Кіріспе

Форт-Хэр университеті – Оңтүстік Африканың Элис қаласында орналасқан мемлекеттік университет. 1916 жылдан 1959 жылға дейін ол африкалықтар үшін жоғары білімнің маңызды орталығы болды, Африканың Сахара аймағынан келген студенттерге батыстық үлгідегі академиялық білім беру арқылы африкалық элитасын қалыптастырды. Форт-Хэр университетінің түлектері көптеген тәуелсіздік қозғалыстарына қатысып, жаңадан тәуелсіздік алған африкалық елдердің үкіметтерінде қызмет етті. 1959 жылы университет апартеид жүйесіне бағындырылды, бірақ қазір Оңтүстік Африканың апартеидтен кейінгі мемлекеттік жоғары білім беру жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Нельсон Мандела, Десмонд Туту, Роберт Собуке, Оливер Тамбо және тағы да басқа белгілі тұлғалар осы университетте білім алған.

Тарих

Бастапқыда Форт-Хэр 19 ғасырдағы британдық қоныс аударушылар мен ксоса тайпасы арасындағы соғыстарда британдық бекініс болды. Бүгінде бекіністің қираған қалдықтарының бір бөлігі әлі де көрініп тұр, сондай-ақ сол жерде қызмет етіп жүргенде қаза тапқан британдық сарбаздардың қабірлері де бар. 1830 жылдары Форт-Хэрге жақын жерде Лавдейл миссионерлік институты салынды. Оның миссионерлік директорларының бірі Джеймс Стюарт 1878 жылы қара нәсілді студенттерге арналған жоғары білім беру мекемесін құру қажеттігін ұсынды және оны Оңтүстік Африка университетіне қосуды ұсынды. Форт-Хэрде оқыған және кейіннен өз елдерінің көшбасшылары болғандардың қатарында Кеннет Каунда, Сереце Хама, Юсуф Луле, Джулиус Ньерре, Роберт Мугабе және Джошуа Нкомо болды. Апартеид режиміне қарсы күрескен жетекшілердің арасында Африка Ұлттық Конгресінен Нельсон Мандела, Гован Мбеки және Оливер Тамбо, Инката Азаттық Партиясынан Мангосуту Бутелези, Панафрикалық Конгрестен Роберт Собуке және Десмонд Туту бар еді. 1940 жылдары шамамен екі жыл бойы латын және физика пәндерін оқыған Мандела колледж басшысымен туындаған жанжалдың нәтижесінде оқу орнын тастап кетті. Кейіннен ол өзінің өмірбаянында: "Мен сияқты жас қара нәсілді оңтүстік африкалықтар үшін бұл Оксфорд пен Кембридж, Гарвард пен Йельдің барлығын біріктіргендей еді" деп жазды.

Университет

Университеттің негізгі кампусы Тихум өзенінің жанында Алис қаласында орналасқан. Ол Шығыс Кейп провинциясында, Король Уильям қаласынан батысқа қарай 50 шақырым жерде, бір кезде "тәуелсіз" Цискей мемлекеті деп белгілі болған аймақта жатыр. 2011 жылы Алис кампусында шамамен 6400 студент оқыды. 1990 жылы Шығыс Кейп провинциясының әкімдік орталығы Бишода екінші кампус салынды, онда бірнеше жүз студент білім алады, ал 2004 жылы қосылған Шығыс Лондондағы кампуста 4300 студент бар. Университетте бес факультет бар (Білім беру, Құқық, Менеджмент және сауда, Ғылым және ауыл шаруашылығы, Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар) және олардың барлығы доктор дәрежесіне дейінгі біліктіліктерді ұсынады.

Атақты түлектер

Аты ЖСД ЕскертулерДоктор Морис Роберт Джозеф Петерс23 шілде 1899 31 тамыз 1959 Оңтүстік Африканың алғашқы үндістандық дәрігері, 1926 жылы Эдинбург университетінің MBChB бітірген. Милнер Ланга Кабане 18 маусым 1900 – 1945 Оқытушы, Ловедейл колледжінің алғашқы директоры, Оңтүстік Африка саясаткері, Оңтүстік Африканың құқықтар туралы заңын қабылдаушылардың бірі: 1943 жыл. З. К. Мэтьюс 20 қазан 1901 – 11 мамыр 1968 1936-1959 жылдары Форт-Хэрде дәріс берген. Арчибальд Кэмпбелл Иордания 30 қазан 1906 – 20 қазан 1968 Романшы, африкалық зерттеулердің ізашары. Гован Мбеки 9 шілде 1910 – 30 тамыз 2001 Оңтүстік Африка саясаткері. Юсуф Луле 10 сәуір 1912 – 21 қаңтар 1985 1979 жылы Уганда президенті. Седрик Фатхуди 27 мамыр 1912 – 7 қазан 1987 1972–1987 жылдары Лебованың бұрынғы бас министрі. Кайзер Матиза 15 маусым 1915 – 15 маусым 2003 Транскей бантустанының президенті. Мэри Малахела 2 мамыр 1916 – 8 мамыр 1981 Оңтүстік Африкадағы алғашқы қара нәсілді дәрігер. Оливер Тамбо 27 қазан 1917 – 24 сәуір 1993 Африка Ұлттық Конгресінің белсендісі, екінші курста оқып жүргенде партиядан шығарылды. Нельсон Мандела 18 шілде 1918 – 5 желтоқсан 2013 Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті; Витватерсран университетіне қабылданған, бірақ бітірмеген. Чарльз Нйоньо 23 қаңтар 1920 – 2 қаңтар 2022 Кенияның бұрынғы Бас прокуроры және Кенияның бұрынғы Әділет министрі. Лионель Нгакане 17 шілде 1920 – 26 қараша 2003 Оңтүстік Африка кинорежиссері. Серетсе Хама 1 шілде 1921 – 13 шілде 1980 Ботсвананың алғашқы президенті. Юлиус Ньерере 19 шілде 1922 – 14 қазан 1999 Танзанияның алғашқы президенті. Герберт Читепо 15 маусым 1923 – 18 наурыз 1975 ZANU жетекшісі. Роберт Мугабе 21 ақпан 1924 – 6 қыркүйек 2019 Зимбабве президенті, 1949–1951 жылдары оқыған. Кеннет Каунда 28 сәуір 1924 – 17 маусым 2021 Замбияның алғашқы президенті. Кан Темба 21 маусым 1924 – 1968 Оңтүстік Африка жазушысы және "Drum Boys" тобының мүшесі. Роберт Собукве 5 желтоқсан 1924 – 27 ақпан 1978 Панафрикалық Конгресс негіз қалаушысы. Альфред Нзо 19 маусым 1925 – 13 қаңтар 2000 Оңтүстік Африка саясаткері. Мунья Вайяки 12 желтоқсан 1926 – 26 сәуір 2017 Кенияның бұрынғы Сыртқы істер министрі. Аллан Хендриксе 22 қазан 1927 – 16 наурыз 2005 Саясаткер, уағызшы және мұғалім. Мангосуту Бутелези 27 тамыз 1928 – 9 қыркүйек 2023 Inkatha Freedom Party жетекшісі, бітірмеген, бірақ Натал университетіне ауысқан. Апартеидтік Оңтүстік Африкадағы Квазулу бантустанының жетекшісі. Липиле Мошвеу Тауньяне 14 желтоқсан 1928 – 30 қазан 2013 Премьер-футбол лигасының өмір бойы президенті, Оңтүстік Африка кәсіби педагогтар одағының президенті. Десмонд Туту 7 қазан 1931 – 26 желтоқсан 2021 Архиепископ, Оңтүстік Африканың бейбітшілік белсендісі, 1967–1969 жылдары Форт-Хэрдегі капеллан. Фрэнк Мдлалозе 29 қараша 1931 – 4 сәуір 2021 Квазулу-Наталдың алғашқы премьер-министрі. Фабиан Дефу Рибейро 19 маусым 1933 – 1 желтоқсан 1986 Оңтүстік Африка дәрігері және апартеидке қарсы белсенді. Айви Матсепе Касабури 18 қыркүйек 1937 – 6 сәуір 2009 Оңтүстік Африканың байланыс министрі. Манто Тшабалала Мсиманг 9 қазан 1940 – 16 желтоқсан 2009 Оңтүстік Африканың денсаулық сақтау министрі. Крис Хани 28 маусым 1942 – 10 сәуір 1993 Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының жетекшісі, партиядан шығарылған, кейіннен Родос университетін бітірген. Уайсман Нкухлу 5 ақпан 1944 – бұрынғы президент Табо Мбекидің экономикалық кеңесшісі, NEPAD бөлім басшысы. Махенкеси Арнольд Стофиле 27 желтоқсан 1944 – 15 тамыз 2016 Оңтүстік Африканың бұрынғы спорт министрі. Сэм Нолутшунгу 15 сәуір 1945 – 12 тамыз 1997 Оңтүстік Африка ғалымы. Нямеко Барни Питьяна 7 тамыз 1945 – заңгер және теолог, Оңтүстік Африка университетінің бұрынғы вице-канцлері. Сабело Фама 31 наурыз 1949 – 9 ақпан 1994 Оңтүстік Африка саясаткері және Панафрикалық Конгрестің қорғаныс хатшысы. Булелани Нгцука 2 мамыр 1954 – Оңтүстік Африканың бұрынғы Бас прокуроры. Лойизо Нонгкса 22 қазан 1954 – Витватерсран университетінің вице-канцлері. Танди Ндлову 1954/1955 – 24 қаңтар 2019 Оңтүстік Африка дәрігері және кәсіпкер. Джозеф Диешо 10 сәуір 1955 – Намибия жазушысы. Джон Хлопхе 1 қаңтар 1959 – Кейп провинциялық жоғары сотының төрағасы. Зара Трастер 15 шілде 1977 – "18 MĆ" нейрондық регенерациялық қосылысын Alepidea amatymbica өсімдігінің тамырынан шығарған. Доктор Мгвеби Снайл 12 қазан 1952 – Оңтүстік Африка тарихшысы, саясаткер, Панафрикалық конгресс Азания (PAC) және автор. Вандиле Сихлобо 16 қазан 1990 Оңтүстік Африканың ауыл шаруашылығы экономисі және үкіметтің ауылдық даму жөніндегі кеңесшісі. Арчи Мафее 30 наурыз 1936 – 28 наурыз 2007 Мафее ісіне қатысқан антрополог және белсенді.