Кіріспе

Hammer фильмінің қайта түсірілімі.

"Quatermass 2" (АҚШ және Канадада "Ғарыштан келген жау" деп қайта аталды) – 1957 жылғы Hammer Film Productions компаниясының ақ-қара британдық ғылыми-фантастикалық қорқыныш фильмі. Бұл фильм алғаш рет Ұлыбританияда "Quatermass II" деген атпен шықты және Энтони Хиндс продюсерлік етті, режиссері Вэл Гест, ал Брайан Донлевимен бірге Джон Лонгден, Сидни Джеймс, Брайан Форбс, Вера Дэй және Уильям Франклин түсті. "Quatermass 2" – Hammer компаниясының 1955 жылғы "Quatermass эксперименті" фильмінің жалғасы. Бұрынғы фильм сияқты, ол да Найджел Кнейл жазған "Quatermass II" атты BBC телесериалының негізінде түсірілді. Брайан Донлеви профессор Бернард Кватермас рөлін қайта ойнайды, осылайша ол фильмде осы кейіпкерді екі рет сомдаған жалғыз актер атанды. Көбінесе бұл фильмді "2" / "II" қосымшасын атаудың ішінде алғаш пайдаланған фильм деп қате санайды, бірақ бұл атау Санширо Сугатаның екінші бөлігіне тиесілі. Фильмнің сюжеті Кватермасстың Ұлыбританияның Виннерден Флэтс аймағында құлаған жүздеген метеориттер туралы хабарларды тергеуіне байланысты. Оның тергеуі оны Ай колониясын құру жоспарларына едәуір ұқсас үлкен өнеркәсіптік кешенге жеткізеді. Бұл құпия нысан, шын мәнінде, Британ үкіметінің жоғары эшелондарына шетелдіктердің енуіне қатысты құпияластың орталығы болып табылады. Кватермас және оның одақтастары енді бұл шетелдік қауіптің алдын алу үшін бар күштерін салуы керек.

Сюжет

Профессор Бернард Кватермас Айды отарлау жобасына үкімет қолдау көрсету үшін күресіп жатқанда, оның назары жүздеген метеориттердің Виннерден Флэтс аймағына құлауы туралы хабарларға ауады. Маршпен бірге сапарға шыққан Кватермас өзінің Ай колониясы жоспары негізінде салынған үлкен кешенді табады. Марш кішкентай тас зымыран пішіндес, зақымдалмаған метеоритті табады. Кейін ол жарылып, газ шығарады, Марштың бетінде V пішіндес із қалдырады. Кешеннен киім киген күзетшілер, автоматтарымен қаруланып, V пішіндес іздері бар, Маршты алып кетеді, Кватермасты құлатып, оны ауданнан кетуге мәжбүрлейді. Маршпен не болғанын анықтауға тырысқан Кватермас бұрын оған көмектескен инспектор Ломаксқа хабарласады (бұл «Кватермас эксперименті» фильмінде көрсетілгендей). Ломакс оны Винсент Броудхедпен, парламент мүшесімен байланыстырады, ол Виннерден Флэтс айналасындағы құпияны, материалдық заттар мен еңбек күшінің үлкен көлемде ұйымдастырылуын және жеткізілуін ашуға тырысады, оның мақсаты туралы нақты түсіндірме берілмейді. Кватермас Броудхедпен бірге кешенге ресми сапарға қатысады, онда оған синтетикалық тамақ өндіру үшін салынғаны айтылады. Сапарға қатысушылардан жасырын, Броудхед аспанды биіктейтін үлкен күмбездердің біріне кіреді. Кейін Кватермас оны уытты қара лаймен жабылған, өліп бара жатқан күйде табады және күмбездің ішінде тапқандары туралы ескертеді. Кешеннен шығып бара жатқанда күзетшілер оқ атып, Кватермас қашып, инспектор Ломаксқа жүгіріп барып, кешенде тамақ өндірілетініне сенетінін, бірақ адамдарға емес, басқа мақсатта екенін түсіндіреді. Оның мақсаты – үлкен күмбездерде сақталатын кішкентай шетелдік жаратылыстарға қолайлы өмірлік орта жасау. Ломакс жоғары лауазымды тұлғаларын ескертуге тырысады, бірақ полиция комиссарымен кездескенде, ол да V пішіндес іздері бар екенін байқайды; шетелдіктер үкіметтегі маңызды адамдарды бақылауға алған. Кватермас пен Ломакс журналист Джимми Холлға жүгінеді, ол олардың әңгімесіне күмәнмен қарайды, бірақ Виннерден Флэтске баруды сұрайды. Жергілікті қоғамдық орталықта оларды ауыр жұмыс істейтін және кешенде басқа да жұмыстар атқаратын жергілікті тұрғындар қарсы алады, бірақ оларға қажетті ақпараттан артық ештеңе айтылмайды. Бірақ метеориттердің бірі ғимараттың төбесінен құлап, бармен Шиланы жарақаттап, жұқтырғанда жағдай өзгереді. Зауыттың қарулы күзетшілері келіп, Холл газетке хабарлап жатқанда оны атып өлтіреді. Содан кейін ауыл тұрғындары наразылыққа шығып, кешенге қарай бет алады. Қақпаға шабуылдап, Кватермас, Ломакс және ауыл тұрғындары қысымды бақылау бөлмесінде бекінеді. Жер атмосферасы шетелдіктерге зиян екенін түсінген Кватермас олардың тіршілік ету жүйесін бұзады, үлкен күмбездерге таза оттегі құйып, оларды улайды. Сонымен қатар, Кватермастың көмекшісі Брэнд, ракета кешенінде, шетелдіктердің базасы деп саналатын Жерге жақын астероидқа атомдық ракета ұшырады, бірақ күзетшілер шабуыл жасап, оны өлтіреді. Жеке шетелдіктер кішкентай денелерін біріктіріп, 150 фут биіктіктегі массалар құрайды, олар үш күмбезден жарылып шығады. Ракета астероидті ядролық жарылыспен жояды. Олардың ғарыш базасы жойылғаннан кейін және Жер атмосферасына толыққандай ұшырағаннан кейін, біріккен жаратылыстардың алып массалары құлап, өледі. V пішіндес іздері зардап шеккен адамдардан жоғалады, олар шетелдіктердің бақылауында болғандығы туралы естеліктері қалмайды. Олар ауылға қайтып бара жатқанда, Ломакс болған оқиғалар туралы сенімді есеп берудің қалай болатынын ойлайды, ал Кватермас осы есептің қаншалықты түпкілікті болатынын сұрайды.

Өндіріс

Quatermass-тің алғашқы фильмі Hammer үшін үлкен жетістік болды, сондықтан олар жаңа сериалды BBC көрсетпес бұрын Найджел Книлдің жалғасына құқықтарды сатып алды. Осы бейімделу үшін Найджел Книлге сценарийдің бірінші нұсқасын жазуға рұқсат берілді, бірақ кейінгі нұсқаларын режиссер Вал Гест өңдеді. Сюжет түпнұсқа телесериалдың қысқартылған, бірақ көбінесе адал қайта айтуы. Екі нұсқаның басты айырмашылығы – кульминациясы: теледидарлық нұсқада Quatermass шетелдіктермен күресу үшін ракетамен ғарышқа ұшып кетеді, ал фильмде ракета пилотсыз, шетелдіктердің астероид базасын жою үшін атылады. Режиссер Вал Гест бұл жолы да сюжеттің фантастикалық элементтерін ең жоғары реализммен көрсету үшін көптеген кино-әдістерін қолданды. Найджел Книл соңғы фильмді сынға алды, әсіресе Брайан Донлевидің басты рөлге оралуына байланысты. Книл Донлевидің кейіпкерді түсінуімен келіспеді және актердің алкоголизмнен зардап шеккені оның ойынына кері әсер еткенін айтты, бірақ Вал Гест бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Quatermass 2 қаржылық жағынан сәтті болғанымен, оның кассалық табысын Hammer-дің тағы бір фильмі – "Франкенштейннің қарғысы" басып өтті, ол олардың көптеген готикалық қорқыныш фильмдерінің біріншісі болды. Осыдан кейін Hammer келесі Quatermass сериалды "Quatermass және шұңқыр" (1967) фильмімен киноға бейімдеуге он жыл кетті. Алайда, Quatermass 2 – АҚШ-та тарату құқықтарын алдын ала сатқан Hammer-дің алғашқы фильмі болды, бұл қаржылық модель олардың келесі туындылары үшін қалыпты жағдайға айналды.

Жазу

Найджел Книл Хаммердің "Кватермасс эксперименті" адаптациясынан наразы болды, себебі ол фильм құқықтарын сатудан қосымша төлем алмады, сондай-ақ фильмде оның түпнұсқа телеспектаклі сценарийіне енгізілген өзгерістер оны ренжітті. Осы наразылығынан кейін Книл, Би-Би-Си-ді өз жұмысының құқықтарын сатуға оны көбірек қатыстыруға көндіруге тырысты. Би-Би-Си-мен жасасқан келісімінің соңғы айларында болғанына қарамастан, Книлге "Кватермасс II" экранизациясы бойынша Хаммермен бірлесіп жұмыс істеуге рұқсат берілді. Сценарийдің бірінші нұсқасын Книл продюсер Энтони Хиндстің көмегімен жазды. Келесі нұсқалар режиссер Вал Гестпен жұмыс істеді, ол бұрын "Кватермасс эксперименті" фильмінде де осылай істеген болатын. Гест Книлдің сценарийі туралы: "Философиялық ойлар көп, ақиқатты терең түсінуге тырысқан, бірақ тым ұзын, экранда көрсетуге қиын болар еді. Сондықтан, тағы да, оны түзетуге, ұтымды етуге және мүмкін болса, бұзбауға тырыстым" деді. Сценарий 1956 жылдың сәуір айында Ұлыбританиялық фильмдерді цензуралайтын кеңеске (BBFC) жіберілді. BBFC оқырманы Одри Филд: "Аспанның мүмкіндіктері шексіз емес екенін, көріністер мен дыбыстарда да белгілі бір шектеулер бар екенін ескерту қажет" деп түсіндірді. BBFC-нің басты қарсылығы Виннерден Флэтс кешенінің күзетшісі пикникте отырған отбасын өлтіретін эпизодға болды. Бұл эпизод түпнұсқа телеспектакльде болғанымен, соңғы фильмнен алынып тасталды. "Кватермасс эксперименті" сияқты, "Кватермасс 2" сценарийі де түпнұсқа телеспектакльдегі көптеген оқиғаларды қысқартады. Ең маңызды өзгеріс – кульминациялық сахнада: Кватермас пен оның көмекшісі Пью, шетелдіктердің өз жерінде күш сынасу үшін Кватермасстың ракетасын пайдаланып астероидқа сапарлайды, ал театрлық фильмде ракета астероидты жою үшін, экипажсыз, ұшырылады. Телеспектакльдегі бірнеше кейіпкерлер фильмде көрінбейді, ең бастысы – Кватермасстың қызы Паула және оның көмекшісі Лео Пью (олардың рөлі жаңа кейіпкер Брэндпен ішінара алмастырылады). Керісінше, инспектор Ломакс пен Кватермасстың жас көмекшісі Марш кейіпкерлері фильмде қайта пайда болады, олар бұрын "Кватермасс эксперименті" фильмінде болған, бірақ телеспектакльде болмаған. Бармен Шиланың кейіпкері де тек фильм нұсқасында ғана көрінеді.

Кастинг

Брайан Донлеви профессор Бернард Кватермасс рөлінде: Донлеви профессордың рөлін қайта ойнады, бұл Найджел Книлдің наразылығын тудырды, ол оның "Кватермасс эксперименті" фильміндегі рөлді түсінуін қатты сынаған болатын. "Кватермасс эксперименті" фильмінде болғандай, Донлевидің алкоголизмi түсірілім тобына қиындықтар туғызды. Найджел Книл бір күні түсірілім алаңына барғандағы жағдайды еске алады: "Ол [Донлеви] вискиге настолько мас болғандықтан, тұра алмай қалды. Ол түсірілім алаңына шатқалап барып, айналасына маңғыздай қарады. Олар оның репликалары жазылған картонканы көрсетті, ол: "Бұл фильмнің аты қандай?" деді. Олар: "Бұл – "Кватермасс 2"" деді. Ол: "Мен осының бәрін айтуым керек пе? Сөзге тым көп мән берілген. Сөздi қысқартыңыз" деді. Ол оқуға тырысты, бірақ мас күйде болғандықтан, өзін мүлде танымайтын секілді, қайталап-қайталап оқуға тура келді". Вал Гест Книлдің сөздерін жоққа шығарды: "Оның мас күйде болғаны туралы көп әңгімелер ойлап табылған. Бұл жалған, өйткені ол мас емес еді. Толық саф емес еді, бірақ ол кәсіби актер еді және өзінің репликаларын жақсы білетін". Гест былай деп еске алады: "Түскі астан кейін ол маған келіп: "Маған осы уақытқа дейін болған оқиғаның қысқаша мазмұнын айтыңыз. Осы көрініске дейін мен қайда болдым?" деді. Біз оған таңертең кофе беріп отырдық, бірақ кейін ол кофеге бірдеңе қосып ішетінін байқадық. Бірақ ол өте кәсіби актер еді және онымен жұмыс істеу оңай болды". Джон Лонгден инспектор Ломакс рөлінде: Ломакс рөлін бастапқыда Джек Уорнер "Кватермасс эксперименті" фильмінде ойнаған. Уорнер жалғастыруға мүмкіндік таппағандықтан, рөл қайтадан қарастырылып, Джон Лонгденге берілді. Лонгден британдық нұсқаусыз фильмдердің жұлдызы болған және Альфред Хичкоктың бірнеше ерте фильмдерінде де ойнаған, соның ішінде "Жасырын қылмыс" (1929), "Элстри қабарласады" (1930) және "Тері ойыны" (1931). Брайан Форбс Марш рөлінде: Форбс фильмдерде бірнеше эпизодтық рөлдерде ойнаған, соның ішінде "Кішкентай артқы бөлме" (1949), "Инспектор келеді" (1954) және "Кольдиц оқиғасы" (1955). Алайда, кейіннен ол режиссер ретінде танымал болды, оның ең танымал фильмдерінің қатарында "Желге сыбызғы тартыңыз" (1961), "L пішіндес бөлме" (1962) және "Степфорд әйелдері" (1975) фильмдері бар. Форбс кейіннен фильм туралы былай деп еске алды: "Мен шетелдіктердің шабуылдаған адамдарының бірі болдым. Бұл қапшық жарылып, менің бетімде шетелдіктердің жағымсыз өсімі пайда болды. Түскі ас уақыты келгенде бәріміз пабқа бардық. Әрине, мен макияжды алып тастай алмадым, ол тым күрделі болды; паб иесі маған қызмет көрсетуден бас тартты". Уильям Франклин Бренд рөлінде: Франклин кейіннен Швепстің тоник суының жарнамаларындағы дауыстық ролімен танымал болды. 2004 жылы ол қайтыс болған Питер Джонстың орнына "Галактикаға автостоппен" радио нұсқасында "Кітаптың дауысы" рөлін ойнады. Ол 2006 жылы қайтыс болды. Вера Дей Шила рөлінде: Вера Дейді Вал Гест алғаш рет Лондон гипподромындағы "Wish You Were Here" мюзиклінде байқаған. Фильмді түсіру үшін бұрынғы фильмге қарағанда үлкен бюджет болғандықтан, көбірек орынды түсіруге мүмкіндік болды. The League of Gentlemens Mark Gatiss бірінші серияның DVD-дегі түсініктемесінде Табс пен Эдвард ұрлаған екі жұмысшының, қайыңмен жабылған, қашуы, Винсент Броудхед кейіпкерінің үлкен сыртқы сақтау дөңгелектерінің бірінен "жасанды тамақпен" жабылған сахнадан шабыттанғанын айтты.

Үй медиасы

Quatermass 2 фильмі 2003 жылы DD Video компаниясымен 2-ші аймақ DVD форматында шығарылды. Онда режиссер Вэл Гест пен сценарист Найджел Кнейлдің түсіндірмелері, Вэл Гестпен жасалған сұхбат, сондай-ақ фильм АҚШ-та «Enemy From Space» деген атпен белгілі болған трейлері кірді. Фильм алғаш рет АҚШ-та Anchor Bay Entertainment компаниясымен барлық аймақтарға арналған NTSC DVD форматында жарық көрді және әрбір кадрдың өте айқын әрі толық түсті болуын қамтамасыз ететін мұрағаттық көшірмеден жасалған; ол Ұлыбританияның 2-ші аймағындағы шығарылымдағыдай қосымша мүмкіндіктерді қамтиды. Бұрын фильм VHS кассетасы мен LaserDisc форматында да шығарылған болатын.

Басқа медиада

Фильм 1978 жылғы тамыз айында "Hammer's Halls of Horror" журналының 2-томы, 23-шы санында 15 беттік комикс түрінде жарық көрді (Top Sellers Ltd баспасынан шыққан). Комикс сценарийін Стив Паркхаус жазды, суреттерін Дэвид Ллойд салған. Комикс "Ғарыштан келген жау (Кватермас II)" деп аталды.