Кіріспе
Мемлекеттік сауалнама институты Ресейдің қоғамдық пікірді зерттеу орталығы (РЖКЗ) – 1987 жылы құрылған мемлекеттік сауалнама институты, 1992 жылға дейін Бүкіл Одақтық қоғамдық пікірді зерттеу орталығы ретінде танымал болған. ВЦИОМ посткеңестік Ресейдегі ең көне сауалнама институты және Ресейдегі жетекші әлеуметтану және нарық зерттеу компанияларының бірі. Ол 1987 жылы ВЦСПС (Кәсіподақтардың Бүкіл Одақтық Орталық Кеңесі) мен КСРО Мемлекеттік Еңбек комитетінің қаулысымен Бүкіл Одақтық қоғамдық пікірді зерттеу орталығы ретінде құрылды (ал 1992 жылы Ресей қоғамдық пікірді зерттеу орталығы деп қайта аталды). 2003 жылы ВЦИОМ "толық мемлекеттік меншіктегі ашық акционерлік қоғам" мәртебесін алды. ВЦИОМ филиалдары Ресейдің барлық жеті федералды округінде жұмыс істейді. Өз филиалдарынан өзге, Орталықтың көптеген жергілікті аймақтық зерттеу фирмаларымен серіктестік келісімдері бар. ВЦИОМ-ның шамамен 5000 адамнан тұратын сұхбаттасушылар желісі бар.
Russian Public Opinion Research Center (RPORC) is a state owned polling institution established in 1987, known as the All Union Center for the Study of Public Opinion until 1992. VCIOM is the oldest polling institution in post Soviet Russia and one of Russia's leading sociological and market research companies. It was established in 1987 under the decree issued by VCSPS (All Union Central Council of Trade Unions) and USSR State Committee of Labor as the All Union Public Opinion Research Center (and in 1992 renamed the Russian Public Opinion Research Center). In 2003 VCIOM became an 'open joint stock company with full state ownership'. VCIOM branch offices operate in all seven of Russia's federal districts. Besides its own branches, Center has partnership agreements with a significant number of local regional research firms. VTsIOM has its own interviewers’ network, which consists of about 5,000 people.
Ғылым мен оқыту
ВЦИОМ ғылыми мекеме мәртебесіне ие. Сонымен қатар, Орталықта Ресейдің әлеуметтанушылары, саясаттанушылары, маркетингтанушылары, философтары мен тарихшыларынан тұратын ғылыми сарапшылар кеңесі жұмыс істейді. ВЦИОМ жас зерттеушілер арасында ғылыми жұмыстар конкурстарын өткізеді. 2003 жылдан бері ол өзінің «Қоғамдық пікірді мониторингі: экономикалық және әлеуметтік өзгерістер» атты жеке журналын шығарады, ол жылына алты рет жарияланады. 2009 жылдан бастап журнал ашық интернетте қолжетімді (архивтік және соңғы нөмірлері). Редакциялық алқа құрамына жетекші ресейлік әлеуметтанушылар (Ресей ғылым академиясының қызметкерлері, Мәскеу мемлекеттік университеті, Ресей мемлекеттік әлеуметтік университеті, Жоғары экономика мектебі, GFK Rus нарықты зерттеу институтының қызметкерлері және т.б.) кіреді. 2008 жылдан бері Жоғары экономика мектебінде ВЦИОМ кафедрасы, ал 2008 жылдан бері Ресей мемлекеттік әлеуметтік университетінде ВЦИОМ ғылыми-зерттеу орталығы жұмыс істейді. Орталық Ресейдегі қоғамдық пікірдің жағдайына арналған монографиялар мен әлеуметтану зерттеулерінің жинақтарын әзірлейді және басып шығарады. Соңғы монографиялар: «Елциннен Путинге дейін: ресейліктердің тарихи санасындағы үш дәуір» (2007), «Саяси Ресей: сайлауға дейінгі нұсқаулық – 2007», «Қазіргі заманның саяси сөздігі» (2006), «Ресей екінші мерзімнің тоғысында» (2005). Толығырақ ақпарат алу үшін: «VCIOM кітапханасы: соңғы кітаптардың кейбіреулері». 1992 жылға дейінгі қоғамдық пікірді зерттеулердің нәтижелері мұрағатта сақталады. 1992 жылдан бері «Экспресс» қоғамдық пікір сауалнамасының нәтижелері «Архивтік деректер базасында» тіркелген. ВЦИОМ InterSearch және Eurasian Monitor сияқты халықаралық кәсіби желілердің мүшесі болып табылады. Ол Еуропалық пікір және нарық зерттеулер қоғамы ESOMAR-дың стандарттары мен нормаларына басшылық етеді. Компанияның Мәскеудегі бас кеңсесінде 70-тен астам маман жұмыс істейді (олардың ішінде социология, маркетинг, саясаттану, қаржы, психология және статистика салаларындағы мамандар бар), сондай-ақ ел бойынша филиалдарда да қызметкерлер бар. Орталықтың директоры – Валерий Федоров.
Қор (1987)
ВЦИОМ іске қосу туралы Декрет (сол кездегі Бүкілодақтық) 1987 жылы Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық Комитетінің шілде айындағы отырысында қабылданды. Құрылтайшылар ВЦСПС (Барлық кәсіподақтардың Орталық кеңесі) және КСРО Мемлекеттік еңбек комитеті болды. Бірінші директоры – Татьяна Заславская (академик). Заславская Орталық құрылған кезде Елизавета Ноэль-Нойман басқарған Демоскопия институты (Германия Федеративтік Республикасы) үлгі ретінде алынғанын айтады. Грушин 1987-1988 жылдары КСРО республикалары мен Ресей облыстарында әлеуметтану орталықтарының желісін құруға көп еңбек етті. Бұл 1988 жылдың қараша айында ересектер арасында алғашқы жаппай сауалнамалар жүргізуге мүмкіндік берді; бір жыл өткен соң бұл сауалнамалар жүйелі болды. 1988 жылы Юрий Левада студенттерімен (Лев Гудков, Борис Дубин, Алексей Левинсон және басқалар) бірге ВЦИОМ-ға жұмыс істеуге келді (алғашқыда Теориялық зерттеулер бөлімінің басшысы, кейіннен 1992 жылдан бастап компания басшысы). Сұхбатта Юрий Левада ВЦИОМ-ның алғашқы жылдары туралы айта отырып, Татьяна Заславская мен Борис Грушинды 1987 жылы ВЦИОМ-ның негізін қалаушылар ретінде атайды және олардың шақыруымен келгенін мәлімдейді.
Өсім, 1989-2003 жылдар
ВЦИОМ объективтілігі мен кәсібилігі үшін Совет Одағы мен Батыс елдерінің ғалымдары мен журналистері арасында кеңінен құрметке ие болды. 1990 жылдары агенттіктің сауалнамаларының өте сенімді екеніне дау болған жоқ. Осы кезеңде ВЦИОМ 1000-нан астам сауалнама өткізді. КСРО-да (және Ресейде) алғашқы әлеуметтану институты болғандықтан, ВЦИОМ елдегі көптеген маркетингтік және әлеуметтану орталықтарының бастауы болды. 1989 жылдың тамызында Борис Грушин ВЦИОМ-нан келіп, қоғамдық пікірді зерттейтін "Vox Populi – Glas Naroda" (Халық дауысы) деген жеке ұйымын құрды. 1992 жылы бастапқыда қайырымдылық қорларын жинау орталығының бөлімшесі ретінде құрылған Қоғамдық пікір қоры (ФОМ) ВЦИОМ-нан тәуелсіз болды. 1999 жылы ВЦИОМ ғылыми институт мәртебесін алды.
Дау-жанжал (2003)
ВЦИОМ 1992-2003 жылдар аралығында Кеңес Одағының ыдырауынан бастап мемлекеттік қаржыландырусыз, жеке және мемлекеттік сектордың сауалнама келісімшарттары (гранттар) арқылы өзін қаржыландырса да, Левада агенттігінің мемлекеттік меншік компания болып қала беру фактісіне назар аударған жоқ. 2003 жылы Ресей Федерациясының Мүліктік министрлігі FGUP ВЦИОМ-ды «Ресейлік қоғамдық пікірді зерттеу орталығы» АҚ-ға трансформациялау туралы шешім қабылдады, оның 100% үлесі мемлекетке тиесілі болды. Мемлекеттен оған бюджеттік қаражат бөлмелді, ал компания жеке және мемлекеттік институттардың қаржыландыруына сүйене отырып жұмысын жалғастыруға тиіс болды. Алайда Юрий Левада бұл өзгерісті ВЦИОМ зерттеулерінің нәтижелеріне ықпал ету әрекеті ретінде қарастырды. Осының салдарынан ВЦИОМ-ның бұрынғы қызметкерлері компанияны тастап, Юрий Леваданы жаңа құрылған үкіметтік емес Левада орталығына еріп кетті. Бұл кеңсеге жас саясаттанушы Валерий Федоров жетекшілік етті, ол кейбір дереккөздерде Ресей Федерациясы Президентінің Әкімшілігіне жақын болған. ВЦИОМ бұрынғы қызметкерлері енгізген зерттеу бағдарламаларын іске асырды және «Қоғамдық пікірді мониторингілеу» журналын шығаруды жалғастырды; 2003 жылы бұрынғы редакция мүшелері «Қоғамдық пікір жаршысы» атты жаңа журналды жариялай бастады. ВЦИОМ-ның тарауына басқа ресейлік әлеуметтанушылардың реакциясы туралы әртүрлі мәліметтер бар. Кейбір дереккөздер барлық әлеуметтанушылар Левадамен бірге кеткенін, ал басқалары олар Грушиннен басқа ешкімнің үн қатпағанын мәлімдейді. Әлеуметтану қауымдастығында ВЦИОМ таңбасын пайдаланудың заңдылығына қатысты дау 2004 жылы Федералдық монополияға қарсы қызмет ВЦИОМ-ға «ВЦИОМ» таңбасын пайдаланудың толық құқығын беріп, Левада орталығына оны пайдалануға тыйым салды. 2003 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тағы Колумбия университетіне сапары барысында ВЦИОМ басшылығының өзгеруі туралы сұраққа Ресей президенті Владимир Путин басшылықтың ауысуын қолдады.
Қазіргі кездегі мемлекеттің басты әлеуметтану ғылыми орталығы
Бүгінгі зерттеулердің басымдықтары саяси рейтингтер, әлеуметтік көңіл-күй индекстері, үкіметтік бағдарламалар және реформалар. ВЦИОМ әлі күнге дейін Ресейдің ең маңызды жеке және мемлекеттік мекемелері үшін зерттеулер жүргізеді. Зерттеу бағдарламаларының жаңа қолданбалы және прагматикалық бағыты "Сәттілік үшін ақпарат!" деген жаңа ұранда көрініс тапты, бұрынғы "Пікірден – түсінікке қарай" ұранының орнына.
Сын
Орталық кейде зерттеу нысандары тарапынан сынға ұшырайды. Геннадий Зюганов (Ресей Федерациясының Коммунистік партиясының жетекшісі) ВЦИОМ-ның Ленин мавзолейі туралы зерттеуінің нәтижелерін бағалау кезінде ВЦИОМ-ның объективтілігін сынап, "Бұл кәсіби емес зерттеу деп санаймын" деді. ВЦИОМ мәліметінше, ресейліктер Лениннің мәйітін мавзолейде сақтаудың орнына, оны зиратқа жерлеуді қолдаған. Берлиндегі bne IntelliNews басылымының хабарлауынша, ВЦИОМ-ның 2019 жылғы Мәскеудегі наразылықтар туралы сұрағы "үкіметтің пікірін қолдауға қалыпты түрде бағытталған".
Әдістер
Зерттеудің кең ауқымында жеке сұхбаттар, фокус-топтар, құпия сатып алу, залдық тесттер, шығу сауалнамалары, сарапшылардың сауалнамалары және телефон арқылы сұхбаттасу сияқты әртүрлі техникалар қолданылады. Зерттеу әдістеріне сипаттамалық және қорытынды статистикалық талдау, сондай-ақ үлгі құру бағдарламалары кіреді. Ресейдің 42 облысының 140 нүктесінде әр апта сайын 1600 адамнан өкілдік үлгі негізінде сауалнамалар жүргізіледі.