Кіріспе

Оңтүстік Тирольдік кинопродюсер, режиссер, жазушы, актер, сәулетші, альпинист және бобслейші Луис Тренкер (шын аты – Alois Franz Trenker, 4 қазан 1892 – 12 сәуір 1990) Оңтүстік Тирольдік кинопродюсер, режиссер, жазушы, актер, сәулетші, альпинист және бобслейші болған.

Ерте өмір

Алоис Франц Тренкер 1892 жылғы 4 қазанда Австро-Венгрия империясының (қазіргі Италияның солтүстігінде) Тирольдегі Уртижейде дүниеге келген. Оның әкесі Якоб Тренкер Солтүстік Тироль суретшісі болса, анасы Каролина (туған аты Демец) Валь-Гарденадағы Уртижейден шыққан. Ол екі тілде сөйледі: әкесінен неміс тілін, анасынан ладин тілін үйренді. 1898-1901 жылдары жергілікті бастауыш мектепте оқыды, содан кейін 1902 және 1903 жылдары Болзанодағы Жозефинумда білім алды. 1903-1905 жылдары Болцанодағы өнер және қолөнер мектебінде оқып, ағаш өңдеу шеберлігін жетілдірді. 1912 жылы Инсбруктегі Реалшюлеге түсіп, итальян тілін шет тілі ретінде оқыды. Сол жерде орта мектептің бірінші сатысын аяқтады. Оқу жылдарында демалыс күндерін тау гидтері мен шаңғы үйлетіп берушілерге жұмыс істеді. 1912 жылы емтиханды тапсырғаннан кейін Тренкер Венадағы Техникалық университетінде сәулет өнері мамандығы бойынша оқуын жалғастырды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Тренкер Шығыс майданда Галиция мен Ресей Полесьесінде австро-венгрлік ауыр артиллерия бөлімінде кадет ретінде шайқасты. 1915 жылдан 1918 жылға дейін ол Италияға қарсы тау соғысында Наудерс шекаралық бекінісінде шайқасты. Кейіннен ол Трентода шайқасты. 1916 жылдан бастап Доломит тауларында тау жетекшісі болып қызмет етті. Соғыс аяқталғанда ол лейтенант шеніне жетті. Ол соғыс тәжірибесіне негізделген 23 кітап жазды, олардың ең маңыздылары – «Форт Рокка Альта» және «Берге ин Фламмен», соңғысы 1931 жылы «Отпен жанар таулар» фильміне айналдырылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Тренкер Болцанода сәулеттік бизнес ашуға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ сәтті болмады. 1924 жылы Грац техникалық университетін бітіріп, кейін Болцанода сәулетші болып жұмыс істеді, австриялық архитектор Клеменс Хольцмейстермен серіктестік құрды. 1924 жылы Тренкер Шамонидегі қысқы Олимпиада ойындарына итальяндық бес адамнан тұратын бобслей командасының құрамында қатысты. Лодвико Обексердің жетекшілігімен олар алтыншы орынды иеленді.

Кино мансабы

Тренкердің киномен алғашқы танысуы 1921 жылы режиссер Арнольд Фанкке оның тау фильмдерінің бірінде көмектескен кезде болды. Басты актер қажетті трюктерді орындай алмағандықтан, Тренкер басты рөлді өзі сомдады. Ол біртіндеп түсірілім алаңында көбірек рөлдерге ие болды, ал 1928 жылға қарай өзінің фильмдерін өзі режиссерлікке алып, сценарийін жазып, басты рөлдерде ойнай бастады. Ол кезде ол архитекторлық жұмысынан бас тартып, толығымен фильмдеріне назар аударды. 1928 жылы Лейпцигтегі мата фабрикасының иесінің қызы Хилда фон Блейхертке үйленді, олардан төрт бала дүниеге келді. 1932 жылы Тренкер (Кертис Бернхардт пен Эдвин Х. Кнопфпен бірлесіп) «Тұтқын» атты тарихи фильмді жасады. Тренкер фильмнің сюжеті 1809 жылы Наполеон соғыстары кезінде француз басқыншыларына қарсы Тирольдық альпинист Северин Андерлан бастаған көтеріліске негізделгенін айтты. Тирольдің ең ұлы патриоты Андреас Хофер «Северин Андерлан» кейіпінің прототипі болды. Тренкер бұл фильмді Версаль келісімінің талаптарын қабылдамай, заманауи Германиядағы жағдайды көрсету мақсатында түсірген. Тренкердің туындыларының басты тақырыбы – адамның туған жерімен байланысын қастерлеу және қала өмірінің құлдырауын көрсету (бұл 1934 жылы түсірілген «Адал ұл» (Der verlorene Sohn) фильмінде ең айқын көрінеді). Бұл жағдай нацистік пропагандашыларға оның туындыларындағы ұлтшылдық идеяларды пайдалануға мүмкіндік берді. Алайда Тренкер өзінің еңбегін бұрмалауға жол бермеді және 1940 жылы үкімет тарапынан қысымды болдырмау үшін Римге көшті. Бірақ, бірнеше деректі фильм түсірген соң Тренкер Болцаноға қайтып оралып, фильм түсіруді тоқтатты. Ол 30-шы жылдары қалыптасқан өзінің стилін ұлтшылдық, фольклорлық және батырлық клишелермен ғана шектемеді. Оның 1930-шы жылдардағы экономикалық дағдарыс кезіндегі Нью-Йорктегі аштықтан зардап шеккен, кемсінтілген иммигрант бейнесі Роберто Росселлини сияқты итальяндық неореализмнің болашақ сахналарының бірі деп есептелді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Тренкер соғыстан кейін фашистік мүмкіндікшілдікпен айыпталды, бірақ бұл айыптамалар ақырында тоқтатылды. 1950 жылдары ол киноиндустрияға қайта оралды, алайда 1965 жылға қарай негізінен Австрияның Тироль провинциясы және Италияның құрамына кірген Оңтүстік Тироль (оның туған жері) туралы деректі фильмдер түсіре бастады. Ол сонымен қатар таулар туралы жазуға да қайта көшті.

Кейінгі өмірі

1988 жылы Хилда Тренкер фон Блейхерт қайтыс болды. Луис Тренкер 1990 жылы 13 сәуірде 97 жасында Болцанода қайтыс болды. Ол Уртижейдегі отбасылық жерінде жерленді. 1992 жылы оның туғанына 100 жыл толуына орай, туған қаласы Ортисейде оны альпинист киімінде, сүйіп көтерілетін Langkofel тауына қарай қарап тұрған бейнесіндегі ескерткіш орнатылды. 2004 жылдың наурыз айында Гертсейна мұражайы Тренкердің отбасы мұраға қалдырған заттарынан тұратын жинақты көрсетті.