Кіріспе
Уэйли Бридж – Англияның Дербишир графтығындағы Хай Пик ауданындағы қала және азаматтық округ. Ол Гойт өзенінің жағасында, Манчестерден оңтүстік-шығысқа қарай 16 миль (26 км), Бакстондан солтүстікке қарай 7 миль (11 км), Макклсфилдтен солтүстік-шығысқа қарай 9 миль (14 км) және Шеффилдтен батысқа қарай 28 миль (45 км) қашықтықта орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 6455 адамды құрайды, сонымен қатар жерлеу орындары мен тас шеңбердің қалдықтары сақталған. 2005 жылы қола дәуіріне жататын балқы айна табылды. Қаланың шығыс жағындағы бекіністер мен орлар жиынтығы – «Росдыхе» ежелгі адамдардың құрылысы болуы мүмкін деген болжамдар көптен бері айтылып келеді, бірақ 1962 жылы жасалған зерттеулер оның мұздық суларының әсерінен пайда болғанын көрсетті. «Вейли» немесе «Вейлиг» атауы 13 ғасырға жататын көптеген құжаттарда кездеседі және ағылшын-саксон тілінен алынған «weg lēah» сөзінен туындаған, ол «жол бойындағы кеңістік» деген мағынаны білдіреді. 1351 жылы Вейли және Йердсли жерлері Эдуард, Қара ханзадаға көрсеткен адалдығы үшін Уильям Жодреллге берілді. 14 ғасырда қалада Уильям Жодрелл және оның ұрпақтары тұрған, олардың есімі «Жодрелл» деп те жазылған. Жодреллдер өз жерлерін ғасырлар бойы Йердсли Уэйли деп атап келді және 1863 жылы алғашқы жергілікті басқару кеңесі құрылып, аймақ қалалық округқа айналған кезде қала өзінің танымал атауын – Уэйли Бридж қабылдады. Сол кезде бері қала осылай аталып келеді. 1820 жылдарға жататын шіркеу тізімдерінде Хорридж емес, Хорвич деп көрсетілген. Гойт өзені Дербишир мен Чеширдің арасындағы тарихи шекараны құрады. Қазіргі Уэйли Бридж қаласы екі графтықта да кішігірім қалаларға бөлінген. Тарихи жазбалар 1316 жылы Чешир жағында Таксал, Йердсли және Уэйли болғандығын көрсетеді, соңғы екеуі Йердсли-Уэйли округіне біріктірілді. Дербишир жағы тек Фернилиден тұрды, оған Шалкросс және Хорвич ауылдары кірді. Бұл жақ Үміт округіне қарасты және Жоғарғы Пик орманның бөлігі болды, ал Чешир жағы Макклсфилд орманның бөлігі еді. 1796 жылдан бастап Таксал мен Йердслиде Жодрелл отбасының жер иелігі басым болды, бірақ әкімшілік жағынан 1936 жылға дейін бөлек болды. 19 ғасырдың соңына дейін аймақтың халқы баяу өсті. Мысалы, 1563 жылғы діни санақта Таксалда 26 үй шаруашылығы тіркелген, ал 18 ғасырдың ортасына қарай Таксал мен Йердслиде барлығы 55 үй шаруашылығы болды. 1791 жылы Уэйли Бридждегі жер сатылымға шығарылды, иесі оның су қуаты тоқыма өнеркәсібі үшін пайдалы болады деп сенді, бірақ екі қалашық та өте кішкентай болып қалды және 1841 жылы олардың арасында барлығы 853 адам тұрды. Осы уақытқа дейін ауыл шаруашылығы мен көмір өндіру негізгі кәсіптері болды. Қала өнеркәсіптік революция кезінде қарқынды дамыды және халқы 2322 адамға дейін үш есеге артты. Бұрын көмір шахталары болғанмен, 1871 жылы мақта өндірісі басым салаға айналды. Уэйли Бридж алқабының шығысынан батысына дейін созылған үлкен геологиялық жарылымның арқасында аймақта көмір өндірудің алғашқы кезеңдерінен бастап жұмыс істеді, бұл әртүрлі жерлерде көмірдің пайда болуына себеп болды. 1587 жылғы құжаттарда Уэли қалашығында жақсы дамыған көмір өнеркәсібі болғандығы көрсетілген, ол бүгінде Уэйли Бридж деп аталады. Бүгінде ауыл шаруашылығындағы еңбек ресурстары азайды және көмір өндіру тоқтатылды.
Whaley Bridge ('/hw//eɪ//l//i/) is a town and civil parish in the High Peak district of Derbyshire, England. It is situated on the River Goyt, 16 mile (26 km) south east of Manchester, 7 mile (11 km) north of Buxton, 9 mile (14 km) north east of Macclesfield and 28 mile (45 km) west of Sheffield. It had a population of 6,455 at the 2011 census, burial sites and the remains of a stone circle. A bronze age axe head was discovered in 2005. There has long been speculation that the 'Roosdyche', a complex of banks and ditches on the eastern side of the town, is of prehistoric human origin, but investigations in 1962 concluded that it was formed by glacial meltwater. The name of Weyley or Weylegh appears in many 13th century documents and is derived from the Anglo Saxon weg lēah, meaning 'a clearing by the road'. In 1351, the lands of Weyley and Yeardsley were granted to William Joddrell for his faithful service to Edward, the Black Prince. In the 14th century, it housed the residence of William Jauderell and his descendants; their name also spelt 'Jodrell', who gave their name to the modern Jodrell Bank Observatory in Cheshire. The Jodrells continued to call their lands Yeardsley Whaley for centuries and, when the first local government board was formed in 1863 and the area became an urban district, the town adopted its popular name of Whaley Bridge; the town has been called so ever since. Parish records from the 1820s refer to Horridge rather than Horwich. The River Goyt formed the historical boundary between Derbyshire and Cheshire. The present town of Whaley Bridge was divided into smaller towns in both counties. Historical records show that, in 1316, on the Cheshire side there were Taxal, Yeardsley and Whaley; the last two were combined into one district of Yeardsley cum Whaley. The Derbyshire side consisted only of Fernilee, which included the villages of Shallcross and Horwich. This side was in the parish of Hope and was part of the Forest of High Peak, while the Cheshire side was part of the Forest of Macclesfield. From 1796, Taxal and Yeardsley were effectively joined in that the Jodrell family was the main landowner in both towns, although the administration of these remained separate until 1936. Until the late 19th century, the population of the area grew slowly. For example, in the diocesan census in 1563, Taxal is recorded as having 26 households and, by the mid 18th century, Taxal and Yeardsley together only reached 55 households. In 1791, land at Whaley Bridge was advertised for sale; the owner believed that its waterpower would be useful in the textile industry, but the two townships remained very small and only had a population of 853 between them by 1841. Up to this time, agriculture and coalmining had been the main occupations. The town expanded greatly in the Industrial Revolution and the population almost trebled to 2,322. Although there had been coal mines from earlier times, cotton mills had become the dominant industry by 1871. Coal mining took place in the area from its very early days because of a large geographical fault which traverses the Whaley Bridge basin from east to west; this results in the coal outcropping in various places. Documentary evidence of 1587 indicates a well established coal industry in the Towneshepp of Weley, known today as Whaley Bridge. Today, there is less intensive agriculture labour and no coal mining in the area.
Бүгін
Уэйли Бридж жаңа тұрғын үйлер салынып жатқандықтан кеңейе береді, бірақ шағын қаланың ерекшелігін сақтайды. Өзін "Гойтке апарар жол" деп жариялағандықтан, ол туристерді, әсіресе жаяу серуендеушілерді қызықтырады, бірақ басқа кейбір жергілікті қалалар мен ауылдар сияқты туризм саласы басымдық танытпайды. Пик ауданының шекаралық жолы ауылдан өтеді. Қала 1994 жылдың маусымынан бері Польшаның Тимбарк қаласымен бауырластық байланыста.
Кромфорд және биік шың темір жолы
Кромфорд және Хай Пик темір жолы 1825 жылы Парламент мақұлдауымен құрылды. Ол жолаушылар мен жүк тасымалы үшін 1831 жылдың 6 шілдесінде толыққандай ашылды. Темір жол Пик Форест каналының Уэйли Бридж тармағындағы кемежайын Кромфорд каналындағы Кромфорд кемежайымен байланыстырды. Оның жеті көлбеу учаскесі болды, алғашқысы Уэйли Бридж қаласының ішінде орналасқан. Қалған алты көлбеу учаскесінен айырмашылығы, олар тұрақты бу машиналарымен жұмыс істесе, бұл учаске жылқымен қоздырылатын джинмен жұмыс істеді және 1952 жылдың 9 сәуіріне дейін пайдаланылды. Бұл учаске басқаларына қарағанда әлдеқайда қысқа болды, ұзындығы 180 ярд (165 м) және 1:13.5 қалыпта көтерілді. Учаскенің жоғарғы бөлігіне өту өте төмен көпірдің астынан жүрді, сондықтан вагондарды учаскенің жоғарғы бөлігіне және кері жылқымен тарту қажет болды. Жылқылар темір жолдың төменгі бөлігінде де жұмыс істеді, ал рельстер кемежайға және екі диірменге дейін созылды. Төменгі бөлігіндегі тағы бір ерекшелік – Гойт өзенінен өтетін темір көпір.
Пик орман каналы
Пик-Форест каналы мен бассейні 1790 жылдары салынды және 1800 жылдың 1 мамырында ашылды. Пик-Форест каналының басындағы маңызды 2-дәрежелі тізімдегі ғимарат – 1801 жылы салынған және 1832 жылы теміржол келгеннен кейін кеңейтілген Трансшипмент қоймасы болды. Осы ғимаратта жергілікті өнеркәсіпке қызмет ететін көптеген жүк тасымалдау қайықтарына тауарлар мен минералдар жүктелді және түсірілді. Ғимарат каналдың басына орналасқан, ол оңтүстіктен Комбс және Тоддбрук суқоймаларымен сумен жабдықталады. Канал Уэйли көпірінен кейін шығысқа бұрылып, Бексуорт бассейнінде аяқталады, ал батысқа бұрылып Марпл, Чешир сағасы және Манчестерге қарай бағыт алады. Goyt Way Этероу ауылдық паркінен Уэйли көпіріне дейін 10 мильге (16 км) созылады, оның бір бөлігі каналдың жағалау жолымен өтеді және Стокпорттан Англияның орталық аймандары арқылы Букингемширге дейін 230 мильге (370 км) созылған Мидшир жолының бір бөлігі болып табылады.
1872 жылы Уэйли көпірінің су басуы
1872 жылғы 19 маусымда ағылшын тарихындағы ең қатты су тасқынының бірі болды. Қалаға 24 сағаттың ішінде 2 дюймге дейін жаңбыр жауды.
2019 жылы эвакуациялау
2019 жылдың 1 тамызында Тоддбрук су қоймасындағы бөгетке су тасқынынан келген зақымдардан кейін Дербишир полициясының бұйрығымен қаланың бір бөлігі эвакуацияланды. Жақын орналасқан Фурнес Вейл және Нью Миллс аудандарының да бір бөлігі эвакуацияланды. Корольдік әуе күштері және түрлі өрт сөндіру қызметтерінің жоғары қуатты сорғыларын пайдалану үшін шақырылды, сондай-ақ Чинук тікұшақтары құм-қиыршық тасып, қолдау көрсетті. Қоршаған орта агенттігі мен Дербишир өрт сөндіру бригадасы бөгеттің "құлау қаупі бар" екенін хабарлады, нәтижесінде 1500 тұрғын қаладан эвакуацияланды. Бірінші күннің соңында бөгеттің су деңгейі жарты метрге төмендеді, бірақ билік оны қауіпсіз деп санау үшін бірнеше метрге төмендеуі қажет екенін мәлімдеді. Су қоймасының су деңгейін төмендету жоспары 2019 жылдың 6 тамызында орындалды.
Жергілікті билік
Уэйли Бридж – қала мәртебесі бар азаматтық округ. Жергілікті биліктің ең төменгі деңгейінде 12 кеңесшіден тұратын Уэйли Бридж қалалық кеңесі бар. Фернили, Фурнесс Вейл, Таксал және Йердсли округтерінің әрқайсынан үш кеңесші сайланады. Жергілікті биліктің келесі деңгейі – Биік Шың аудандық кеңесі. Уэйли Бридж – ауданның 28 округінің бірі. Ол 43 аудандық кеңесшінің 3-ін сайлайды. 2015 жылдың мамырында өткен соңғы сайлауда бір консерватор, бір либерал-демократ және бір тәуелсіз кеңесші сайланды. Жергілікті басқарудың жоғарғы деңгейі – 64 мүшелі Дербишир округі кеңесі. Қала Уэйли Бридж және Блэкбрук сайлау округінің құрамына кіреді, ол бір округтік кеңесші сайлайды. 2021 жылғы жергілікті сайлауда қаланың бұрынғы лейбористік депутаты Рут Джордж бұрынғы консерватор депутаты Эдвина Керри Джонсты жеңіп, Дербишир округі кеңесіне қайта сайланды.
Азаматтық тарих
Чешир графтығындағы Йардсли кум Уэйли қалашығы Таксалдың ежелгі приходінің бір бөлігі болды. 1863 жылы қалашық 1858 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Заңына сәйкес әрекет етіп, қаланы басқару үшін жергілікті кеңес құрды. 1894 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Заңы бойынша бұл Йардсли кум Уэйли қалалық округіне айналды.
Білім
Қалада екі бастауыш мектеп бар: Уэйли Бридж бастауыш мектебі және Таксал және Фернили Англия шіркеуінің бастауыш мектебі. Орта білім алу үшін балалар көбінесе Chapel en le Frith, New Mills, Hope Valley, Buxton, Macclesfield немесе Stockport қалаларына сапар жасауы керек. Осы аймақтардағы мектептерге Шапель-ен-ле-Фрит орта мектебі, Нью-Миллс мектебі, Хоуп-Вэлли колледжі, Король мектебі және Стокпорт грамматикалық мектебі жатады.
Көлік
Уэйли Бридж теміржол станциясы Манчестер Пикадилли, Стокпорт және Бекстон қалалары арасындағы Бекстон желісінде орналасқан. Northern Trains компаниясы басқаратын, әдетте сағатына бір реттен бар қызмет көрсетіледі. Қалаға High Peak компаниясы негізгі автобус қызметін ұсынады. Оның ішінде 199 Skyline маршруты бар, ол Бекстон, Стокпорт және Манчестер әуежайы арасында 30 минут сайын қатынайды. Қала ішінде Глоссоп, Хейфилд, Макклсфилд және Нью-Миллс қалаларына да маршруттар бар.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC North West және ITV Granada ұсынады. Теледидар сигналдары төрт жергілікті қайта тарату станциясының (Уэйли Бридж, Лэддер Хилл, Чинли және Бирч Вейл) бірінен алынады. Жергілікті радиостанциялар: 95.1 FM-де BBC Radio Manchester, 103.3 FM-де Greatest Hits Radio Midlands және 107.4 FM-де хабар тарататын Whaley Radio. Қалаға Buxton Advertiser жергілікті газеті қызмет көрсетеді.
Діни орындар
Уэйли-Бридждің Англия шіркеуінің құрамында екі шіркеу бар. Сент-Джеймс, Таксал, қала орталығынан шамамен бір шақырым қашықтықта орналасқан және 12 ғасырда салынған. Қоңырау мұнарасының кейбір бөліктері сол кезге дейін жетіп қалған, алайда мұнара 16 ғасырдың соңында немесе 17 ғасырдың басында қайта жаңартылған. Шіркеу ғимаратының қалған бөлігі 1825 жылы толығымен қайта салынды және 1889 жылы қалпына келтірілді, соның ішінде ғибадатхана да кеңейтілді. Дегенмен, бұрынғы шіркеудің көптеген ішкі элементтері сақталды, оның ішінде 17 ғасырға тән қасиетті кедергі мен панельдер, 18 ғасырға тән ескерткіштер және королева Аннаның билік кезеңінен қалған корольдік герб бар. Бұл ғимарат ІІ* санаттағы мәдени ескерткіш. Фернилидегі Киелі Үштік шіркеуі 1905 жылы қала орталығына жақын жерде салынды. Қаланың бір бөлігі Чейширдегі Дислидегі Сент-Джон приходтық аумағына кіреді және Фурнесс-Вейлдегі Сент-Джон Илаһи шіркеуімен қамтамасыз етіледі. Уэйли-Лейн көшесіндегі Киелі Жүрек Рим-католик шіркеуі Уэйли-Бридж және Дисли приходтарына қызмет етеді. Біріккен реформаторлар шіркеуі мен методистер 1983 жылы жергілікті экуменикалық серіктестік құрып, оны "Уэйли-Бридж Біріккен серіктестігі" деп атады, кейін баптистер де қосылды. Серіктестіктің құрамында үш құдайға сиынатын орын бар: Уэйли-Бридж Біріккен шіркеуі, Фернили методистік шіркеуі және Кеттлшульм шіркеуі. Good News Church – Евангелие залында орналасқан евангелистік шіркеу. Уэйли Холл – Тоддбрук су қоймасының жанында орналасқан үлкен, жеке викториандық үй. 1979 жылдан бері ол Махаббат Патшасының қауымы басқаратын демалыс үйі және конференциялар орталығы болып табылады, бұл қауым ерлер мен әйелдерден құралған экуменикалық ұйым. Антони ван Дайк салған "Брюссель судьясы" картинасы 21 ғасырдың басында осы жерде, танылмай, ілінген.
Мерекелер мен дәстүрлер
Whaley Bridge маусым айында жыл сайын карнавал айлығын өткізеді. Бұл айдың екінші демалыс күндері «Whaley Water Weekend» (W3 деп аталады) арқылы басталады. 2000 жылы басталган W3 канал алабындағы шағын қоғамдық шара ретінде басталды. Ол 2010 жылы су жолдарының негізінде құрылған музыка және өнер фестивалі ретінде қайта іске қосылды. Соңғы шарада бірнеше мың келуші болды, олардың рекордтық саны тегін қысқа канал қайығымен саяхаттауға және Багсворт бассейніне ұзақ тарихи саяхатқа қатысты. Кешке көпшілік ашық сахнада тегін музыка тыңдады. 2012 жылы W3, Canal & River Trust компаниясымен серіктестікке келді, олар канал алабын және Пик Форест каналын Багсвортқа дейін қабылдады. W3 демалыс күндерінен кейін Well Dressing Weekend, Дербиширдің дәстүрлі шарасы өтеді, онда жергілікті құдық конус, гүл жапырақтары және т.б. заттармен әсем безендіріледі. Карнавал айлығы жүз жылдан астам бұрын басталған Роза Королева карнавалымен аяқталады, онда қаладан келген жергілікті жастар, Роза Королеваның басқа ауылдардан келген өкілдері және шақырылған музыкалық топтар өздерінің сәнді киімдерімен және әсем безендірілген көліктерімен қаланың басты көшелерінен өтеді, соңынан Whaley Bridge боулинг клубында іс-шаралар, сауда орындары және ойын-сауықтар ұйымдастырылады. 2009 жылы Rose Queen бағдарламасына Whaley Waltz деп аталатын жол жүгіруі қосылды, ол жыл сайын 180-нен астам жүгірушіні тартады. Goyt Valley Striders ұйымдастырған жарыс ауылдың ортасынан басталып, 900 фут биіктікке көтеріліп, Windgather Rocks-қа жетеді және Forge Road-те Goyt өзенін кесіп өткеннен кейін аяқталады. Карнавалдан кейін Роза Королевасының үй жануарлары көрмесі өтеді, онда жергілікті тұрғындар өздерінің жануарларын түрлі сыныптарда бақылдасады. 2012 жылдың қараша айында Whaley Bridge-тің отшашу шарасы қайта жандандырылды, Round Table оны жалғастыра алмайтынын сезінген соң, еріктілердің жаңа тобы құрылды. Бұл шара қаладағы алғашқы фонарь шеруін де қамтыды. Жылдың соңғы шарасы – Whaley Bridge теміржол стансасына жақын орналасқан Jodrell Arms қонақ үйінің алдындағы Рождестволық ағаш жарықтарын қосу. Бұл әдетте қалалық кеңестің төрағасы жасап, Whaley Bridge Brass Band мүшелерінің маусымдық музыкасымен сүйемелдейді. Санта-Клаус дәстүрлі түрде Пик-Форест каналының Уэйли-Уорфтағы Трансшипмент қоймасына канал қайығымен келіп, механика институтына көмекшілерімен бірге барады. Кәсіпкерлер өздерінің дүкендерінің үстіне шағын ағаштарды орнату арқылы қаланың Рождестволық безендірілуіне үлес қосады. Қалалық кеңес жыл сайын екі үлкен ағаш орнатады, екіншісі Фурнесс-Вейлдегі Soldier Dick пабының жанында орналасқан.
Атақты тұрғындар
Авраам Беннет, ғалым, Таксалда крещениеден өтті. Джек Бонд, Ланкашир және Ноттингемшир крикетшісі, Жодрелл Армз мейрамханасының иесі болды. Эдвина Кьюри, саясаткер және телеарналардың жүргізушісі, қазір Уэйли Бридж қаласында тұрады. Джон Дасильва, британдық диджей және жазбалар жасаушы. Бетти Драйвер MBE, актриса және автор, британдық "Коронация көшесі" телесериалындағы Бетти Уильямс рөлімен ең көп танылды, бұрын Уэйли Бридж қаласындағы Кок Инн мейрамханасының иесі болған. Рут Джордж, саясаткер. Майкл Хиткотт, король Георг III-нің асханасының күзетшісі және тамақ татыушысы. Брайан Джексон, Дербишир ККК командасы үшін ойнаған крикетші, әлі де қалада тұрады және жергілікті еріктілер орталығының төрағасы. Билл Джонс, Ливерпуль және Англия футболшысы, сондай-ақ Әскери медаль иегері, 1921 жылы Уэйли Бридж қаласында дүниеге келді. Дженнифер Пинчс, британдық көркем гимнастикамен айналысатын спортшы, Уэйли Бридж қаласында тұрады.
Әдебиеттік сілтемелер
Уэйли көпірі Изабелла Бэнкстің 1876 жылғы "Манчестер адамы" романында еске алынады. "Коронация көшесі" телехикаясының ойдан шығарылған кейіпкері Минни Колдуэлл 1976 жылы Уэйли Бриджге үй шаруасынан кейін зейнетке шықты. The Sunday Telegraph газетінің саяхат бөлімінде Тони Робинсон Манчестерден Дербиге дейінгі саяхат туралы: "Бұл сапарды бірден аяқтаудың қажеті жоқ; Уэйли Бридждің әсем шағын қаласында тоқтап, тарихи Пик Форест каналы алабында серуендеңіз" деп жазады.