Кіріспе

Тарс қаласы 6000 жылдан астам тарихы бар, саудагерлер үшін маңызды аялдама және көптеген өркениеттердің орталығы болып келген. Рим империясы тұсында Киликия провинциясының астанасы болды. Марк Антоний мен Клеопатраның алғашқы кездесуі осы қалада болды, сонымен қатар апостол Павел осы жерде дүниеге келді. Тарс қаласын Адана Шакирпаша әуежайы қамтамасыз етеді және Түрік мемлекеттік темір жолы арқылы Адана және Мерсин қалаларымен байланысты.

Этимология

Тарс есімінің ежелгі түбірі – осы аймаққа ең алғаш қоныстанған хеттіктер берген Тарса атауынан шыққан. Бұл атау, болжам бойынша, дауыл құдайы Тархунздың есімінен туындаған болуы мүмкін. Эллинизм дәуірінде Тарс, Сириядағы Антиохиядан ерекшелеу үшін Кидн қасындағы Антиохия (Αντιόχεια του Κύδνου, Antiochia ad Cydnum) деп аталды. Римдіктер оны Джулиополис деп білді, ал батыс армян тілінде Дарсон, шығыс армян тілінде Тарсон деп аталатын. Суда дерегінше, Персей Исаурлар мен Киликиялықтарға қарсы шайқасқаннан кейін қаланы құрған. Бір құдайшең оған жеңіс кезінде жылқыдан түскенде аяғының табаны (ταρσός) жерге тиген жерде қала салып беруді айтқан.

География

Тарс Бердан өзенінің (көне замандағы Сидн) сағасында, Жерорта теңізіне құятын жерде орналасқан. Бұл қала Киликия жазығының (қазіргі Чукурова), Орталық Анатолия және Жерорта теңізін байланыстыратын құрлық және теңіз жолдарының тоғысқан жері. Климаты Жерорта теңізі аймағына тән – өте ыстық, ылғалды жаз және суық, ылғалды қыс. Тарстың сауда тарихы ұзақ, және бүгінде де ол маңызды сауда орталығы болып табылады, құнарлы Чукурова жазығының өнімдерімен сауда жасайды. Тарс экспортқа арналған тазарту және өңдеу өнеркәсібінің дамыған орталығы. Өнеркәсіп салаларына ауыл шаруашылығы машиналары, қосалқы бөлшектер, тоқыма, жеміс-жидек өңдеу, кірпіш және керамика жатады. Ауыл шаруашылығы – маңызды табыс көзі, жердің жартысы егіс алқабы, ал қалғаны орман немесе жеміс бақтарымен жабылған. Егіс алқабы көбінесе жақсы суарылып, тыңайтылып, заманауи техникамен басқарылады.

Ерте антикалық кезең

Тарихи тұста қалаға алғаш хетттер, одан кейін ассириялықтар, сосын парсы империясы билік етті. Киликияның бас қаласы ретінде Тарс б.з.д. 400 жылдан бастап парсы сатрапиясының орталығы болды. Шын мәнінде, Ксенофонт б.з.д. 401 жылы Кіші Кир Бабылға жорық жасағанда, қалаға парсы монархының атынан Сиеннес патша билік жүргізгенін жазған. Осы кезеңде қаланың құдайы Сандон болды, оның үлкен ескерткіші кем дегенде б.з. 3 ғасырына дейін Тарста сақталған. Тәңкелерде Сандон қанатты және мүйізді арыстанның үстінде тұрған күйінде бейнеленген. Қазір Венециядағы Сан-Марко алаңындағы бағанада орналасқан Сент-Марк арыстанының бастапқыда Тарстағы осындай ескерткіштен көшірілген қанатты арыстан-грифон болуы мүмкін деп есептеледі. Ұлы Александр б.з.д. 333 жылы әскерімен осы жерден өтіп, Кидн өзенінде шомылып, жартылай қаза тапқан. Осы кезде Тарс грек тілі мен мәдениетінің күшті ықпалында болды, ал Селевкид империясының құрамында оның грекшеленуі одан да күшейді. Страбон осы кезеңде Тарстың философтары, ақындары және тіл білгіштерінің мәдени деңгейін жоғары бағалады. Тарстың мектептері Афина мен Александрияның мектептерімен тең тартысқан. Киелі кітапта (2 Макавейлер, 4:30) б.з.д. 171 жыл шамасында қаланың Антиох IV Эпифанға қарсы көтерілісі тіркелген. Патша қалаға Кидн өзеніндегі Антиохия деп ат қойған, бірақ бұл атау жаппай қолданылмады, себебі көптеген қалалар Антиохия деп аталды. Осы уақытта Тарс кітапханасында 200 000 кітап, оның ішінде ғылыми еңбектердің көптеген жиынтығы сақталған.

Рим дәуірі

Киликиялық қарақшыларды жеңгеннен кейін Помпей 67 ж.б.д. Тарсты римдік билікке бағындырды, ол Киликия провинциясының астанасы болды. Юлий Цезарды құрметтеу үшін қалаға қысқа мерзімге Джулиополис деп ат қойылды. Кассий Лонгин б.з.д. 47 жылы оны өлтіруді жоспарлаған, ал Клеопатра мен Марк Антоний осы қалада кездесіп, кеме жасау кезінде (б.з.д. 41 ж.) әйгілі тойларын өткізді. Уильям Шекспирдің 1606 жылғы «Антоний мен Клеопатра» пьесасында (5-әрекет, 2-көрініс) Клеопатра Антонийдің өлімінен кейін онымен кездесу үшін Киднға баратынын айтады (яғни, ол одан кейінгі өмірде кездесу үшін өз-өзіне қол жұмбақ). «Маған ең жақсы киімдерімді әкел: мен тағы да Киднға, Марк Антониймен кездесуге барамын». Рим дәуірінде қала өз академиясымен мақтанған маңызды ғылыми орталық болды. Оның көрнекті өкілдерінің бірі, философ Афинодор Кананит, алғашқы рим императоры Августың тәрбиешісі болды, бұл қалаға императорлық қолдаудың үзіліссіз қамтамасыз етілуін қамтамасыз етті.

Ас мәзірі

Жергілікті ерекше тағамдарға жаңбырға пісірілген тауық, хумус (кейде ысытылып, пастермамен бірге беріледі), шалғам, тантуни, "фındık lahmacun" деп аталатын кішкентай лахмакун және сәбізден жасалған тәтті тағам – сәзери жатады.

Спорт

Тарс қаласында екі футбол стадионы – Тарс қалалық стадионы және Бурханеттин Кокамаз стадионы, сонымен қатар Тарс Аренасы бар. Жергілікті футбол клубы – Тарсус Идман Юрду.