Кіріспе

Оман мемлекеттік мұнай және газ компаниясы Petroleum Development Oman (PDO) Оман сұлтандығындағы жетекші барлау және өндіру компаниясы болып табылады. Компания елдің шикі мұнай өндірісінің және табиғи газ қорын қамтамасыз етудің көп бөлігін жүзеге асырады. Компанияның меншік иелері: Оман Үкіметі (60% үлесімен), Royal Dutch Shell (34%), TotalEnergies (4%) және Partex (2%). Алғашқы экономикалық мұнай қоры 1962 жылы табылды, ал алғашқы мұнай партиясы 1967 жылы экспортталды.

Тарих

1925 жылы "Д'Арси" компаниясы жүргізген геологиялық сараптамада мұнайдың бар екенін растайтын нақты деректер табылған жоқ. Он екі жыл өткен соң, американдық геологтар көршілес Сауд Арабиясында мұнай іздеуді бастағанда, Сұлтан Саид бин Таймур Орталық Оман үшін 75 жылдық концессияны "Ирак Петролиум Компаниясына" (IPC) және жеке концессияны Дхофар провинциясына берді. Екінші дүниежүзілік соғысқа уақытша тоқталған, бірақ Оманда мұнайды іздеу жұмыстары жалғасты. IPC концессияны іске асыру үшін "Petroleum Development (Oman and Dhofar) Ltd" атты еншілес компания құрды. Компанияның IPC сияқты бес акционері болды, олардың төртеуі 23,75% үлеске ие болды: "Royal Dutch/Shell Group", "Anglo Persian Company" (кейіннен "British Petroleum Company", немесе BP болып өзгерді), "Compagnie Française des Pétroles" (қазіргі "Total" компаниясының алдағысы) және "Near East Development Company" (оның акционерлері "Standard Oil of New Jersey" және "Socony Vacuum", қазіргі "ExxonMobil") болды, ал қалған 5% үлесі бесінші акционер, "Partex" компаниясына тиесілі болды, ол мұнай магнаты Калуст Гүлбенкянның мүдделерін білдірді. 1951 жылы Дхофар концессиясының мерзімі бітіп, компания атауынан "Dhofar" деген сөзді алып тастап, "Petroleum Development (Oman) Ltd" болып өзгерді. 1954 жылдың ақпанында Дукмға қонған IPC геологтары ең перспективалы мұнай аймағы – Джебель Фахудқа қол жеткізуді қиындататын тайпалық қақтығыстарға тап болды. Олар 1954 жылдың қазан айында Джебельге жетіп, оның төңірегін зерттеуді бастады. Жабдықтар Дукмнан тасымалдануға тиіс болды. 1956 жылдың қаңтарында компания Фахудта алғашқы құдығын бұрғылай бастады, бірақ мұнай таппады. Кейіннен, жабдық жеткізу желісі Сумайл аңғарына ауыстырылғанда, соғысып жатқан тайпалар конвойларды тоқтатып, жұмыстың барысын бұзды. Тағы да бірнеше құрғақ құдықтар бұрғыланды және бұл сәтсіздік, нашарлаған логистикалық мәселелер және әлемдік нарықтағы мұнайдың артық болуы 1960 жылы көптеген серіктестерді жобадан шығуға мәжбүр етті. Тек "Shell" және "Partex" ғана Оманда мұнай іздеуді жалғастыруды жөн көрді. Коммерциялық маңызы бар алғашқы табыстар 1962 жылдың сәуірінде Йибалде табылды. 1963 жылы Натих кен орны ашылды, одан кейін алғашқы IPC құдығынан небары бірнеше жүз метр қашықтықтағы Фахуд кен орнында табысқа қол жеткізілді. Оманның шикі мұнайын тасымалдау және экспорттау үшін жағалауға дейін құбыр желісі және қажетті барлық жабдықтарға инвестиция жасалды. 60 мың тонна болат құбырды қажет ететін 276 шақырымдық құбыр төселді, ал жұмыс күші құбыр желісіне жақын ауылдардың тұрғындарынан құралды. Құбыр төселісінен кейін Саих әл-Малехте (кейін Мина әл-Фахал деп аталды) өнеркәсіптік кешен, жанармай сақтау алаңы, теңіз танкерлері үшін бір буйлы бекіткіштер және 20 мегаватттық электр станциясы салынды. Құбыр желісі, жағалаудағы өнеркәсіптік аймақ, жанармай сақтау алаңы, теңіз терминалы, радио ретрансляторлар тізбегі және Рас әл-Хамрадағы қызметкерлерге арналған тұрғын үйлерді қоса алғандағы барлық дамуға 70 миллион доллар жұмсалды. Оман мұнайының алғашқы экспорты 1967 жылдың 27 шілдесінде жүзеге асты. Бастапқы дебеттік хатта жүк баррелі 1,42 долларға бағаланған мұнайдан тұратыны көрсетілген. Бір ай бұрын, маусым айында "Compagnie Française des Pétroles" "Partex" компаниясының акцияларының үштен екісін сатып алып, серіктестікке қайта қосылды, нәтижесінде сол кезде "Petroleum Development (Oman)" деп аталған компаниядағы үлестік қатынас келесідей болды: "Shell" 85%, "Compagnie Francaise des Pétroles" 10% және "Partex" 5%. 1969 жылы Дхофар концессиясы қайтадан сатып алынып, компанияның операцияларына қайтадан енгізілді. 1970 жылдың 23 шілдесінде оның Ұлылығы Сұлтан Қабус әкесінен ел билеушісінің орнын басып алды. Ол 1970 жылдың 18 тамызында алғаш рет PD(O) кеңсесіне сапар жасады.

Консолидациялау

1970 жылдар бойы PD(O) өндірісін сақтауға және оның қорын толықтыруға, сонымен бірге кәсіби деңгейін арттыруға тырысты. Онжылдықтың басында осы мақсатқа үлкен үлес қостан кейбір маңызды жаңалықтар болды: 1972 жылы Солтүстік Габа, одан кейін Сайх Нихайда, Сайх Раул, Карн Алам және Хабур кен орындары ашылды. 1975 жылға дейін барлық бес кен орны іске қосылды, ал шикі мұнай жаңа құбыр арқылы Фахудтан шығысқа қарай 75 шақырым жердегі басты құбыр желісіне тасымалданды. Мұнайдың осы жаңа көздерінің арқасында 1972 жылы және 1976/76 жылдары өндіріс күніне (бпд) шамасында болды. 1970 жылдардың бірінші жартысы тағы да бірнеше себептермен маңызды болды. 1974 жылдың 1 қаңтарында Оман үкіметі Petroleum Development (Oman) компаниясының 25% акциясын сатып алды, ал алты айдан кейін үлесі 60%-ға дейін арттырылды, бұл өзгеріс жыл басынан күшіне енді. Осының нәтижесінде PD(O) компаниясындағы шетелдік үлесті Shell (34%), Compagnie Française des Petroles (4%) және Partex (2%) құрады. Бұл үлестер бүгінгі күнге дейін өзгеріссіз сақталып келеді. Алайда, алты жыл өткен соң компанияда өзгерістер болды. 1980 жылдың 15 мамырында Корольдік жарлық бойынша компания «Petroleum Development Oman» деген атаумен, жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде тіркелді – енді атауында жақшалар жоқ. Осы кезде компанияның қазіргі «наутилус» логотипі де пайда болды.

Мерзімі (1994-2002)

2000 жылдың соңына қарай PDO өндіріс көлемі артты. Бұл, негізінен, қолданылған жаңа технологиялардың арқасында қолданыстағы кен орындарында мұнайды өндіруді ұлғайтуға байланысты болды. Өндіріс өсімінің бір бөлігі сонымен қатар, жылдар бойы ізделіп табылған және қарқынды дамытылып жатқан кен орындарынан алынған "жаңа мұнай" есебінен құралды. 1967–1980 жылдар аралығында PDO-ның барлық өндірісі 11 кен орынынан жүзеге асырылды; 1988 жылы 50 кен орны PDO-ның мұнай өндірісінің жалпы көлемін қамтамасыз етті; 1990 жылы бұл көрсеткіш 60-қа, ал 1999 жылы – шамамен 100-ге жетті. 1990 жылдардың басында PDO-ның газды барлау жұмыстары елдің газ кен орындарының молдығын көрсеткеннен кейін, Үкімет сұйытылған табиғи газды (СЖГ) экспорттау үшін жаңа сала құруға шешім қабылдады. 1996 жылы PDO Үкіметпен Оманның орталық газ кен орындарын дамыту жөнінде келісімге келді, мақсаты – Сур қаласының жанындағы Калхатта орналасқан СЖГ зауытына газ жеткізу. Келісімдегі міндеттемелерін орындау үшін компания ұңғымаларды бұрғылап, оларды Саих Раулдағы жаңа газ өңдеу зауытына қосып, содан кейін өңделген газды 352 шақырымдық құбыр арқылы Калхатқа тасымалдау керек болды. Сонымен қатар, PDO 25 жыл бойы газ жеткізілімін кепілдеуге міндеттенді. 1,2 миллиард долларға бағаланған бұл СЖГ жобасы PDO тарихындағы ең ірі жоба болып табылады. Жоба жоспарланғандай орындалды. Саих Раул орталық өңдеу зауыты мен Саих Раулдан Калхатқа дейінгі газ құбыры 1999 жылдың қараша айында ел иелігіне берілді, ал 2000 жылдың сәуірінде СЖГ-ның алғашқы партиясы Кореяға жөнелтілді, ал алты айдан кейін Ұлы Сұлтан СЖГ зауытын ресми түрде ашты. 1990 жылдарда мұнай өндірісінде үлкен жетістіктерге қол жеткізген компания бұл үрдістің жалғасатынын күтті. Алайда, 21-ші ғасырдың басындағы компанияның кен орындарын дамыту стратегиясы – көлденең ұңғымаларды пайдалана отырып, инкременттік бұрғылау және кең ауқымды су тасқыны – су тасқыны жобаларын толық іске асыруды талап ететін, жан-жақты резервуар зерттеулерінен бұрын қарқынын жоғалтты. Компанияның ірі мұнай кен орындарының табиғи өндіріс деңгейінің төмендеуі мыңжылдықтың басында компанияны қысымға түсірді. 1997 жылы 35 жылдық тарихы бар Йибал кен орны өндірісті азайта бастады. 2003 жылы жарияланған екі ғылыми мақалада 1997 жылдан бері жылдық өндіріс шамамен 12 пайызға төмендегені көрсетілді, ал аймақтық орташа көрсеткіш 5 пайызды құрады.

Тұрақтылық (2002 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2002 жылы жүргізілген жан-жақты сараптамадан кейін, ПДО ауқымды өзгерістер бағдарламасын іске қосты. Бұл бағдарлама тек су арқылы қабатқа қысым жасауды ғана емес, сонымен қатар мұнайды күштірек өндірудің (EOR) кеңейтілген әдістерін – қабатқа жылу, химиялық заттар немесе газ жіберу арқылы мұнай мен су ағысын өзгертуді – негізге алды. Алайда, жоспарлардың ұзақ мерзімді тиімділігін қамтамасыз ету үшін оларды бастапқы көзделген қаражаттан едәуір арзанға жүзеге асыру қажет болды, бұл оларды одан да қиын міндет етті. 2002–2008 жылдар аралығында компания бюджетіне 2 миллиард долларлық үнемдеу енгізілді. Әлденеше, қажетті инвестициялардың ұзақ мерзімді екенін ескере отырып, Оман Үкіметі 2004 жылдың соңында ПДО-ның барлау және өндіріс лицензиясын, сондай-ақ операциялық келісімдерін 40 жылға – 2044 жылға дейін ұзартуға келісті. Газ саласы компания үшін өсудің маңызды бағыты болып табылады. 2005 жылы Саих Нихайдада жаңа газ өңдеу зауыты іске қосылды, ал 2008 жылы Каутердегі ПДО-ның жаңа газ кен орнында тағы бір зауыт ашылады. Осы екі зауыттың жұмыс істеуімен ПДО-ның өндіретін барлық көмірсутек энергиясының шамамен үштен бірін табиғи газ құрайтын болады – бұл газ Үкіметтің экономиканы әртараптандыру жоспарларында маңызды рөл атқарады. Мұнай бағасы 100 доллардан асып, кен орындарының сыйымдылығы төмендеген кезде, ПДО 2008 жылы қабат ішінде өрт сөндіру арқылы мұнайды күштірек өндірудің кеңейтілген әдісін енгізген көптеген компаниялардың бірі болды. 2010 жылы компания үш жаңа мұнай және бір газ кен орнын тапқанын хабарлады. 2010 жылдан бері ПДО 2017/2018 жылдардан бастап мұнайды күштірек өндіру үшін пайдаланылатын 1021 МВт қуаттылықтағы Miraah күн энергиясы жобасы бойынша жұмыс істеп келеді. 2011 жылы Оманда, ПДО қызметкерлерінің жүздегені де қатысқан, жалақыны көтеру талаптарымен бірнеше ереуіл мен наразылық акциялары өтті. Табиғи өндіріс көлемінің төмендеуіне байланысты ПДО өндірісті қайта жандандыру және арттыру үшін үлкен инвестициялар жасады. 2011 жылы Purvin & Gertz халықаралық энергетикалық консалтингтік фирмасының директоры мәлімдеме жасап, маргиналды ұңғымаларды және мұнайды күштірек өндірудің кеңейтілген әдістерін пайдаланудың артуына байланысты мұнай сапасы нашарлап, ауырлануда деді. 2013 жылы Еңбек министрлігінің және Оманның кәсіподақ федерациясының өкілдері ПДО-ның Фахуд кәсіпорнындағы тексеру кезінде еңбек заңнамасын бұзудың және қауіпсіздік ережелеріндегі кемшіліктердің 50-ге жуық фактісін анықтады. 2014 жылы Galfar Engineering and Contracting компаниясының бұрынғы басқарушы директоры П. Мохамед Али ПДО-ға пара бергені үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды. Сол жылы ПДО-ның тендерлік комитетінің бұрынғы төрағасы Джума Аль Хинай да пара алу айыбымен сотталды және 600 000 риал айыппұл төлеп, үш жылға бас бостандығынан айырылды. Ол 20 жылға мемлекеттік қызметке орналасудан шеттетілді. Осыдан кейін ПДО басшысы барлық мердігерлерге пара алу мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты қатаң сақтауды ескертті. 2016 жылы ПДО HSBC банкімен 3,4 миллиард долларлық несие бағдарламасын іске қосты. Сол жылы ПДО GE Oil & Gas компаниясымен келісімшартқа қол қойды, ол 2016 жылдың соңынан бастап Progressive cavity pump (PCP) жабдықтарын және оларға қызмет көрсетуді қамтамасыз етуге міндеттенді. 2017 жылы көп жылдық қайта құру және мұнай кен орындарын оңтайландырудан кейін ПДО 2016 жылғы мұнай, газ және конденсат өндірісінің жаңа рекордын растады (күнделікті 1,293 миллион баррель мұнай эквиваленті). Компания әлі де төмен бағалармен күресіп, шығындарды бақылау шараларын жалғастыруда. Сондай-ақ, 2017 жылы компания мұнай экспортының 50 жылдығын тойлады және көмірсутектер мен жаңаруға жарамды энергияны өндіруге, сондай-ақ суды басқаруға үнемі кеңейіп келе жатқанын хабарлады – бұл ПДО-ны толыққанды әртараптандырылған энергетикалық компанияға айналдыруда. 2027 жылға дейін операциялардың шамамен 80% мұнай-газ секторында қалатыны күтілуде. 2018 жылы құрлықтағы ең ірі жаңалық – ПДО басқаратын Mabrouk North East кен орнында табылған газ конденсаты аймағы.

Директорлар кеңесі

Басқарма он екі мүшеден тұрады және төраға, яғни Мұнай және газ министрі, Оман үкіметін ұсынатын Әміршаһзада Мұхаммед бин Хамад бин Сайф әл Румхи, сондай-ақ PDO-ның жеке акционерлері – Royal Dutch Shell, Total және Partex өкілдері кіреді.

Басқарушы директордың комитеті

Басқарушы директорлар комитеті (MDC) компанияның жалпы өнімділігі мен бизнес бағыты үшін бірлесіп жауапкершілікке ие. Комитетті басқарушы директор басқарады, оған техникалық стандарттарды белгілеу, штаттық қызметкерлерді орналастыру және олардың дамуына жауапты он бес директор көмектеседі.

Операциялар

PDO шамамен 90 000 км² (Оманның географиялық аумағының үштен бірі) концессиялық аймақта қызмет етеді, 130-ға жуық мұнай өндіретін кен орындары, 14 газ өндіретін кен орындары, 8000-ге жуық активті ұңғыма, 64 ұлттан 8500-ден астам қызметкерлерден тұратын әртүрлі жұмыс күші және 45 000-нан астам мердігерлерді жұмысқа тартады. PDO-ның басты міндеті – Сұлтандық аумағында көмірсутектерді тиімді, жауапты және қауіпсіз түрде барлау, өндіру, дамыту, сақтау және тасымалдаумен айналысу болып табылады.

Мұнай барлау және өндіру

PDO мұнай кен орындарын тауып, ұңғымаларды бұрғылау және әртүрлі көмірсутектерді өңдеу және тасымалдау құрылыстарын салу мен пайдалану арқылы оларды өнімді активтерге айналдырады. Кен орындарынан алынған шикі мұнай компания тарапынан сатылмайды, оның орнына Мина аль-Фахал мұнай қоймасына жеткізіледі, онда компания акционерлерінің шешімі бойынша теңізге жүретін танкерлерге тиеледі. Компания мұнай сатудан түсім таппайды, түсімді акционерлері алады. Акционерлер өз кезегінде жоспарланған операциялық және капиталдық шығындардың барлығын жабады.

Газ барлау және өндіру

PDO сондай-ақ Оман Үкіметінің тапсыруымен табиғи газ кен орындарын іздейді, дамытады және пайдаланады, сондай-ақ олармен байланысты өндіріс жүйелерін басқарады. Компания Оманның көптеген электр станциялары мен бірқатар өнеркәсіп кәсіпорындарын қуатпен қамтамасыз ететін Мемлекеттік газ жүйесіне, сондай-ақ Сур қаласының жанындағы Калхатта орналасқан Оманның сұйытылған табиғи газ зауытына газ жібереді. Газ өндіру процесінің бір бөлігі ретінде PDO табиғи газбен бірге конденсатталатын сұйық көмірсутектердің бір бөлігін, сондай-ақ күніне шамамен 200 тонна сұйытылған мұнай газын (LPG) жеткізеді, ол көбінесе тамақ дайындауға қолданылады.

Күн энергиясы

2010 жылдан бері PDO GlassPoint серіктесімен бірге Miraah Solar Project жобасын жүзеге асырып келеді, бұл 2015 жылдан бері Оңтүстік Оманда салынып жатқан 1021 мегаватттық күн жылу электр стансасы. Бұл станса бу өндіреді, ол Амал мұнай кеніндегі ауыр мұнайды өндіру үшін термиялық жолмен күшейтілген мұнай алу (ТЖМӨ) процесінде қолданылады. Бұл әлемдегі ең ірі күн электр стансаларының бірі болып табылады және күн сайын шамамен 6000 тонна күн буын өндіреді. Табиғи газды жағуға негізделген қазіргі ТЖМӨ жүйесін алмастыру арқылы ол жылына 300 000 тоннадан астам шығарындыларды азайтады. Сондай-ақ, PDO Shell компаниясының ең үздік инновациялық жобасы үшін сыйлыққа ие болды. 2012 жылы PDO Оманның жасыл инновациялар сыйлығын, ADIPEC-тің MENA аймағындағы мұнай және газ саласындағы ең үздік HSE сыйлығын және сол жылы Өңірлік таза теңіз ұйымының (RECSO) экологиялық жобалар мен өнімдердегі үздік сыйлығын жеңіп алды. 2013 жылы PDO Амал күн жобасы және Рас Аль Хамра халықаралық мектебі үшін Оманның жасыл инновациялар сыйлықтарын қоса, шамамен 20 сыйлыққа ие болды. 2015 жылы PDO төрт түрлі Shell Impact International Impact Awards сыйлығын жеңіп алды. 2016 жылы компания APIPEC-тің "Ең үздік мұнай және газ корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік (КӘЖ) жобасы" және жаңа жаңалықтарды ерте кезеңде ашып, дамыту арқылы қол жеткізгені үшін "Ең жақсы тәжірибе" сыйлықтарымен марапатталды.

Әр түрлі

PDO-ның әртүрлілік және инклюзивтілік (D&I) тобында 20 қызметкер жұмыс істейді, олар кез келген түріндегі қорлау мен кемсітуден азат орта құруға тырысады. 2017 жылы PDO Халықаралық инженерлік және басқару колледжіне (ICEM) алты өрт сөндіру машинасы сыйлады және Оманда денсаулық пен қауіпсіздік, қоғамдық инфрақұрылым, жұмысқа орналасуға дайындық, қайырымдылық және жануарлардың әл-ауқатын қамтитын 18 жаңа жобаны қолдайтынын жариялады.