Кіріспе

1953 жылы Чарльз Ледерер мен Лютер Дэвис жазған АҚШ мюзиклі.

«Кисмет» мюзиклі – Чарльз Ледерер мен Лютер Дэвис Эдвард Ноблоктың 1911 жылғы осы аттас пьесасынан, ал Роберт Райт пен Джордж Форрест либреттосын (әндер мен музыкалық бейімделуін, сондай-ақ кейбір түпнұсқа музыкасын) жазған мюзикл. Музыканың көп бөлігі Александр Бородиннің бірнеше шығармаларынан алынған. Оқиғасы ақылға қонымды, қиын жағдайлардан шығу үшін сөздерін тиімді қолданатын ақын мен оның сұлу қызының жас халифке ғашық болуы туралы. Мюзикл алғаш рет 1953 жылы Бродвейде қойылды және 1954 жылы «Үздік мюзикл» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды. Ол Лондонның Вест-Эндінде де табысқа ие болды және бірнеше рет қайта қойылды. 1955 жылы «Metro Goldwyn Mayer» компаниясы осы мюзиклдің фильмін түсірді.

Өмірбаян

Музыкалық Эдвин Лестердің тапсырысымен жазылды, ол Лос-Анджелес азаматтық жеңіл операсының негізін қалаушы және директоры. Лестер Эдвард Ноблоктың 1911 жылғы «Кисмет» пьесасын негізге алған музыкалық туынды жасау идеясын келтірді. Бұрынғыдай, Лестер осы композиторлар тобымен бірге Эдвард Григтің әуендерін өңдеген «Норвегия әнін» қойған болатын. «Кисмет» үшін авторлар Александр Бородиннің музыкасын пайдаланды, оның экзотикалық және әуенді дыбысы оларға қолайлы сеңді.

Қысқаша мазмұны

Кисмет "Араб түндері" дәуіріндегі құрамындағы Бағдат қаласында өрбітеді.

1-ші акті

Мешітте имам күн шыққанда ("Уақыт құмы") дұға етеді. Үш қайыршы ғибадатхананың сыртында отыр, ал төртіншісі, Хадж, Меккеге кетті. "Рифмдер! Жақсы рифмалар! " деген өлеңін сату үшін кіреді. Оның сұлу қызы Марсина сатуға қосылады, бірақ олар сәттілікке қол жеткізе алмайды ("Rhymes Have I"). Марсина таңғы асқа арналған базардан апельсин ұрлап әкелуге жіберіледі, ал әкесі қайыр сұрап отырады. Қайыршылар ақынның Хадждың орнын алуына қарсылық білдіргенде, ол Хадждың туысы екенін айтады. Ақын оған ақша бермегендерді қарғаумен қорқытады және көп ұзамай бірнеше монета ("Тағдыр") табады. Хассен Бен, шөлден келген үлкен адам, оны Хадж деп қате қабылдайды және оны ұрлап алады. Ақын (содан кейін Хадж деп аталады) жауыз қарақшыға, Жаванға әкелінеді. Осыдан 15 жыл бұрын, нағыз хаж Жаванға қарғыс тастап, оның ұлын жоғалтып алды. Енді ол қарғысты алып тастауды қалайды. Жаңа хадж ақша табуға мүмкіндік көріп, 100 алтынға солай етуге уәде береді. Жаван Бағдадқа ұлын іздеуге кетеді, ал Хадж жаңа байлықтарына қуанады ("Тағдыр" (қайталау)). Қалаға оралғанда полиция уәзирі жан-жақты базардан ("Караван базар") өтеді. Зұлым вазир мен оның әуесқой, сұлу әйелі Лалуме, оған өте қажет қарыз туралы сөйлеседі. Абу патшасынан қарыз алған ақшаға қайтарым ретінде уәзир халифаға Абу ханшайымының бірін (немесе үшеуін) үйлендіруі керек, олар сексуалдық би орындайды. Амах арқылы хан қыздары Лалумеге үйлеріне қайтуды қалайтындарын айтады. Лалуме оларды Бағдад жер бетіндегі кез келген басқа жерлерге қарағанда қызықты екеніне сендіреді ("Ниневиядан бері емес"). Марсинаны жеміс-жидек сатушы аңдып жүр. Әкесі оны құтқарып, ақша береді. Хадж ақшаның жартысын қызына беріп, кетеді. Саудагерлер қызға ең жақсы "Балға, қолғап, буын-бұрын" сыйлады. Жас халифа мен оның кеңесшісі Омар Хайям жасырын түрде сапар шегеді. Марсинаның сұлулығына таңғалып, оның соңынан еріп кетеді. Басқа жерде Хадж жаңа ғана сатып алған құл қыздардың жарығында күн көтереді, оны полиция тоқтатады, олар Джаванды іздеп жүргендіктен, жеке басын тексеріп жатыр. Басшы монеталарда жаван ұрлаған отбасының елтаңбасын таниды және Хаджді ұры ретінде тұтқындады. Сол арада Марсина әкесінің және өзінің үйіне әдемі бақшасы бар әдемі үйді сатып алды. Ол бақшаға қарап отырғанда, халифа шымшып кіріп, бағбан болып жүріп, өзіне таныстырады. Олар бірден ғашық болады ("Жәннәттегі бейтаныс"). Олар ай шыққанда бақта кездесеміз деп уәде береді. Халифа Омарға ғашық болғанын айтады, бұл туралы Абабу ханшайымдары естіді; олар оларды елемейтінін көріп, ашуланады, бірақ полиция бастығы оларды "Ол ғашық" деп сендіреді. Уазирдің сарайында Хадж 100 алтын ұрлағандығы үшін сотталып жатыр. Вазирдің дәлелдерге мұқтажы жоқ, ол Хаджге 20 қамшы жазасын береді, ал оң қолы кесіледі. Ақын ақын және әңгіме айтушы ретінде қолын жоғалту оның мансабын құртпақ деп өтінді; бұл оқиғаны айтып беретін ым ("Gesticulate"). Сүйікті Лалуме сұлу ақынға қызығады, күйеуінен кешірім сұрайды, бірақ уәзир оған сенбей, күзетшілеріне Хаджді жазалауды бұйырады. Хадж уәзирді қарғаған кезде, күзетші Жаванды тұтқындағаны туралы хабарды береді. Ескі қарақшыны алып келіп, Хадждан ұлының қайда екенін сұрайды. Ол вазирдің мойнында ұлының тұтқындалған кезде киген медальонды көреді. Вазир оның ұлы! Жаван үлкен сиқыршының, Хаджтың құдіретін мадақтайды. Ол қарғысты да, қарғысты да жоюға қабілетті. Жаван ұлын көріп, қатты қуанады, бірақ уәзир оның өз әкесіне өлім жазасын береді. "Мезопотамияның басты судьясының әкесі Мезопотамияның басты қылмыскері болуы - бұл алаңдататын ой", - дейді ол. Жауанды өлтіруге алып бара жатқанда, вазир "қуатты сиқыршының" оны қарғағанын түсінеді. Хаджді өлтіру алдында халифа кәләш тапқаны туралы хабармен кіріп келеді, ол қарапайым адам, және ол бүгін түнде оған үйленетін болады. Вазирдің көңілі қалады: егер халифа Абубу ханшайымына үйленбесе, вазир құрып кетеді. Ол бұл Хадждың қарғысының нәтижесі деп тұжырымдайды және Хаджға жағдайды өзгертуге уәде етіп, оған кешірім беруге және әмір атағын беруге уәде береді. Хадж келіседі. Лалуме ақынның сиқыршы емес екенін біледі, бірақ ол оның жайсыз өмірден ("Борь") шығу мүмкіндігі болуы мүмкін деп шешеді және оған ғашық болады; ол көмектесуге уәде береді. Вазир қайтып келгенде, Хадж құл қыздар ақымақтай билеп, вазирдің назарын аударып, тағдырға мистикалық үнді шақыруды айтады. Хадж жамылғысын тастап, терезеден секіреді. Вазир оның кеткенін көргенде, таңғалып, шапанды ұстап алады да, құлап қалады.

2-ші акті

Халифа өзінің үйлену салтанатымен бірге сүйіктісінің үйіне жақындап келеді ("Түндерімнің түні"). Марсина ішінде тек бағбанды ойлайды ("Жәннаттағы бейтаныс" (қайталау)). Хадж оған жағдайын айтып, Дамаскқа дереу қашу керектігін жеткізеді, бірақ Марсина бас тартады. Олар дауласып, ол оны ұруға көтеріледі, сосын ұялып қашып кетеді. Ол кері жолға бет бұрады. Халифа баққа кіргенде, сүйіктісі онда жоқ екенін көреді. Вазирдің тыңшылары халифаның болашақ әйелінің жоғалып кеткенін хабарлайды. Ол өзінің билігіне қуанып, өйткені оның Әмірі – сиқыршы ("Мен уәзир едім ба?") болады. Ол Лалумеге жаңа Әмірін бақытты етуді тапсырады, ал ол оған қуана бойынсұнады ("Рахадлакум"). Хадж мен Лалуме "бір апталық сапармен түйемен баратын шағын оазиске" саяхаттауды жоспарлап отырғанда, Марсина Харемге кіріп келеді. Әкесі мен қызы татуласып, ол оған сүйіктісі туралы айтып, оны табуын сұрайды. Сонымен бірге, халифа көрші бөлмеде вазирге сүйіктісін табуға бұйрық береді ("Мынау менің сүйікті жаным"). Хадж пен Омар кездесіп, ойдың күресіне түседі ("Зәйтүн ағашы"). Вазир халифаны бір әйелге ғана құштарлығы – уақытша құмар екеніне көндіру үшін, оған өзінің гаремін кішкентай тесіктен көрсетеді, онда ол Марсинаны көреді. Халифа өзінің сүйіктісінің вазирдің гареміне жататынына қорқады, ал вазир Хадждың бәрін ұйымдастырғанына сенімді, ол оның әйелдерінің бірі екенін мәлімдейді. Халифаның жүрегі ауырып, ол сол түні әйелдерінен біреуін таңдауға келіседі. Вазир ханзадасына өтірік айтпау үшін, Марсинаға сол түні барып келуге уәде беріп, дереу оған үйленеді. Егер ол олай істесе, ол өзін өлтіретініне ант етеді. Сол түні халифаның диванында оның қолы үшін таласқандар билейді: Дамаск ханшайымы Зуббедия, Бангалор ханшайымы Самарис және үш Абабу ханшайымы. Халифаның қылығына ешқандай әсері жоқ. Хадж Марсинаны іздеп жүр, ал вазир "шеберге" халифаның сүйіктісін өзінің гареміне орналастырғаны үшін алғыс айтады. Ол күліп, оған өзінің әдемі Марсинасына үйленгенін айтады. Хадж осының қандай екенін түсінгенде, пышақ шығарады, бірақ жақсырақ идея келді. Ол бос тақтайшаны алып, тоғанға лақтырып, оны шығарғанда халифаның тағдырына лайық келіннің аты жазылатынын жариялайды. Ол вазирге жасырын түрде тағы бір тақтайшаны береді, онда Абабу есімі жазылған, және оған тоғаннан алынған тақтайшаны осымен ауыстыруды бұйырады. Вазир тоғанға енгенде, Хадж оны құлатып, суға батып кеткенше ұстап тұрады. Хадж халифаға бәрін түсіндіреді, ол Марсинамен қуанышпен қайта қосылады. Халифа Хадждың мемлекеттік қызметкерді өлтіргені үшін кешіруге дайын, бірақ ақын жаза ретінде "кем дегенде бір апталық сапармен түйемен баратын қорқынышты оазиске айдалуын" және вазирдің жесірін "қасіретіне" көңіл көтеруді сұрайды. Екі жұп біріккенде, ақын "Уақыт құмдарының" өткіншілігі туралы ойға келеді.

Бастапқы өндіріс

Кисмет Лос-Анджелесте премьерасы болып, содан кейін 1953 жылдың жазы мен күзінде Сан-Францискоға көшірілді. Сынақ кезінде сәтті өзгерген нәрсе - Хадждың кейіпкерін жалқаудан ақынға айналдыру болды. газеттерде сын-пикирлер жазылмағандықтан, продюсерлер шоуды жарнамалау үшін теледидар жарнамаларын қолданды. Мюзикл көпшілік назарын аударды және 583 қойылымда ойнап, 1954 жылы "Үздік мюзикл" номинациясы бойынша Тони сыйлығын жеңіп алды. "Тайм" журналының сыншысы композитор Бородиннің атын мазақтап, музыканы "көптеген қарыздар" деп бағалады. Уолтер Керр "Бұл тамаша тамаша үшін жан дүниесін сататын шоу, ал тамашалар бағаға қарағанда жақсы болуы керек" деп жазды. Алайда Уильям Хокинс "оның шулы, тамаша әрі күшті екендігін" жазды. Ол әуенді әрі қуанышты". Австралиядағы алғашқы қойылым 1955 жылы қарашада Мельбурн қаласындағы Принцесса театрында ашылды. Ол Мельбурн мен Сиднейде бір жылдан астам уақыт ойнаған.

Кейінгі туындылар

Музыкалық Линкольн орталығының Нью-Йорк штатының театрында 1965 жылы 22 маусымда 39 спектакльге қайта жаңғыртылды. Нью-Йорк операсы 1985 жылы қазан айында Джордж Херн (Хадж), Сюзанна Марзе (Ламули) және Марианна Телезе (Марсина) өнер көрсеткен мюзиклді ұсынды. 1994 жылы BBC Radio 2 эфирге толық өндіріс шығарады. Этан Фримен Хадж, Джулия Мигенес Лалуме, Стивен Хилл Халифа, Катрина Мерфи Марсина, Фрэнк Миддлмас Омар Каям және Дэвид Адлер ретінде Вазир, Кеннет Алвин жетекшілік ететін BBC Концерт оркестрімен бірге. Өнім 2016 жылдың 13 тамызында қайтадан көрсетілді. Шығыстың әдемі көрінісі мен түпнұсқаның физикалық нұсқасын тастап, "Тімбукту" деп аталатын қайта қойылым! 1978 жылы 1 наурызда Марк Хеллингер театрында ашылып, 243 спектакльді өткізді. Бұл нұсқада Лютер Дэвистің жаңа кітабы бар, оқиға Африкада, минималистік жағдайлармен және қара түсті актерлермен. Сюжеттің басымдығы ауысты, Лалумеге (Шалим Ла Лум деп қайта аталды) басымдық берілді, оны Уильям Маршалл мен Мелба Мурдың қарсысында Эрта Китт ойнады. Бұл қойылымға екі жаңа ән жазылды: "Бастан бері әйелдер" және "Алтын жер, алтын өмір". Музыкалық 2007 жылы Лондон Колизейінде ағылшын ұлттық операсы қайта жаңғырды және Майкл Болл, Фейт Принс және Альфи Бой ойнады.

Кино және теледидар

Мюзикл 1955 жылы MGM студиясымен, Винсенте Миннелли режиссерлігінде кең экранды фильмге айналдырылды. Басты рөлдерде Хадж рөлінде Хауард Кил, Марсина рөлінде Энн Блайт, Лалуме рөлінде Долорес Грей және Халифа рөлінде Вик Дамон ойнады. Вазир рөлін сомдаған Себастьян Кэбот ән айта алмағандықтан "Бұл менің сүйіктім" квартеті трио болып өзгертілді. 1967 жылы Армстронг театрының теледидарлық нұсқасы көрсетілді, онда Лалуме рөлінде Барбара Иден, Хадж рөлінде Хосе Феррер, Марсина рөлінде Анна Мария Альбергетти және Халифа рөлінде Джордж Чакирис ойнады. Сценарий 90 минуттық хабарға дейін қысқартылды, бірақ уақыт қысқа болғанына қарамастан, көптеген музыкалық нөмірлер алынып тасталған жоқ.

Жазбалар

Колумбия Мастерворкс рекордс компаниясы 1953 жылдың соңында Бродвейдің түпнұсқалық актерлік құрамын жазды; жазба кейіннен Masterworks Broadway Records компаниясымен CD форматында қайта шығарылды. Мюзиклдің басқа жазбаларына 1961 жылы Кеннет Алвин дирижерлік еткен World Record Club тобының лондондық студиялық жазбасы кіреді, онда Грэм Лавер (Хадж), Элизабет Харвуд (Марсина), Питер Грант (Халиф), Диана Лэндор (Лалуме), Пол Уитсун-Джонс (Вазир) және Хейзел Холт қатысты. 1964 жылы Decca компаниясы үшін Мантовани дирижерлік еткен жазбада Роберт Меррилл (Хадж), Адель Ли (Марсина), Кеннет МакКеллар (Халиф), Регина Ресник (Лалуме), Иан Уоллес (Вазир) және Майк Саммес әншілер тобы орындады. 1964 жылы Capitol компаниясының қысқартылған нұсқасын Ван Александр дирижерлік етті, онда Гордон МакРэй Хадж және Халиф рөлінде, Дороти Кирстен (Марсина), Банни Бишоп (Лалуме), Джонни Гуарниери, Ричард Левитт, Салли Терри және Роджер Вагнер хоры қатысты. 1989 жылы Jay Records компаниясы фильмнен және «Тимбукту!» фильмінен әндерді бонус тректер ретінде қамтитын жазба жасады, дирижерлік еткен Джон Оуэн Эдвардспен бірге Дональд Максвелл (Хадж), Валери Мастерсон (Марсина), Дэвид Рендалл (Халиф), Джуди Кей (Лалуме), Ричард Ван Аллан (Вазир), Бонавентура Боттоне және Розмари Эш қатысты. 1991 жылы Sony Broadway нұсқасында дирижер Пол Джеминьянидің жаңа оркестрлеуімен Сэмюэл Рами (Хадж), Рут Энн Свенсон (Марсина), Джерри Хэдли (Халиф), Джулия Мигенес (Лалуме), Дом ДеЛуиз (Вазир) және Манди Патинкин (Неке тойын ұйымдастырушы) ойнады.