Веналық әдебиет өкілі Петер Альтенберг

Кіріспе

Австриялық жазушы және ақын

Питер Альтенберг (9 наурыз 1859 – 8 қаңтар 1919) – Австрияның Вена қаласынан шыққан жазушы және ақын. Ол қаладағы алғашқы модернизмнің қалыптасуында маңызды рөл атқарды.

Өмірбаян

Ол 1859 жылдың 9 наурызында Венада еврей отбасында дүниеге келді. "Алтенберг" деген лақап аты Дунай өзенінің жағасындағы шағын қаланың атынан шыққан. "Петер" есімін ол жастық шағында махаббаты ретінде есінде қалған қызды құрметтеу үшін таңдады (ол оның лақап аты болған). Орта таптық еврей отбасында өскеніне қарамастан, Альтенберг заң және медицина факультеттерінен бас тартып, богемиялық өмір салтын тұрақты таңдауы ретінде қабылдап, туған отбасынан өзін бөліп алды. Ол әйелге тән сыртқы келбет пен жазу стилін қалыптастырды, плащ, сандал және кең қақпақты шляпа киді, сондай-ақ "мачо" еркектігін жек көрді. 1894 жылы Артур Шницлердің ашқандығы және Хьюго фон Хофмансталь мен Карл Краустың бағалағандығы Альтенбергті Вена импрессионизмінің негізгі өкілдерінің бірі етті. Ол күнделікті өмірдегі оқиғаларды мұқият бақылап, жазылған қысқа, афоризмдік әңгімелердің шебері болды. Альтенбергтің "Мен көріп тұрмын" (1896) атты алғашқы жинағын оқығаннан кейін Хофмансталь былай деп жазды: "Маңызды нәрселерге мүлдем немқұрайлы болғанына қарамастан, кітаптың ар-ұжданы соншалықты таза, ол неміс кітабы бола алмайтынын бірден байқауға болады. Бұл шынайы вендік. Ол өзінің тегін, мінез-құлқын мақтан тұтады". Вена қазіргі заманғы өнер мен мәдениеттің маңызды орталығы болған кезде Альтенберг "Жас Вена" (Jung Wien) деп аталатын әдеби және көркем қозғалыстың ықпалды бөлігі болды. Альтенберг Карл Краус, Густав Малер, Артур Шницлер, Густав Климт және Адольф Лооспен замандас болды, олармен ол өте жақын қарым-қатынаста болды. Ол басқалардан шамалы үлкен, 30 жасқа жуық болды. Оның шығармалары әдеттегі формальды санаттарға оңай сыймайтын қысқа, поэтикалық прозалық туындылардан тұрады. Ол өзінің танымал қысқа прозасын Шарль Бодлердің прозалық өлеңдерінің лаконикалық эстетикасынан және 1869 жылы туған Отанында алғаш рет пайда болған және таратылған "Correspondenzkarte" пошта карточкасының кеңістіктік шектеулерінен алды. Ол әйелдер мен балалардың күнделікті көшедегі әрекеттерін сипаттаған кітабын жариялағаннан кейін Венада кеңінен танылды. Әдеби туындыларының көп бөлігі Венаның түрлі барлары мен кофеханаларында жазылғандықтан, Альтенбергті кейде кабаре немесе кофехана ақыны деп атайды. Оның сүйікті кофеханасы "Café Central" болды, тіпті поштасын да сол жерге жеткізетін. Альтенбергті сынаушылар есірткіге тәуелді және әйелдерге құмар екенін айтты. Альтенбергтің алкоголизм мен психикалық аурулармен күрескені туралы да әңгімелер тарады. Дегенмен, оның жақтастары оны өте шығармашылық тұлға деп санайды, ол өнерге, табиғатқа және жас қыздарға зор сүйіспеншілікпен қарады. Оның жас қыздардың суреттері мен салынған портреттерінен үлкен жинақ құрғаны белгілі, ал оны жақсы білгендер (мысалы, баспагерінің қызы) оның жас қыздарға деген құрметі туралы жазды. Альтенберг коммерциялық жағынан сәтті жазушы болған жоқ, бірақ өмірінде атышулылықтың барлық артықшылықтарын сезінді. Бір кезде Альтенберг Нобель сыйлығына үміткер болды. Оның пошта карточкалары мен қағаздың қиын-қайын бөліктеріне жазған афоризмдік өлеңдерінің кейбіреулерін Альбан Берг композитор музыкаға қосты. 1913 жылы Бергтің Питер Альтенбергтің суреттелген пошта карточкаларындағы бес әнінің премьерасы Венада өтті. Бұл туынды қызу пікір-таластарға себеп болды, ал қойылым тоқтатылды: туындының толық орындалуы 1952 жылға дейін күтілді. Альтенберг, көптеген жазушылар мен суретшілер сияқты, үнемі ақша тапшылығына тап болды, бірақ ол достар табуда, меценаттарды іздеуде және басқаларды өзінің тамағына, шампанына, тіпті жалдау ақысына төлеуге көндіруде шебер болды, ол көбінесе кешігіп төлейтін. Ол өзінің таланты, зиялылығы және сүйкімділігімен қарыздарын өтеді. Көптеген ғалымдар оны "богемиялық богемия" деп санайды. Альтенбергтің көптеген еңбектері неміс тілінде жарық көрді және антологиялардан басқаларын табу қиын. Оның көп бөлігі университет кітапханаларында немесе жеке коллекцияларда сақталады. Екі таңдауы аударылған: "Махаббаттың шақырулары" (1960) және "Жанның телеграммалары: Питер Альтенбергтің таңдалған прозасы" (2005). Альтенберг үйленбеген, 1919 жылдың 8 қаңтарында 59 жасында қайтыс болды. Ол Венадағы Орталық зиратта жерленген.

He was born Richard Engländer on 9 March 1859 in Vienna into a Jewish family. The nom de plume, "Altenberg", came from a small town on the Danube river. Allegedly, he chose the "Peter" to honor a young girl whom he remembered as an unrequited love (it had been her nickname). Although he grew up in a middle class Jewish family, Altenberg eventually separated himself from his family of origin by dropping out of both law and medical school, and embracing Bohemianism as a permanent lifestyle choice. He cultivated a feminine appearance and feminine handwriting, wore a cape, sandals and a broad brimmed hat, and despised 'macho' masculinity. Discovered by Arthur Schnitzler in 1894 and appreciated by Hugo von Hofmannsthal and Karl Kraus, Altenberg was one of the main proponents of Viennese Impressionism. He was a master of short, aphoristic stories based on close observation of everyday life events. After reading Altenberg's first published collection Wie ich es sehe (1896) Hofmannsthal wrote: "Even though entirely unconcerned with things important, the book has such a good conscience that one can immediately see that it cannot possibly be a German book. It is truly Viennese. It flaunts it – its origin – as it flaunts its attitude." At the fin de siècle, when Vienna was a major crucible and center for modern arts and culture, Altenberg was a very influential part of a literary and artistic movement known as Jung Wien (Young Vienna). Altenberg was a contemporary of Karl Kraus, Gustav Mahler, Arthur Schnitzler, Gustav Klimt, and Adolf Loos, with whom he had a very close relationship. He was somewhat older, in his early 30s, than the others. His oeuvre consists of short, poetic prose pieces that do not easily fit into usual formal categories. The inspiration for his trademark short prose he drew from the concise aesthetic of Charles Baudelaire's prose poems and the spatial limitations of the 'Correspondenzkarte,' the postcard, first launched and disseminated in his native Austria in 1869. He became well known throughout Vienna after the publication of a book of his fragmentary observations of women and children in everyday street activities. Because most of his literary work was written while he frequented various Viennese bars and coffeehouses, Altenberg is sometimes referred to as a cabaret or coffee house poet. His favorite coffeehouse was the Café Central, to which he even had his mail delivered. Altenberg's detractors said he was a drug addict and a womanizer. Altenberg was also rumored to have problems with alcoholism and mental illness. Yet his admirers considered him to be a highly creative individual with a great love for the aesthetic, for nature, and for young girls. He is certainly known to have had a large collection of photographs and drawings of young girls, and those who knew him well (such as the daughter of his publisher) wrote of his adoration of young girls. Altenberg was never a commercially successful writer, but he did enjoy most if not all of the benefits of fame in his lifetime. Altenberg was at one point nominated for the Nobel Prize. Some of the aphoristic poetry he wrote on the backs of postcards and scraps of paper were set to music by composer Alban Berg. In 1913, Berg's Five songs on picture postcard texts by Peter Altenberg were premiered in Vienna. The piece caused an uproar, and the performance had to be halted: a complete performance of the work was not given until 1952. Altenberg, like many writers and artists, was constantly short of money, but he was adept at making friends, cultivating patrons, and convincing others to pay for his meals, his champagne, even his rent, with which he was frequently late. He repaid his debts with his talent, his wit, and his charm. Many academics consider him to have been a "bohemian's bohemian." Most of Altenberg's work is published in the German language and, outside of anthology pieces, is difficult to find. Much of it remains in university libraries or private collections. Two selections have been translated, Evocations of Love (1960) and Telegrams of the Soul: Selected Prose of Peter Altenberg (2005). Altenberg, who never married, died on 8 January 1919, aged 59. He is buried at Central Cemetery in Vienna, Austria.

Танымал мәдениетте

Алтенберг триосы Питер Алтенбергтың құрметіне аталған.

Неміс тілі

Мен оны солай көремін. С. Фишер, Берлин 1896; Манессе, Цюрих 2007,
Ашанте. Фишер, Берлин 1897; Лёкер, Вена 2008,
Күндіз не болса, соны жазамын. Елу бес жаңа зерттеу. Фишер, Берлин 1901
Продромос. Фишер, Берлин 1906
Өмірдің ертегілері. Фишер, Берлин 1908; өзгертілген А. э. б. 1919
Менің кітаптарымнан таңдау. Фишер, Берлин 1908
Кішкентай өмірдің суреттері. Рейс, Берлин 1909
Жаңа ескі. Фишер, Берлин 1911 (Байлефельд университетінде цифрландырылған)
Земмеринг 1912. Фишер, Берлин 1913; толықтырылған А. э. б. 1919
Фехсунг. Фишер, Берлин 1915
Нахфехсунг. Фишер, Берлин 1916
Вита ипса. Фишер, Берлин 1918
Менің өмірімнің соңы. Фишер, Берлин 1919 (Байлефельд университетінде цифрландырылған)
Петер Алтенбергтің мұрасы, Альфред Полгар құрастырған. Фишер, Берлин 1925. Петер Алтенберг. Карл Краустың таңдауы, Атлантис баспасы, Цюрих 1963
Петер Алтенбергтің кітаптар кітабы, Карл Краустың жинағы. 3 томдық. Уоллштейн, Геттинген 2009,
Ақынның өзіне келуі. Хаттар мен құжаттар 1892–1896. Бас редакторы және соңғы сөз авторы Лео А. Ленсинг. Wallstein, Геттинген 2009,

Ағылшын тілінен аударған

Жанның телеграммалары: Питер Альтенбергтің таңдамалы прозасы (2005). Аударған: Питер Вортсман
Ашанти. (Австрия әдебиеті, мәдениеті және ой-пікірі бойынша зерттеулер) (2007). Аударған: Катарина фон Хаммерштейн
Александр Кинг ұсынады: Питер Альтенбергтің "Махаббат шақырулары" (1960). Аударған: Александр Кинг