Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.д. 3 ғасырындағы Карфаген әскерінің бір бөлігінің көтерілісі.
3rd century BC mutiny of part of the Carthaginian army
Мерседес соғысы, сондай-ақ Бітімсіз соғыс деп аталатын бұл көтеріліс, Карфагеннің бірінші Пуникалық соғысының (б.з.д. 264-241 жж.) соңында жұмысқа алынған әскерлердің бүлік көтеруі болды. Оған Карфаген үкіметіне қарсы көтерілген Африкалық елді мекендердің де қатысуы болды. Соғыс б.з.д. 241 жылдан 238 жылдың соңына немесе 237 жылдың басына дейін жалғасты және Карфагенның бүлік пен көтерілісті басуымен аяқталды. Бұл соғыс б.з.д. 241 жылы Бірінші Пуникалық соғысында Сицилияда Карфаген үшін шайқасқан 20 000 шетелдік сарбазға төленбеген жалақы үшін туды. Келісімге қол жеткізілгендей болған кезде, армия Спендий мен Матоның басшылығымен толыққанды көтеріліске шықты. Карфагеннің қанаушылыққа ұшыраған тәуелді аумақтарынан 70 000 африкалық оларға қосылып, жабдықтар мен қаржы әкелді. Соғысқа шаршаған Карфаген соғыстың алғашқы кезеңдерінде, әсіресе Ханно басшылығымен, қиындыққа тап болды. Сицилиядағы науқандардың ардагері (және Ганнибал Барканың әкесі) Хамилкар Баркаға б.з.д. 240 жылы әскерге бірлескен қолбасшылық берілді, ал б.з.д. 239 жылы жоғарғы қолбасшылыққа тағайындалды. Ол сәтті әскери науқандар жүргізіп, көтерілісшілерді өз жағына тарту үшін бастапқыда кеңшілік танытты. Мұны болдырмау үшін б.з.д. 240 жылы Спендий мен Аутарит 700 Карфаген тұтқынына (оның ішінде Гискоға) қинау арқылы өлім жазасын берді, содан кейін соғыс екі тараптан да зор қатыгездікпен жүргізілді. Б.з.д. 237 жылдың басына қарай, көптеген жеңілістерден кейін көтерілісшілер жеңіліп, олардың қалалары Карфаген билігіне қайта бағындырылды. Карфагендіктерді бүлікші сарбаздар өлтірген Сардинияны қайта басып алуға экспедиция дайындалды. Алайда Рим мұны соғыс актісі деп жариялап, жақында жасалған бейбіт келісімге қайшы келе отырып, Сардиния мен Корсиканы басып алды. Бұл Карфагенмен б.з.д. 218 жылы Екінші Пуникалық соғыстың басталуының басты себебі деп есептеледі.
The Mercenary War, also known as the Truceless War, was a mutiny by troops that were employed by Carthage at the end of the First Punic War (264241 BC), supported by uprisings of African settlements revolting against Carthaginian control. It lasted from 241 to late 238 or early 237 BC and ended with Carthage suppressing both the mutiny and the revolt. The war began in 241 BC as a dispute over the payment of wages owed to 20,000 foreign soldiers who had fought for Carthage in Sicily during the First Punic War. When a compromise seemed to have been reached, the army erupted into full scale mutiny under the leadership of Spendius and Matho. 70,000 Africans from Carthage's oppressed dependent territories flocked to join them, bringing supplies and finance. War weary Carthage fared poorly in the initial engagements of the war, especially under the generalship of Hanno. Hamilcar Barca, a veteran of the campaigns in Sicily (and father of Hannibal Barca), was given joint command of the army in 240 BC; and supreme command in 239 BC. He campaigned successfully, initially demonstrating leniency in an attempt to woo the rebels over. To prevent this, in 240 BC Spendius and Autaritus tortured 700 Carthaginian prisoners to death (including Gisco), after which the war was pursued with great brutality on both sides. By early 237 BC, after numerous setbacks, the rebels were defeated and their cities brought back under Carthaginian rule. An expedition was prepared to reoccupy Sardinia, where mutinous soldiers had slaughtered all Carthaginians. However, Rome declared that this would be an act of war and occupied both Sardinia and Corsica, in contravention of the recent peace treaty. This has been considered to be the single greatest cause of war with Carthage breaking out again in 218 BC in the Second Punic War.
Негізгі дереккөздер
Пуникалық соғыстардың дерлік барлық аспектілері туралы негізгі дереккөз – грек тарихшысы Полибий (шамамен б.з.д. 200 – шамамен б.з.д. 118 ж.), 167 ж.б.д. кепіл ретінде Римге жіберілген. Оның еңбектерінің ішінде қазір жоғалған әскери тактика туралы нұсқаулық бар, бірақ ол бүгінде б.з.д. 146 жылдан кейін, яки осы соғыстан шамамен бір ғасыр өткен соң жазылған "Тарихтар" еңбегімен танымал. Полибийдің еңбегі карфагендіктер мен римдіктердің пікірлері арасында кеңінен объективті және бейтарап деп саналады. Карфагендіктердің жазбалары 146 ж.б.д. олардың астанасы Карфагенмен бірге жойылған, сондықтан Полибийдің жалдамалы соғыс туралы есебі бірнеше, қазір жоғалған грек және латын дереккөздеріне негізделген. Полибий талдамалы тарихшы болған және мүмкіндігінше өзі жазған оқиғаларға қатысқан адамдармен жеке сұхбаттасқан. Ол үшінші Пуникалық соғыс кезінде Рим армиясын басқарған Сципион Эмилианның штабында болды, соғыс қимылдарының көптеген орындарынан өтіп, жалдамалы соғыстың тарихын зерттеді. "Тарихтар" атты 40 кітаптың бірінші кітабының бір бөлігі ғана осы соғысқа арналған. Полибийдің есебінің дәлдігі соңғы 150 жылда көп талқыланды, бірақ қазіргі консенсус бойынша оны көбінесе факт ретінде қабылдауға болады, ал қазіргі дереккөздердегі соғыс туралы мәліметтер негізінен Полибийдің есебінің интерпретациясына негізделген. Қазіргі заманғы тарихшы Эндрю Карри "Полибий сенімді автор болып шықты" деп санайды, ал Крейг Чемпион оны "өте хабардар, еңбекқор және көреген тарихшы" деп сипаттайды. Соғыстың басқа да, кейінгі тарихтары бар, бірақ олар фрагменттер немесе қысқаша мазмұндама түрінде сақталған. Қазіргі тарихшылар Диодор Сицилий мен Дио Кассийдің кейінгі жазған тарихын да ескереді, бірақ классик Адриан Голдсуорти "Полибийдің есебі басқа еңбектерімізбен салыстырғанда әдетте артықшылыққа ие" деп мәлімдейді. Басқа дереккөздерге жазулар, монеталар және археологиялық куәліктер жатады.
The main source for almost every aspect of the Punic Wars is the historian Polybius (c. 200 – c. 118 BC), a Greek sent to Rome in 167 BC as a hostage. His works include a now lost manual on military tactics, but he is known today for The Histories, written sometime after 146 BC, or about a century after this war. Polybius's work is considered broadly objective and largely neutral as between Carthaginian and Roman points of view. Carthaginian written records were destroyed along with their capital, Carthage, in 146 BC and so Polybius's account of the Mercenary War is based on several, now lost, Greek and Latin sources. Polybius was an analytical historian and wherever possible personally interviewed participants in the events he wrote about. He was on the staff of Scipio Aemilianus when he led a Roman army during the Third Punic War on a campaign through many of the locations of the actions of the Mercenary War. Only part of the first book of the 40 comprising The Histories deals with this war. The accuracy of Polybius's account has been much debated over the past 150 years, but the modern consensus is to accept it largely at face value, and the details of the war in modern sources are almost entirely based on interpretations of Polybius's account. The modern historian Andrew Curry considers that "Polybius turns out to [be] fairly reliable"; while Craige Champion describes him as "a remarkably well informed, industrious, and insightful historian". Other, later, histories of the war exist, but in fragmentary or summary form. Modern historians also take into account the later histories of Diodorus Siculus and Dio Cassius, although the classicist Adrian Goldsworthy states that "Polybius' account is usually to be preferred when it differs with any of our other accounts". Other sources include inscriptions, coins and archaeological evidence.
Өмірбаян
Бірінші Пуникалық соғыс Карфаген мен Рим арасында, батыс Жерорта теңізінің екі негізгі күші ретінде, б.з.д. 3 ғасырында өтті және 264 жылдан 241 жылға дейін 23 жылға созылды. Рим қазір де Италияның астанасы болып табылады, ал Карфаген кейінгі соғыста Риммен қиратылды; оның қираған орындары қазіргі Тунис қаласының шығысында Солтүстік Африка жағалауында жатыр. Екі күш негізінен Сицилия аралы мен оның төңірегіндегі суларда, сондай-ақ Солтүстік Африкада үстемдік үшін күресті. Бұл ежелгі заманның ең ұзақ және ең ірі теңіз соғысы болды. Екі тараптың да зор материалдық және адамдық шығындарынан кейін карфагендіктер жеңілді. Карфагендік Сенат Сицилиядағы әскерлерінің бас қолбасшысы Хамилкар Баркаға бейбіт келісімге келіссөз жүргізуді тапсырды; ол бұл міндетті өзінің орынбасары Жискоға жүктеді. Лутаций келісіміне қол қойылды, осымен Бірінші Пуникалық соғыс аяқталды. Келісім шарттары бойынша Карфаген Сицилиядан шығып, соғыс кезінде тұтқындалған барлық тұтқындарды тапсырып, 3200 талант көлемінде өтемақы төледі. Оның 1000 таланты дереу төленді, ал қалғаны он жыл ішінде төленуге тиіс болды. Риммен соғыс жүріп жатқанда, Карфаген генералы Ханно, «Ұлы» деп аталған бірнеше Карфагендік Ханнолардың бірі, Карфагеннің бақылауындағы Африка аумағын едәуір кеңейткен бірқатар науқандарды басқарды. Ол өзінің бақылауын олардың астанасынан оңтүстік-батысқа қарай Тевестеге (қазіргі Тебса, Алжир) дейін жеткізді. Ханно Риммен соғысқа және өз жорықтарына қаржы жинау үшін жаңадан бағындырылған аумақтан салықтарды қатаң түрде жинады. Егін өнімдерінің жартысы соғыс салығы ретінде алынды, ал қалалар мен қалалардан бұрын төленген салық екі есеге артты. Бұл талаптар қатаң түрде орындалды, көптеген аймақтарда зор қиындықтарға әкелді. Карфагендік әскерлер көбінесе шетелдіктерден құралды; азаматтар әскерде тек Карфаген қаласына тікелей қауіп төнген жағдайда ғана қызмет ететін. Бұл шетелдіктердің көп бөлігі Солтүстік Африкадан келген. Ливиялықтар үлкен қалқандармен, дулығалармен, қысқа қылыштармен және ұзын сұғым найзаларымен қаруланған жаяу әскерлерді, сондай-ақ сұғым найзаларымен қаруланған шоқ атты әскерді ұсынды – екеуі де тәртібімен және төзімділігімен танымал болды. Нумидиялықтар қашықтықтан сүңгілерді лақтыратын және жақын қақтығыстан аулақ болатын жеңіл атты әскерлерді, сондай-ақ сүңгімен қаруланған жеңіл жаяу әскерлерді ұсынды. Испания мен Галлия тәжірибелі жаяу әскерлерді ұсынды; қарусыз әскерлер атойлы шабуылдайтын, бірақ ұзаққа созылған ұрыста үзіліп қалуға бейім болды. Ливиялық жаяу әскерлері және қатысса, азаматтық жасақ «фаланг» деп аталатын тығыз формацияда соғысатын. Балеар аралдарынан екі мың сүңгі тастаушылар салынды. Соғыс кезінде сицилиялықтар мен итальяндықтар да қатарға қосылды. Карфагендіктер соғыс пілдерін жиі қолданды; сол кезде Солтүстік Африкада жергілікті африкалық орман пілдері болды. Римдік дереккөздер бұл шетелдік жауынгерлерді «жалдамалылар» деп бұрмалап сипаттайды, бірақ Голдсуорти мұны «үлкен шалақайлық» деп сипаттайды. Олар әртүрлі келісімдер бойынша қызмет етті; мысалы, кейбіреулері Карфагенге ресми келісімдердің бөлігі ретінде жіберілген одақтас қалалардың немесе патшалықтардың тұрақты әскерлері болды.
The First Punic War was fought between Carthage and Rome, the two main powers of the western Mediterranean in the 3rd century BC, and lasted for 23 years, from 264 to 241 BC. Rome still exists as the capital of Italy, while Carthage was razed by Rome in a later war; its ruins lie east of modern Tunis on the North African coast. The two powers struggled for supremacy primarily on the Mediterranean island of Sicily and its surrounding waters, and also in North Africa. It was the longest continuous conflict and the greatest naval war of antiquity. After immense materiel and human losses on both sides, the Carthaginians were defeated. The Carthaginian Senate ordered the commander of its forces on Sicily, Hamilcar Barca, to negotiate a peace treaty; he delegated this to his deputy Gisco. The Treaty of Lutatius was signed and brought the First Punic War to its end. By the treaty's terms, Carthage evacuated Sicily, handed over all prisoners taken during the war, and paid an indemnity of 3,200 talents1,000 talents of this was due immediately, the balance over ten years. While the war with Rome was being played out, the Carthaginian general Hanno, who was one of several Carthaginian Hannos known as "the great", was leading a series of campaigns which greatly increased the area of Africa controlled by Carthage. He extended its control to Theveste (modern Tébessa, Algeria) south west of their capital. Hanno was rigorous in squeezing taxes out of the newly conquered territory to pay for both the war with Rome and his campaigns. Half of all agricultural output was taken as war tax, and the tribute previously due from towns and cities was doubled. These exactions were harshly enforced, causing extreme hardship in many areas. Carthaginian armies were nearly always composed of foreigners; citizens served in the army only if there was a direct threat to the city of Carthage. The majority of these foreigners were from North Africa. Libyans provided close order infantry equipped with large shields, helmets, short swords and long thrusting spears; as well as close order shock cavalry carrying spearsboth were noted for their discipline and staying power. Numidians provided light cavalry who threw javelins from a distance and avoided close combat, and javelin armed light infantry skirmishers. Both Spain and Gaul provided experienced infantry; unarmoured troops who would charge ferociously, but had a reputation for breaking off if combat was protracted. The close order Libyan infantry, and citizen militia when present, would fight in a tightly packed formation known as a phalanx. Two thousand slingers were recruited from the Balearic Islands. Sicilians and Italians had also joined up during the war to fill the ranks. The Carthaginians frequently employed war elephants; North Africa had indigenous African forest elephants at the time. Roman sources refer to these foreign fighters derogatively as "mercenaries", but Goldsworthy describes this as "a gross oversimplification". They served under a variety of arrangements; for example, some were the regular troops of allied cities or kingdoms seconded to Carthage as part of formal arrangements.
Көтеріліс
Ол Сицилияда бейбітшілік орнату туралы бұйрық алғаннан кейін, Хамилкар ешқандай шарттармен келісімге келуге болатынына сенбегендіктен, ашуланып Сицилиядан кетіп қалды. Карфагеннің Сицилиядан 20 мың сарбаздан тұратын әскерін эвакуациялау Гисконың міндетіне жүктелді. Жаңадан бос қалған сарбаздардың өздері үшін бірігуіне қаламай, Гиско әскерді шыққан жерлеріне сәйкес кішігірім топтарға бөлді. Ол оларды бірінен соң бірін Карфагенге жіберді. Олардың бірнеше жылдық қарызы дереу төленіп, үйлеріне қайтатынына оның үміті зор болды. Бірақ Карфагендік билік барлық әскерлер келгенше күтіп, содан кейін төмен бағамен келісімге келуге тырысуға шешім қабылдады. Осы уақытта әр топ келген сайын Карфаген қаласына орналастырылды, онда сегіз жылға дейін қоршауда болғаннан кейін өркениеттің ыңғайлылықтарын толыққанды бағалады. Бұл "әрекетсіздік пен ерсіздік" қала басшыларын қатты алаңдатты, сондықтан толық 20 мың әскер келгенге дейін оларды Сикка Венерияға (қазіргі Эль-Кеф) көшірді, тіпті олардың көп бөлігін олар кеткенге дейін төлеуге тура келді. Ұзақ уақыт әскери тәртіптен босатылып, ешқандай жұмысы болмаған сарбаздар бір-біріне наразылық білдіріп, карфагендіктердің оларға тиісті сомадан кем төлеуге тырысуына қарсылық көрсетті. Карфагендік келіссөзшілердің келіссөзге түсу әрекеттеріне көңілі толмаған 20 мың сарбаз Карфагеннен Туниске қарай жорық жасады. Сенат қорқып, толық төлеуге келісті. Бірақ сарбаздар одан да көп ақша талап етті. Армияда жақсы беделге ие болған Гиско 241 жылдың соңында Сицилиядан шақырылып, лагерьке жеткілікті ақшамен жіберілді, осы ақшаның көбімен қарыздарын төлеуге болатын. Ол төлемдерді бастады, қалған сома жиналған кезде төленетінін уәделеді. Бірақ белгілі бір себеппен, тәртіп бұзылды және наразылық басылғандай болды. Бірнеше сарбаз Карфагенмен келісімге келуге болмайтынын айтты, бүлік шықты, наразылар таспен ұрып өлтірілді, Гиско мен оның штабы тұтқынға алынды, ал қазынасы тартылып алынды. Рим құлынан қашқан Спендиус, егер қайта ұсталса, азаптау арқылы өлімге кесілетін, және Мато, Карфагеннің Африкалық иеліктерінен салық жинауға қатысты Ханноның саясатына наразы болған бербер, генералдар деп жарияланды. Карфагеннің аумағында антикарфагендік армияның құрылғаны туралы жаңалық тез тарады, көптеген қалалар мен қалашықтар көтеріліске шықты. Полибийдің мәліметінше, қосымша 70 мың сарбаз келді. Бұл кезеңдегі көтерілісшілердің монеталарында "Ливиялықтардан" деген жазу болды, бұл көтерілісшілерді ливиялық қалалар жалдағанын көрсетеді. Ливиялықтардың көтерілісін Сарзас басқарған болуы мүмкін. Көтерілісшілердің тағы бір монетасында пуникалық әріптер "А, М немесе Z" ойылып жазылған, тарихшы Луи Роулингс бұл әріптер көтерілісшілердің басшылары Аутаритус, Матос және Зарзас есімдерінің басындағы әріптер екенін болжайды. Ақы төлеу туралы дау Карфагеннің мемлекеттік құрылымын қауіпке тікейтін толыққанды көтеріліске айналды.
After receiving orders to make peace on whatever terms he could negotiate, Hamilcar left Sicily in a rage, convinced that the surrender was unnecessary. The evacuation of the Carthaginian army of 20,000 men from Sicily was left in the hands of Gisco. Not wishing the freshly idle soldiers to combine for purposes of their own, Gisco split the army into small detachments based on their regions of origin. He sent these back to Carthage one at a time. He anticipated they would be promptly paid the several years' back pay they were owed and hurried on their way home. The Carthaginian authorities decided to instead wait until all of the troops had arrived and then attempt to negotiate a settlement at a lower rate. Meanwhile, as each group arrived it was billeted inside the city of Carthage where the advantages of civilisation were appreciated to the full after up to eight years under siege. This "tumultuous licentiousness" so alarmed the city's authorities that before the full 20,000 had arrived they were relocated to Sicca Veneria (modern El Kef), away, even though much of their arrears had to be paid before they would go. Freed of their long period of military discipline and with nothing to do, the men grumbled among themselves and refused all attempts by the Carthaginians to pay them less than the full amount due. Frustrated by the Carthaginian negotiators' attempts to haggle, all 20,000 troops marched to Tunis, from Carthage. Panicking, the Senate agreed to pay in full. The mutinous troops responded by demanding even more. Gisco, who had a good reputation with the army, was brought over from Sicily in late 241 BC and despatched to the camp with enough money to pay most of what was owed. He started to disburse this, with promises that the balance would be paid as soon as it could be raised. The discontent seemed to have abated when, for some unknown reason, discipline broke down. Several soldiers insisted that no deal with Carthage was acceptable, a riot broke out, dissenters were stoned to death, Gisco and his staff were taken prisoner and his treasury was seized. Spendius, an escaped Roman slave who faced death by torture if he were recaptured, and Matho, a Berber dissatisfied with Hanno's attitude towards tax raising from Carthage's African possessions, were declared generals. The news of a formed, experienced, anti Carthaginian army in the heart of its territory spread rapidly and many cities and towns rose in rebellion. Provisions, money and reinforcements poured in; an additional 70,000 men according to Polybius. Rebel coins from this period read 'from the Libyans', suggesting the mutinous troops were hired by the Libyan cities. In turn, the rebelling Libyans may have been led by Zarzas. Other coins minted by the insurgents were engraved with the Punic letters "A, M, or Z", with the historian Louis Rawlings surmising that these stood for the rebels' main leaders: Autaritus, Mathos, and Zarzas. The pay dispute had become a full scale revolt threatening Carthage's existence as a state.
Хано
Карфагеннің Африкалық әскерінің қолбасшысы Ханно майданға шықты. Оның құрамындағы Африкалықтардың көпшілігі адалдығын сақтады, өйткені олар өз Африкалық тайпаластарына қарсы әрекет етуге үйренген еді. Оның Африка емес жасағы Сицилия әскері шығарылғанда Карфагенде қалып, адал болды. Сицилияда қалған аздаған әскерлерге жалақысы төленді және Ханномен бірге қайта орналастырылды, сондай-ақ жаңа әскерлерді жалдау үшін қаржы жиналды. Біраз Карфагендік азамат Ханноның әскеріне қосылды. Ханно осы күшті жинаған кезде көтерілісшілер Утика мен Гиппоны (қазіргі Бизерта) қоршауға алған еді. 240 жылдың басында Ханно армиясымен Утиканы босатуға аттанды, ол өзімен 100 піл мен қоршау машиналарын алып кетті. Ханно Утика шайқасында көтерілісшілердің лагеріне шабуыл жасады, ал оның пілдері қоршаушыларды жеңді. Ханноның әскері лагерьді басып алды, ал Ханноның өзі жеңіспен қалаға кірді. Дегенмен, Сицилия армиясының тәжірибелі сарбаздары жақын төбелерде жиналды және қуғынға түспегендіктен, Утикаға қайта оралды. Карфагендіктер Нумидиялық қалалардың жасақтарымен күресуге дағдыланғандықтан, көтерілісшілердің қарсы шабуылы басталғанда жеңісін тойлап жатқан еді. Карфагендіктер үлкен шығынмен қашып кетті, мүліктері мен қоршау машиналарын қалдырды. Жыл бойы Ханно көтерілісшілермен ұсақ шайқастар жүргізіп, оларды жеңіске шақыруға немесе қиын жағдайға түсіруге мүмкіндік таппады. Әскери тарихшы Найджел Багналл Ханноның "дала қолбасшысы ретінде тиімсіздігі" туралы жазды. Рим Карфагеннің қиындықтарынан пайдаланудан жалтарды. Итальяндықтарға көтерілісшілермен сауда жасауға тыйым салынды, бірақ Карфагенмен сауда жасауға ынталандырылды. 2743 Карфагендік тұтқын, сыйақысыз босатылып, бірден Карфаген армиясына қабылданды. Сиракузаның Римге тәуелді патшалығының патшасы Гиероға Карфагенге қажетті азық-түлікпен қамтамасыз етуге рұқсат берілді, бірақ ол енді өз жерінен азық-түлік ала алмады. 240 жылдың соңында немесе 239 жылдың басында Сардиниядағы Карфаген гарнизондары көтеріліске қосылып, офицерлерін және арал губернаторын өлтірді. Карфагендіктер аралды қайтарып алу үшін әскер жіберді. Олар келген кезде, олардың да көтерілісшілерге қосылып, бұрынғы көтерілісшілермен бірігіп, аралдағы барлық Карфагендіктерді өлтірді. Көтерілісшілер Римнен қорғаныш сұрады, бірақ олар бас тартты. Классицист Ричард Майлз "Римнің тағы бір соғысқа түсуге күші жетпеді" деп жазды және көтерілісшілерді қолдау арқылы жаман беделге ие болғысы келмеді.
Hanno, as the commander of Carthage's African army, took the field. Most of the Africans in his force remained loyal; they were accustomed to acting against their fellow Africans. His non African contingent had remained quartered in Carthage when the army of Sicily was expelled, and also remained loyal. The few troops still in Sicily were paid up to date and redeployed with Hanno, and money was raised to hire fresh troops. An unknown number of Carthaginian citizens were incorporated into Hanno's army. By the time Hanno assembled this force, the rebels had already blockaded Utica and Hippo (modern Bizerte). In early 240 BC Hanno set off with the army to relieve Utica; he took with him 100 elephants and a siege train. Hanno stormed the rebels' camp in the Battle of Utica and his elephants routed the besiegers. Hanno's army took over the camp and Hanno himself entered the city in triumph. However, the battle hardened veterans of the Sicilian army regrouped in the nearby hills and, not being pursued, returned towards Utica. The Carthaginians, accustomed to fighting the militias of the Numidian cities, were still celebrating their victory when the rebels counter attacked. The Carthaginians fled, with great loss of life, losing their baggage and siege trains. For the rest of the year Hanno skirmished with the rebel force, repeatedly missing opportunities to bring it to battle or to place it at a disadvantage; the military historian Nigel Bagnall writes of Hanno's "incompetence as a field commander". Rome pointedly declined to take advantage of Carthage's troubles. Italians were prohibited from trading with the rebels but encouraged to trade with Carthage; 2,743 Carthaginian prisoners still held were released without a ransom being required and were immediately enrolled into Carthage's army. Hiero, the king of the Roman satellite kingdom of Syracuse, was allowed to supply Carthage with the large amounts of food it needed and was no longer able to obtain from its hinterland. In late 240 or early 239 BC, the Carthaginian garrisons on Sardinia joined the mutiny, killing their officers and the island's governor. The Carthaginians sent a force to retake the island. When it arrived its members also mutinied, joined the previous mutineers, and killed all of the Carthaginians on the island. The mutineers then appealed to Rome for protection, which was refused. The classicist Richard Miles writes that "Rome was in no shape to embark on yet another war" and wished to avoid acquiring a reputation for supporting mutinous uprisings.
Хамилкар
240 ж. б.з. Карфагендіктер тағы бір, кішігірім, шамамен 10 000 сарбаздан тұратын күш жинады. Олардың құрамында көтерілісшілерден дезертирлер, 2000 атты әскер және 70 піл болды. Бұл күшке Бірінші Пуникалық соғыстың соңғы алты жылында Сицилиядағы Карфаген әскерлеріне басшылық еткен Гамилькар қолбасшылық етті. Көтерілісшілер Спендиус басқаратын 10 000 сарбазбен Баградас өзенінің жағасында бекінді. Гамилькар ашық далаға шығу үшін өзеннен күшпен өтуі керек еді. Ол бұл үшін хитролыққа жүгінді, ал Спендиусқа көтерілісшілер бұрын басып алған Утика қаласын қоршаудан шақырылған қосымша 15 000 сарбаз келді. 25 000 сарбаздық көтерілісшілер армиясы Баградас өзені шайқасында Гамилькарға шабуыл жасады. Кейін не болғаны нақты белгісіз: Гамилькар кері шегінгендей болды, көтерілісшілер оны қууға шықты, ал карфагендіктер жақсы ұйымдасып, қарсы шабуыл жасап, көтерілісшілерді жеңіске ұшыратты, олар 8000 сарбазды жоғалтты. Гамилькар Карфаген армиясының Ханномен бірге бірлескен қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ екеуі арасында ынтымақтастық болған жоқ. Ханно Матоға қарсы солтүстікке қарай Гиппоға жақын маневр жасағанда, Гамилькар көтерілісшілер тарапына кеткен түрлі қалалар мен аудандармен күресіп, оларды дипломатия мен күш қолданып Карфагенге қайта бағытты. Оның үстінен үлкен көтерілісшілер күші із суырып, Гамилькардың атты әскері мен пілдерінен қорқып, қират жерде қозғалып, оның азық-түлік іздеушілері мен барлаушыларын мазалады. Утикадан оңтүстік-батысқа қарай Гамилькар күшін тауларға көшіріп, көтерілісшілерді шайқасқа шақыруға тырысты, бірақ олар оны қоршап алды. Карфагендіктерді құтқаруға тек Нумидия басшысы Наравас көмектесті, ол бұрын Сицилияда Гамилькармен бірге қызмет етіп, оған деген құрметін сақтаған еді. Ол жақтан жаққа өтіп, өзімен 2000 атты әскерін алып келді. Бұл көтерілісшілер үшін апатқа ұласты, нәтижесінде болған шайқаста олар 10 000 сарбазды өлтіріп, 4000 сарбазды тұтқынға алды.
At some point during 240 BC the Carthaginians raised another, smaller, force, of approximately 10,000. It included deserters from the rebels, 2,000 cavalry, and 70 elephants. This was placed under the command of Hamilcar, who had commanded the Carthaginian forces on Sicily for the last six years of the First Punic War. The rebels held the line of the Bagradas River with 10,000 men commanded by Spendius. Hamilcar would need to force a crossing if he were to gain access to open country where he could manoeuvre. He did so by a stratagem, and Spendius was reinforced by an additional 15,000 men drawn from the force laying siege to Utica, which the rebels had renewed. The rebel army of 25,000 moved to attack Hamilcar in the Battle of the Bagradas River. What happened next is unclear: it seems Hamilcar feigned a retreat, the rebels broke ranks to pursue, the Carthaginians turned in good order and counter attacked, routing the rebels, who suffered losses of 8,000 men. Hamilcar was appointed joint commander of the Carthaginian army, alongside Hanno, but there was no cooperation between the two. While Hanno manoeuvred against Matho to the north near Hippo, Hamilcar confronted various towns and cities which had gone over to the rebels, bringing them back to Carthaginian allegiance with varying mixtures of diplomacy and force. He was shadowed by a superior sized rebel force, which kept to rough ground for fear of Hamilcar's cavalry and elephants, and harried his foragers and scouts. South west of Utica, Hamilcar moved his force into the mountains in an attempt to bring the rebels to battle, but was surrounded. The Carthaginians were saved from destruction only when a Numidian leader, Naravas, who had served with and admired Hamilcar in Sicily, swapped sides, bringing 2,000 cavalry with him. This proved disastrous for the rebels, and in the resulting battle, they lost 10,000 killed and 4,000 captured.
Тыныштанбайтын соғыс
Карфагеннен кеткеннен кейін, Гамилькар тұтқынға алған көтерілісшілерге жақсы қарады және оларға өзінің әскеріне қосылуды немесе үйге еркін жолды таңдауды ұсынды. Ол соңғы шайқаста тұтқынға алынған 4000 адамға да осындай ұсыныс жасады. Көтерілісшілердің басшылары осы жомарттықты Нараваның дезертирлеуіне себеп деп есептеді және өздерінің әскерінің ыдырауынан қорқыды, себебі мұндай кеңдік оларға көрсетілмейтінін білді. Екі жақ арасындағы кез келген жақсылықты жою үшін Спендий, өзінің серігі, галл Автаритустың ықпалымен, 700 карфагендік тұтқынды, соның ішінде Гисконы азаптап өлтірді: олардың қолдары кесілді, кастрацияланды, аяқтары сындырылды, содан кейін шұңқырға тасталып, тірідей жерленді. Полибий жалдамалы әскердің басшысы және шешен тілді Автаритусты осы қырғынның басты қозғаушы күші деп атайды. Гамилькар өз тұтқындарын өлтірді. Осы сәттен бастап екі тарап та мейірімсіздік танытты, ал шайқастың қатыгездігі Полибийді оны «Аяусыз соғыс» деп атауға мәжбүр етті. Карфагендіктер тұтқындаған басқа тұтқындарды пілдермен таптап өлтірді. 239 жылдың наурыз және қыркүйек аралығында бұрын адал болған Утика және Гиппо қалалары карфагендік гарнизондарын өлтіріп, көтерілісшілерге қосылды. Утика тұрғындары өз қалаларын римдіктерге ұсынды, бірақ олар Сардиниядағы көтерілісшілерге берген жауабына сәйкес, бас тартты. Бұл аймақта бұрын әрекет еткен көтерілісшілер оңтүстікке қарай жылжып, Карфагенді қоршауға алды. Кавалерияда басымдыққа ие болған Гамилькар Карфаген маңындағы көтерілісшілердің жабдықтау жолдарына шабуыл жасады. 239 жылдың ортасында Ханно және оның әскері оған қосылды, бірақ екеуі де ең жақсы стратегия туралы келісе алмады, соның салдарынан операциялар тоқтап қалды. Көбінесе, жоғарғы қолбасшыны таңдау армияның дауысына берілді, мүмкін, тек офицерлерге, және Гамилькар сайланды; Ханно армиядан кетті. 238 жылдың басында азық-түлік тапшылығы көтерілісшілерді Карфагенді қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті. Олар Туниске қайтып, одан сыртқы блокаданы сақтады. Мато блокаданы сақтап тұрғанда, Спендий 40 000 сарбазды Гамилькарға қарсы бастап кетті. Өткен жылы да олар Карфаген әскерін қиындыққа салу үшін биік және тасты жерлерге бет алды. Бірнеше уақыттан кейін, бұл туралы деректерде нақты айтылмаған, Гамилькар көтерілісшілерді «Сау» деп аталатын тау жотасында тұтқындады. Тауларға тіреліп, азық-түліктері таусылған көтерілісшілер аттарын, тұтқындарын және содан кейін құлдарын жеді, Матоның оларды құтқару үшін Тунистен шығатынына үміттенді. Соңында, қоршалған әскерлер өздерінің басшыларын Гамилькармен келіссөз жүргізуге мәжбүр етті, бірақ ол оларды аз ғана сылтаумен тұтқынға алды, Спендий мен оның лейтенанттарын тұтқынға алды. Көтерілісшілер «Сау» шайқасында жол табуға тырысты және толығымен қырғынға ұшырады. Содан кейін Гамилькар Туниске қарай жорықтап, 238 жылдың соңында оны қоршауға алды. Қалаға шығыс және батыс жақтан кіру қиын болғандықтан, Гамилькар армиясының жартысын оңтүстікке орналастырды, ал оның орынбасары Ганнибал солтүстікке қалған бөлігімен орналасты. «Сау» шайқасының алдында тұтқындалған көтерілісшілердің басшылары қаланың көз алдында айқышқа шегеленіп өлтірілді. Мато үлкен масштабтағы түнгі шабуылға бұйрық берді, бұл карфагендіктерді таң қалдырды, олар көптеген шығынға ұшырады. Олардың бір лагеріне шабуыл жасалып, көптеген жабдықтары жоғалып кетті. Сонымен қатар, Ганнибал мен әскерге келген 30 карфагендік беделді адамдар тұтқындалды. Оларды азаптап, Спендий мен оның серіктері бұрын тұрған айқыштарға шегелеп өлтірді. Гамилькар қоршаудан бас тартып, солтүстікке қайтты. Сенат Ханно мен Гамилькардың татуласуына көмектесті, және олар бірге қызмет етуге келісті. Осы уақытта Мато өзінің әскерімен Тунистен шығып, оңтүстікке қарай соғыстың басында Карфагенге қарсы көтерілген Лептис Парваның бай қаласына қарай жорық жасады. Ханно мен Гамилькар олардың соңынан 40 мыңға жуық сарбазбен, соның ішінде әскери жастағы барлық карфагендік азаматтармен жүріп кетті. Көтерілісшілер қоршауға алуды күтудің орнына, 238 жылдың ортасынан соңына дейін ашық шайқаста карфагендіктерге қарсы шықты. Шабыс туралы ешқандай мәлімет сақталмаған, бірақ қалған 30 000 көтерілісші жойылды, ал Мато карфагендіктерге аз ғана шығынмен тұтқындалды. Басқа тұтқындар айқышқа шегеленіп, ал Мато Карфагеннің көшелері арқылы сүйреліп, тұрғындарынан азаптап өлтірілді. Карфагенмен келісімге келмеген қалалар мен қалалардың көпшілігі енді оны жасады, бірақ Утика мен Гиппоны қоспағанда, олардың тұрғындары карфагендіктерге жасалған қырғын үшін кек қайтарудан қорқып, одан бас тартты. Олар қарсы тұруға тырысты, бірақ Полибий олардың да «тез» басылысқандарын айтады, мүмкін 238 жылдың соңында немесе 237 жылдың басында. Басылысқан қалалар мен қалаларға кеңшілікпен қарастырылды, бірақ оларға карфагендік басшылар тағайындалды.
Since leaving Carthage, Hamilcar had treated rebels he had captured well and offered them a choice of joining his army or free passage home. He made the same offer to the 4,000 captives from the recent battle. The rebel leaders perceived this generous treatment as the motivation behind Naravas's defection and feared the disintegration of their army; they were aware that such generous terms would not be extended to them personally. To remove the possibility of any goodwill between the sides, Spendius, encouraged by his fellow leader the Gaul Autaritus, had 700 Carthaginian prisoners, including Gisco, tortured to death: they had their hands cut off, were castrated, had their legs broken and were thrown into a pit and buried alive. The mercenary leader and skilled polyglot orator Autaritus is cited by Polybius as a chief instigator of this massacre. Hamilcar, in turn, killed his prisoners. From this point, neither side showed any mercy, and the unusual ferocity of the fighting caused Polybius to term it the "Truceless War". Any further prisoners taken by the Carthaginians were trampled to death by elephants. At some point between March and September 239 BC the previously loyal cities of Utica and Hippo slew their Carthaginian garrisons and joined the rebels. The people of Utica offered their city to the Romans, who, consistent with their response to the mutineers on Sardinia, declined. The rebels previously operating in the area moved south and laid siege to Carthage. Having a clear superiority in cavalry, Hamilcar raided the supply lines of the rebels around Carthage. In mid 239 BC, he was joined by Hanno and his army, but the two men disagreed as to the best strategy and operations were paralysed. Unusually, the choice of supreme commander was put to a vote of the armypossibly only the officersand Hamilcar was elected; Hanno left the army. In early 238 BC the lack of supplies forced the rebels to lift the siege of Carthage. They fell back to Tunis, from where they maintained a more distant blockade. While Matho maintained the blockade, Spendius led 40,000 men against Hamilcar. As in the previous year, they stayed to the higher and rougher terrain and harassed the Carthaginian army. After a period of campaigning, the details of which are not clear in the sources, Hamilcar trapped the rebels in a pass or mountain range known as the Saw. Pinned against mountains and with their food exhausted, the rebels ate their horses, their prisoners and then their slaves, hoping that Matho would sortie from Tunis to rescue them. Eventually, the surrounded troops forced their leaders to parley with Hamilcar, but on a thin pretext, he took Spendius and his lieutenants prisoner. The rebels then attempted to fight their way out in the Battle of the Saw and were massacred to a man. Hamilcar then marched on Tunis and laid siege to it in late 238 BC. The city was difficult to access from both the east and the west, so Hamilcar occupied a position to the south with half the army, and his deputy Hannibal was to the north with the balance. The rebel leaders taken captive prior to the Saw were crucified in full view of the city. Matho ordered a large scale night attack, which surprised the Carthaginians, who suffered many casualties. One of their camps was overrun and they lost much of their baggage. In addition, Hannibal and a delegation of 30 Carthaginian notables who were visiting the army were captured. They were tortured and then nailed to the crosses previously occupied by Spendius and his colleagues. Hamilcar abandoned the siege and withdrew to the north. The Senate encouraged reconciliation between Hanno and Hamilcar, and they agreed to serve together. Meanwhile, Matho and his army had left Tunis and marched south to the wealthy city of Leptis Parva, which had risen against Carthage earlier in the war. Hanno and Hamilcar marched after them with an army totalling perhaps 40,000 including every Carthaginian citizen of military age. The rebels, rather than wait to be besieged, met the Carthaginians in open battle in mid to late 238 BC. No details of the battle survive, but the remaining 30,000 rebels were wiped out and Matho captured with few losses to the Carthaginians. Any other prisoners were crucified, while Matho was dragged through the streets of Carthage and tortured to death by its inhabitants. Most of the towns and cities which had not already come to terms with Carthage now did so, with the exceptions of Utica and Hippo, whose inhabitants feared vengeance for their massacre of Carthaginians. They attempted to hold out, but Polybius says that they too "quickly" surrendered, probably in late 238 or very early 237 BC. The surrendered towns and cities were treated leniently, although Carthaginian governors were imposed on them.
Сардиния
Бәлкім, б.з.д. 237 жылы Сардинияның жергілікті тұрғындары көтеріліс жасап, сатқын гарнизонды қуып шықты, ол Италияға қашқан болатын. Африкадағы соғыс аяқталысқа жақын келгенде, олар Римнен қайтадан көмек сұрады. Бұл жолы римдіктер келісіп, Сардиния мен Корсиканы жаулап алу үшін әскер аттандырды. Римдіктердің үш жыл бұрын неге басқаша әрекет еткені деректерде нақты көрсетілмеген. Полибий бұл әрекетті қорғауға болатындай емес деп санайтын. Карфаген Римге елшілік жіберіп, Лутаций шартнамасын еске салып, 300 жыл бойы иеленген аралды қайтарып алу үшін өздерінің экспедициясын дайындап жатқанын мәлімдеді. Рим Сенаты циникалық түрде бұл күштерді дайындауды соғыс актісі деп қарастырды. Олардың бейбіт талаптары Сардиния мен Корсиканы беру және қосымша 1200 таланттық өтемақы төлеу болды. 30 жылдық соғыстан әлсіреген Карфаген Риммен қайтадан қақтығысқа түсуге қарамастан, келісімге келді.
Probably in 237 BC, the indigenous inhabitants of Sardinia rose up and drove out the mutinous garrison, which took refuge in Italy. As the war in Africa came to a close, they appealed again for Roman assistance. This time the Romans agreed and prepared an expedition to seize both Sardinia and Corsica. It is unclear from the sources why the Romans acted differently from three years earlier. Polybius held that this action was indefensible. Carthage sent an embassy to Rome, which quoted the Treaty of Lutatius and claimed they were outfitting their own expedition to retake the island, which it had held for 300 years. The Roman Senate cynically stated that they considered the preparation of this force an act of war. Their peace terms were the ceding of Sardinia and Corsica and the payment of an additional 1,200 talent indemnity. Weakened by 30 years of war, Carthage agreed rather than enter into a conflict with Rome again.
Салдары
Римдіктер жергілікті тұрғындарды басып тастау үшін күрескен кезде, кем дегенде келесі жеті жыл бойы Сардиния мен Корсикада күшті әскери қатысуды қажет етті. Римнің Сардиния мен Корсиканы басып алуы және қосымша өтемақысы Карфагендегі наразылықты күшейтті. Полибий римдіктердің осы жаман ниеті Карфагеннің он тоғыз жылдан кейін қайтадан соғысқа шығуының басты себебі деп есептеді. Жеңіске қатысқан Гамилькар Барка Барсидтер отбасының беделін және құдіретін арттырды. Соғыстан кейін Хамилкар өзінің көптеген ардагерлерін Карфагеннің оңтүстік Ибериядағы иеліктерін кеңейту үшін экспедицияға бастап кетті; бұл жартылай тәуелсіз Барсид феодаты болды. 218 ж.б.д., Карфаген армиясы Ханнибал Барканың басшылығымен Рим қорғауындағы Сагунтум қаласын қоршап алды, бұл Екінші Пун соғысының бастауы болды. Тарихшы Декстер Хойос «жалғасқан соғыс Карфагеннің ішкі жағдайы мен әскери бағытын толық және тұрақты түрде өзгертті» деп жазды. Майлз «терең саяси өзгерістердің кезеңі болды» дегенмен келіседі. Карфаген ешқашан өз әскерін толық бақылауға алмады: генералдар, Гамилькар сияқты, әскерлерімен сайланды; Испаниядағы әскерлер Барсидтердің жеке армиясына айналды. Ішкі саясатта Барсидтер мен Халық жиналысының пікірлері бұрынғы Сенат пен Трибуналдың беделді органдарына үстемдік етті.
The Romans required a strong military presence on Sardinia and Corsica for at least the next seven years, as they struggled to suppress the local inhabitants. The seizure of Sardinia and Corsica by Rome and the additional indemnity fuelled resentment in Carthage. Polybius considered this act of bad faith by the Romans to be the single greatest cause of war with Carthage breaking out again nineteen years later. The role of Hamilcar Barca in the victory greatly enhanced the prestige and power of the Barcid family. Immediately after the war, Hamilcar led many of his veterans on an expedition to expand Carthaginian holdings in southern Iberia; this was to become a semi autonomous Barcid fiefdom. In 218 BC, a Carthaginian army under Hannibal Barca besieged the Roman protected town of Saguntum in eastern Iberia, providing the spark which ignited the Second Punic War. The historian Dexter Hoyos writes that "the truceless war produce[d] a complete and enduring reversal of Carthage's domestic fortunes and military orientation". Miles agrees there was "a period of profound political transformation". Carthage never regained control over its army: generals continued to be, like Hamilcar, selected by their armies; the troops in Spain effectively became the Barcids' private army. Internally the opinions of both the Barcids and the Popular Assembly increasingly dictated to the old established bodies of the Senate and the Tribunal.