африкада дәстүрлі басшыларды мойындату үшін күрескенін ризалықпен еске алды. Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті және Кайзер Матанзиманың інісі Нельсон Мандела 2003 жылғы Арнайы Олимпиаданың ашылу салтанатында болғандықтан Матанзиманың азанасына қатыса алмады. Матанзиманың немересі, Шығыс Кейп провинциясының Батыс Тембуланд аймағының билеушісі Лвандиле Звеленкоси Матанзима 2010 жылдың 22 мамырында дүние салды.
Mathanzima died in Queenstown on his 88th birthday. He received an official funeral, but not a state one as former allies and supporters had hoped. The continued mixed feelings toward him in South Africa were reflected in then President Thabo Mbeki's eulogy for him. Although Mathanzima was said to have been a harsh ruler, Mbeki looked at the positive legacies that Mathanzima left behind. Mbeki praised Mathanzima's dream of eliminating poverty in South Africa as well as seeing all South Africans citizens educated. Others who spoke at Mathazima's funeral said they admired how he fought to see the recognition of traditional leaders in South Africa. Former South African President and Kaiser Mathanzima's Uncle, Nelson Mandela, was not in attendance for Mathanzima's funeral because he was in Dublin, Ireland for the opening ceremonies of the 2003 Special Olympics. Mathanzima's grandson, King Lwandile Zwelenkosi Matanzima, ruler of Western Thembuland of Eastern Cape, died on 22 May 2010.