1968 жылғы Канада Либерал партиясының көшбасшы сайлауы

Кіріспе

Канада сайлауы

1968 жылғы 6 сәуірде Канада Либералдық партиясының төрағалыққа сайлауы өтті. Сайлауда Әділет министрі және Бас прокурор Пьер Эллиот Трюдо жеңіске жетіп, осының нәтижесінде Канаданың жаңа премьер-министрі болды. Ол партия тарихындағы ең маңызды көшбасшылық құрылтайларының бірінде күтпеген жеңімпаз атанды. Келесі күні жарық көрген "Глоб энд Мейл" газеті оны "Канада саяси тарихындағы ең хаостық, шатастыратын және эмоционалды тұрғыдан қиын конгресс" деп сипаттады. Бұл құрылтай партияның беделді басшысы және премьер-министрі болған, бірақ екі рет көпшілік үкімет құруға қол жеткізе алмаған Лестер Б. Пирсонның зейнеткерлікке шығуынан кейін өтті. Жоғары лауазымды сегіз министр сайысқа түсті, бірақ 3 сәуірде құрылтай басталған кезде харизматикалық Трюдо көш бастады. Партияның оңшыл қанаты оған қарсы күшті оппозиция көрсетті, бірақ бұл топ бұрынғы Сауда министрі Роберт Винтерс пен Көлік министрі Пол Хелллер арасында бөлініп, біріккен қарсылық таныта алмады. Трюдо құрылтайдың төртінші дауыс беру кезінде делегаттардың 51% қолдауымен төрағалыққа ие болды.

Пирсон зейнеткерлікке шықты

Либералдық партияның көшбасшысы және премьер-министр Лестер Пирсон 1967 жылғы 14 желтоқсанда 1968 жылғы сәуірде зейнеткерлікке шығатынын жариялады. Пирсон 1958 жылдан бері Либералдық партияның төрағасы, ал 1963 жылдан бері премьер-министр болып келді. Ол партия мен жалпы канадалықтар тарапынан әлі де зор құрметке ие болды, бірақ 1963 және 1965 жылғы сайлауларда көпшілік дауысқа ие бола алмады. Либералдық партия да 1967 жылғы қыркүйекте жаңа, танымал көшбасшысы Роберт Стэнфилд сайланған Прогрессивті консервативтерден қалып қойды. Конвенция басталмас бұрын, көшбасшылыққа күрес қызу жүрді. Бастапқыда, Сыртқы істер министрі Пол Мартин, Көлік министрі Пол Хеллйер және Қаржы министрі Митчелл Шарп жетекші үміткерлер деп есептелді. Либералдық партияның ресми емес дәстүрі франкофон және англофон көшбасшыларын кезекпен алмастыру болды, сондықтан Жан Маршан да мүмкін үміткер ретінде қарастырылды. Мартин – 1958 жылғы конвенцияда Пирсоннан кейін екінші орын алған, өте беделді, тәжірибелі министр еді және қайтадан жоғары лауазымға үмітттенетіні жақсы білінетін. Хеллйер бұрынғы Ұлттық қорғаныс министрі, ол Канада Корольдік теңіз күштерін, Канада армиясын және Канада Корольдік әуе күштерін біріктіріп, Канада Құралдары құрған еді. Алайда Маршан қатысудан бас тартты, себебі ол өзінің ағылшын тілі мен денсаулығы ұлттық көшбасшы болуға жеткіліксіз деп санады. Ұлттық бірлік пен партияның салауаттылығы үшін Квебек аймағынан күшті кандидат болуы қажет деп есептелді. Маршан мен Жерар Пеллетье Әділет министрі Пьер Трюдоны қолдады. Трюдоның тәжірибесі аз болды және ол елде кеңінен танымал емес еді, бірақ ол өзінің өткірлігі мен харизмасымен көзге түсті. Ол содомияға қарсы заңдар сияқты көптеген моральдық нормаларды алып тастаған қылмыстық кодекстің кең ауқымды реформасын жүзеге асырғаны үшін мақтау алды. Трюдоға Пирсонның сенімді кеңесшісі Марк Лалонд, сондай-ақ Пирсонның өзі де ыңғайлы қолдау көрсетті, ол франкофондық өкілдің жарыста кем дегенде екінші орын алуы маңызды деп ойлады.

Liberal leader and Prime Minister Lester Pearson announced on December 14, 1967, that he would be retiring in April 1968. Pearson had been Liberal leader since 1958 and Prime Minister since 1963. He was still much liked by the party and by the Canadian people in general, but had failed to win a majority government in the 1963 and 1965 elections. Liberals were also trailing in the polls behind the Progressive Conservatives, whose popular new leader Robert Stanfield had been selected in September 1967. Long before the actual convention, a vigorous leadership contest had begun. At the outset, the leading candidates were believed to be Secretary of State for External Affairs Paul Martin, Minister of Transport Paul Hellyer, and Minister of Finance Mitchell Sharp. The unofficial Liberal Party tradition was to alternate between francophone and anglophone leaders, and Jean Marchand was considered a possible candidate. Martin was a highly respected veteran minister who had finished second to Pearson in the 1958 convention, and his ambitions to try again for the top job were well known. Hellyer was a former Minister of National Defence who had unified the Royal Canadian Navy, Canadian Army, and Royal Canadian Air Force into the Canadian Forces. Marchand declined to run, however, not being interested and suggesting that his English and health were not good enough to be a national leader. It was seen as necessary for national unity and the health of the party to have a strong Quebec candidate. Marchand and Gérard Pelletier united behind Justice Minister Pierre Trudeau. Trudeau had little experience and was not well known nationally, but had earned some renown for his wit and charisma. He had received plaudits for a wide ranging overhaul of the criminal code that removed many of the morality laws, such as those against sodomy. Trudeau also had the strong support of top Pearson advisor Marc Lalonde as well as the tacit backing of Pearson himself, who felt it was important that a Francophone finish at least second in the race.

Кандидаттар

Пьер Эллиот Трюдо, 48 жаста, 1967 жылдан бері Әділет министрі, ал 1965 жылдан бастап Квебек провинциясының Маунт-Рояль сайлау округінен Парламент депутаты болып табылады. Саясатқа дейін ол заң профессоры, жазушы, сондай-ақ диссиденттік «Cité Libre» журналының негізін қалаушы және редакторы болды. Роберт Винтерс, 57 жаста, Пирсон үкіметінде сауда және коммерция министрі, ал Луи Сен-Лоран үкіметінде қоғамдық жұмыстар министрі қызметін атқарды. Ол 1945 жылдан 1957 жылға дейін Нова-Шотландия провинциясынан Парламент депутаты болды. Бірнеше жыл корпоративтік басшылық қызметте болғаннан кейін, 1965 жылдан бастап Торонто қаласының Йорк-Уэст сайлау округін білдіретін Парламентке қайта оралды. Джон Тернер, 38 жаста, 1967 жылдан бері тұтынушылар және корпоративтік істер министрі, ал бұрын 1965 жылдан бастап портфелі жоқ министр болды. Тернер 1962 жылдан бері Квебек провинциясының Сен-Лоран—Сен-Жорж сайлау округінен Парламент депутаты. Пол Хеллйер, 44 жаста, 1949 жылдан бері Торонтодан сайланған Парламент депутаты. Ол 1957 жылы Сен-Лоранның соңғы үкіметінде Ұлттық қорғаныс министрінің орынбасары, ал Пирсон үкіметінде Ұлттық қорғаныс министрі, содан кейін көлік министрі болып қызмет етті. Джо Грин, 47 жаста, 1963 жылдан бері Онтарио провинциясының Ренфрю-Саут сайлау округінен Парламент депутаты және Пирсон үкіметінде Ауыл шаруашылығы министрі болды. Аллан МакЭхен, 46 жаста, 1953 жылдан 1958 жылға дейін және 1962 жылдан бастап Нова-Шотландия провинциясының Инвернесс—Ричмонд сайлау округінен Парламент депутаты. Ол алдымен Еңбек министрі, содан кейін Пирсон кабинетінде Денсаулық сақтау министрі қызметін атқарды. Пол Мартин аға, 64 жаста, 1935 жылдан бері Онтарио провинциясының Эссекс-Ист сайлау округінен Парламент депутаты. Ол алғаш рет 1945 жылы Уильям Лайон Маккензи Кінг басшылығымен Канаданың Мемлекеттік хатшысы болып кабинетке кірді, Сен-Лоран үкіметінде Ұлттық денсаулық сақтау және әл-ауқат министрі, ал 1963 жылдан бастап Пирсон үкіметінде Сыртқы істер министрі болды. Ол 1958 жылғы партия басшылығына үміткерлер арасында Пирсоннан кейін екінші орын алды. Эрик Киранс, 54 жаста, экономист, Квебек провинциясының жоғары лауазымды министрі, ол Квебек премьер-министрі Жан Лесаж басшылығымен Кіріс министрі, содан кейін Денсаулық сақтау министрі және Квебек Либералдық партиясының президенті болды. Харольд Ллойд Хендерсон, 61 жаста, пресвитериан дінінің пасторы және Манитоба провинциясының Портаж-ла-Прейри қаласының бұрынғы мэрі. Ол 1958 жылғы Либералдық партия басшылығына үміткерлер арасында бір дауыс алды.

Pierre Elliot Trudeau, 48, had been Justice Minister since 1967 and Member of Parliament for Mount Royal, Quebec, since 1965. Before entering politics he had been a law professor, writer, and founder and editor of the dissident journal Cité Libre. Robert Winters, 57, was Minister of Trade and Commerce under Pearson and had been Public Works Minister under Louis St. Laurent. An engineer by training, he had been an MP for Nova Scotia from 1945 until 1957. After several years as a corporate executive he re entered parliament, representing the Toronto riding of York West since 1965. John Turner, 38, Minister of Consumer and Corporate Affairs since 1967 and previously a Minister without portfolio since 1965, Turner had been MP for St. Lawrence—St. George, Quebec since 1962. Paul Hellyer, 44, had been a Toronto MP since 1949. He served briefly as Associate Minister of National Defence in 1957 in St. Laurent's last government, and as Minister of National Defence and then Transport Minister under Pearson. Joe Greene, 47, had been the MP for Renfrew South, Ontario, since 1963 and served as Agriculture Minister under Pearson. Allan MacEachen, 46, MP for Inverness—Richmond, Nova Scotia from 1953 to 1958 and again since 1962, served first as Minister of Labour, and then as Health Minister in Pearson's cabinet. Paul Martin Sr., 64, MP for Essex East, Ontario since 1935, had first entered Cabinet in 1945 as Secretary of State of Canada under William Lyon Mackenzie King, served as Minsister of National Health and Welfare under St. Laurent and, since 1963, was Secretary of State for External Affairs under Pearson. He was the runner up to Pearson in the 1958 leadership convention. Eric Kierans, 54, an economist by training, had been a senior Quebec cabinet minister as Minister of Revenue and then Minister of Health under Quebec Premier Jean Lesage as well as president of the Quebec Liberal Party. Harold Lloyd Henderson, 61, was a Presbyterian minister and the former mayor of Portage la Prairie, Manitoba. He had stood in the 1958 Liberal leadership convention where he received a single vote.

Үгіт-насихат

Бұл науқан сәуір айындағы конгреске қатысатын шамамен екі мың төрт жүз делегаттың қолдауын алуға бағытталды. Олардың арасында елдің түкпір-түкпірінен келген көрнекті либералдар, сондай-ақ әрбір сайлау округінің партиялық ұйымдары сайлаған қатардағы партия мүшелері де болды. Науқан Рождество демалысынан кейін конгреске дейін жалғасты. Осы кезеңде парламент жұмыс істеді және барлық басты үміткерлер маңызды министрлер болғандықтан, науқан жүргізуге уақыт табу қиын болды. Сондықтан науқанның көп бөлігі үміткерлердің елдің әртүрлі аймандарына қысқа сапарлар жасап, делегаттарды өз жағына тарту әрекеттерінен құралды.

Трюдоның сайлау науқаны

Трюдоның танымалдылығы артты. Трюдо 1967 жылы Рождество демалысында Таитиде болғанда сайлауға түсуге шешім қабылдады деп есептеледі. 1968 жылдың қысы ақпан айындағы конституциялық конвенцияға дайындықпен өтті, онда Трюдо әділет министрі ретінде маңызды рөл атқаруы күтілді. Лалонд Пирсонның келісімімен конвенцияға дейінгі ұлттық сапар ұйымдастырды, онда Трюдо әрбір премьер-министрмен конституция мәселесін талқылады, сондай-ақ жаңалықтарда жариялануға кепілдік берді. Оның маңызды кездесулерінің бірі Ньюфаундленд премьер-министрі Джой Смолвудпен болды, Трюдо Смолвудты өзіне адал қолдаушы етуге жетті. Конституциялық конвенцияда Трюдо ұлттық телеарнада Квебек премьер-министрі Дэниел Джонсонды осықтау және дебатта жеңіп, күшті әсер етті. Джонсон және көптеген басқалар француз канадалықтарының наразылығына тек Квебекке көбірек автономия беру арқылы тоқтау болатынын ойлады. Трюдо бұл ұстаныммен келіспеді, француз канадалықтарының мүдделерін қорғаудың ең жақсы жолы – олардың құқықтарын бүкіл Канада бойынша кепілдік ету екенін айтты. 17 ақпанда, осы жетістіктен кейін бірнеше күн өткен соң, Трюдо Либералдық партия төрағалығына өтініш білдірді. Көптеген адамдардың таңғалуына орай, Трюдо жетекші үміткерлердің біріне айналды. Маршанд Трюдоның сайлау кампаниясында жетекші рөл атқарды және, әсіресе Квебекте, көптеген жақтастарды әкелді. Трюдо үш министр мен екі провинциялық премьер-министрден қолдау алды, соның ішінде Жаңа Брунсвик премьер-министрі Луи Робишо Смолвудқа қосылды. Трюдоның харизматикалық өрнегі мен назар аударатын мінез-құлқы оған басқа кандидаттарға қарағанда бұқаралық ақпарат құралдарында көбірек орын берді. Université Laval жүргізген зерттеуге сәйкес, 1 қаңтардан 20 наурызға дейін Трюдо бәсекелес 9 кандидатқа арналған ақпарат құралдарының 26 пайызына ие болды. Қаржы министрі Митчелл Шарп тек 16 пайызбен екінші орында қалды. Трюдо Канададан тыс жерлерде де назар аударды, оның өмірі британдық және американдық ақпарат құралдарында жарияланды. Кампания соңына қарай Трюдоның Канада халқы арасындағы танымалдылығы күмәнсіз жоғары болды. Қоғамдық пікір сауалында Трюдоға 32 пайыз, Мартинге 14 пайыз, Винтерске 10 пайыз қолдау көрсетілді, ал қалған кандидаттар бір цифрлы көрсеткіштерде қалды. Алайда, Либералдық партияның көптеген мүшелері оған күмәндануын тоқтатпады. Ол партияға 1965 жылы ғана қосылған және әлі де сырттан келген адам ретінде қарастырылды. Кейбіреулер оны тым радикалды және ашық мінезді деп санады және оның ажырасу, аборт және гомосексуализм мәселелеріндегі көзқарастарына қарсы болды. Сондай-ақ, бірнеше ұсақ даулар орын алды, оның ішінде Трюдоның Пирсонды, әсіресе Канадаға ядролық қару қабылдау туралы шешімді қатты сынаған мақалалары қайта жарияланды. Трюдо 1950 жылдары АҚШ-тың қара тізіміне неге енгенін түсіндіруге мәжбүр болды. Оның кампаниясын кәсіби саяси кеңесшілер емес, Гордон Гибсон және Джим Дейви сияқты жас, білімді жандар тобы басқарды. Бұл команда көптеген адамдарды таң қалдырды, бірақ бірқатар қателіктер де жіберді.

As Trudeau gained more public exposure, his popularity grew. Trudeau is believed to have decided he would run while on holiday in Tahiti over the Christmas break of 1967. The winter of 1968 was dominated by the lead up to a February constitutional convention, at which Trudeau as justice minister was expected to play an important role. Lalonde, with the approval of Pearson, organized a pre convention national tour in which Trudeau met with each of the premiers to talk about the constitution, and also to get guaranteed news coverage. One of his most important meetings was with Newfoundland Premier Joey Smallwood, whom Trudeau sufficiently impressed to earn Smallwood's lasting support. At the constitutional convention itself, Trudeau made a strong impression by outmanoeuvring and outdebating Quebec Premier Daniel Johnson, Sr. on national television. Johnson, and many others, felt that French Canadian disaffection could only be addressed by giving Quebec more autonomy. Trudeau rejected this approach, arguing that the best way to protect the interests of French Canadians was to guarantee their rights across Canada. On February 17, only days after this success, Trudeau declared himself as an official candidate for the Liberal leadership. To the surprise of many, Trudeau became one of the prime contenders. Marchand played a leading role in Trudeau's campaign and brought in many supporters, especially in Quebec. Trudeau received endorsements from three cabinet ministers, and two provincial premiers, with Louis Robichaud of New Brunswick joining Smallwood. Trudeau's charisma and attention grabbing behaviour earned him far more media coverage than any other candidate. A Université Laval study found that from January 1 to March 20, Trudeau had received 26% percent of the media coverage devoted to the nine candidates running. Finance Minister Mitchell Sharp was a distant second, with only 16%. Trudeau also received attention outside Canada, being profiled in both the British and American media. By the end of the campaign, Trudeau was unquestionably the most popular figure among the Canadian public. A public opinion poll gave Trudeau 32% support, Martin 14% and Winters 10%, with the other candidates in single digits. Many within the Liberal Party still had deep doubts about him, however. He was a recent convert, having joined the party only in 1965, and was still considered an outsider. Some saw him as too radical and outspoken a figure and bitterly opposed his views on divorce, abortion and homosexuality. A number of minor scandals also broke out, including one where articles written by Trudeau that were deeply critical of Pearson, especially of the decision to accept nuclear weapons in Canada, were republished. Trudeau was also forced to explain why he had been blacklisted by the United States in the 1950s. His campaign was not run by professional political consultants, instead being directed by a group of young, extremely well educated amateurs such as Gordon Gibson and Jim Davey. The team impressed many, but it also made a number of errors.

Басқа кандидаттар

Трюдо үшін бұл жарыс сөзсіз жеңіске апаратын жол емес еді, және жарыста бірнеше күшті үміткерлер қалды. Қаржы министрі Митчелл Шарп ең танымал министрлердің бірі болды және партияның Трюдо сияқты либералдық қанатын ұсынды. Дегенмен, 19 ақпанда салық туралы заң жобасы бойынша күтпеген жеңіліс, жақындап келе жатқан сайлауға себеп болды, оның науқанына ауыр соққы берді. Пирсон елде болмады, ал заң жобасын қабылдау – Шарптың аға министр және қаржы министрі ретіндегі міндеті еді. Осы оқиғадан кейін Шарп наурыз айының көп бөлігінде әлемдік алтын нарығының құлдырауымен айналысуға мәжбүр болғандықтан, сайлау науқанына қатыса алмады. Ол соңғы күндері қарқынды науқан жүргізгенімен, ішкі сауалнамалар Шарптың 150-ден аз делегатқа ие екенін және тіпті «патша жасаушы» рөлін ойнай алмайтынын көрсетті. Конвенциядан бір күн бұрын Шарп жарыстан шығып, Трюдоны қолдады. Шарп Трюдо лагеріне басқа да министрлерді, соның ішінде Жан Кристиенді және кем дегенде жүз делегатты әкелді. Сондай-ақ, бұл қолдау Трюдоны ұнататын, бірақ оның радикалды бейнесіне алаңдайтын көптеген адамдарды сендірді. Жарыста бірнеше күшті үміткерлер қалды, оның ішінде ішкі кабинеттің көп бөлігі. Пол Хелллер ең ұқыпты науқанды өткізді, оны Либералдық партияның ең жақсы науқандағы менеджерлерінің бірі саналатын Билл Ли басқарды. Науқан делегаттардың санын қадағалау үшін компьютерді пайдаланғаны үшін көп назар аударды. Конвенцияға қарай Хелллер Трюдоны жеңуге ең көп мүмкіндік бар деп есептелді. Оның бірнеше көрнекті қолдаушылары болды, соның ішінде Қорғаныс министрі Лео Кадье және Мемлекеттік хатшы Джуди ЛаМарш. Ол саяси спектрдің кең ауқымынан және елдің түкпір-түкпірінен қолдау тапты, бірақ көбінесе Трюдодан оңшыл жаққа қарай екені айтылды. Роберт Винтерс жарысқа кеш қосылды, бірақ партияның оң қанатынан күшті қолдау алды. Ол сайланса, мемлекеттік корпорацияларды жекешелендіруге уәде берді және Пирсонның қаржылық саясатын қатты сынады, жаңа әлеуметтік бағдарламалар Канада экономикасына зиян келтіреді деп мәлімдеді. Партияның Трюдоның күтпеген өрлеуіне қатты алаңдайтын тобы Хелллер немесе Винтерс екіншісін қолдап, жарыстан шығуын үміттенеді, бірақ екеуі де келісімге келмеді. Бірнеше басқа да көрнекті министрлер науқанда болды, бірақ жеңіске жету мүмкіндігі аз деп есептелді. 1958 жылы Либералдық партияның басшылығына алғашқы рет үміткер болған ескі мемлекет қайраткері Пол Мартиннің науқаны біртіндеп әлсіреп кетті. Канада жаңа идеялары аз, ақсақалдарды қабылдамай, жаңа беттерді іздеп отырғандай көрінді. Дегенмен, Мартин жарыста қалды. Денсаулық сақтау министрі Аллан МакЭкен де қиындыққа тап болып, Трюдоның пайдасына жарыстан шығуы үшін қысымға ұшырады, бірақ ол да қалды. Ол өзінің туған жері Нова-Скотияда берік қолдауға ие болды, бірақ бірінші дауыс беруден кейін оның дауыстарын Трюдоға береді деп күтілді. МакЭкен Канаданың жаңа Medicare жүйесін қорғап, солшыл бағыттағы платформада жарысты. Ауыл шаруашылығы министрі Джо Грин де жарыста болды және Шығыс және Солтүстік Онтариода қолдау тапты, бірақ қара ат ретінде қарастырылды. Трюдодан басқа, харизмасы мен сөйлеу өнерімен ең көп назар аударған жас министр Джон Тернер болды. Ол өзінің жақтастарын жинады, бірақ жеңіске жету үшін тым жас және тәжірибесіз деп есептелді. Квебек провинциясының бұрынғы министрі Эрик Киранс аздаған ресурстармен жақсы науқан жүргізді. Ол аздап ізбасар жинады, бірақ федералды кабинет министрі болмағандықтан және Парламентте орынсыз болғандықтан, ол шеттегі адам болып қала берді. Тағы екі маргиналды үміткер де жарысқа қатысты. Портаж-ла-Прейридің бұрынғы мэрі, Манитобаның құрметті азаматы Ллойд Хендерсон 1958 жылғы Либералдық партия басшылығына сайлауда бір дауыс алды және 1960 жылдары тәуелсіз үміткер ретінде парламентке сайлануға тырысты. Ол 1968 жылғы конвенцияға делегат ретінде қатыспады және әйелі делегат болғанына қарамастан, дауыс алмады. Холокостты жоққа шығарушы ретінде әлі де көпшілікке танылмаған Эрнст Зюндель де үміткер болды, бірақ конвенцияда сөз сөйлегеннен кейін, неміс канадалықтарына қатысты кемсітушілікке ұшырағанын айтқаннан кейін бірінші дауыс беруден бұрын жарыстан шықты.

The race was by no means a sure thing for Trudeau, and a number of potent candidates remained in the contest. Finance Minister Mitchell Sharp was one of the highest profile cabinet ministers and represented the same liberal wing of the party as Trudeau. His campaign was badly hurt, however, when on February 19 the government was unexpectedly defeated on a tax bill, almost forcing a snap election. Pearson was out of the country, and as senior minister and finance minister getting the bill passed was Sharp's responsibility. After this debacle Sharp was prevented from campaigning through much of March by having to deal with a collapse in the world gold market. Though he campaigned intensively in the last few days, internal polling found that Sharp had fewer than 150 delegates and was unlikely to even be able to play kingmaker. The day before the convention, Sharp dropped out of the race and endorsed Trudeau. Sharp brought other ministers with him into the Trudeau camp, including Jean Chrétien, and at least a hundred delegates. The endorsement of the respected elder statesman also reassured many who liked Trudeau but were worried about his radical image. A number of potent candidates remained in the race, including much of the inner cabinet. Paul Hellyer ran one of the most skilled campaigns, directed by Bill Lee, widely regarded as one of the Liberals' best campaign managers. The campaign received much attention for using a computer to keep track of delegates. By the convention Hellyer was widely viewed as having the greatest chance to defeat Trudeau. He had several prominent backers including Defence Minister Leo Cadieux and Secretary of State Judy LaMarsh. He drew support from a wide part of the political spectrum and from across the country, but was generally seen as somewhat to the right of Trudeau. Robert Winters entered the race late, but won strong support representing the right wing of the party. He promised to privatize crown corporations if elected and also was highly critical of Pearson's fiscal policy, arguing that the new social programs would damage the Canadian economy. The faction of the party that was deeply worried about Trudeau's insurgency hoped for one of Hellyer or Winters to drop out and support the other, but neither would compromise. Several other prominent ministers remained in the campaign, but were seen as having little chance of victory. The campaign of elder statesman Paul Martin, who had first run for the Liberal leadership in 1958, had slowly faded. Canada seemed in a mood to reject elder statesmen with few new ideas in favour of the fresh new faces. Martin remained in the race, however. Health Minister Allan MacEachen was also floundering and being pressured to drop out in favour of Trudeau, but he too remained. He had a firm base of support in his native Nova Scotia, but was expected to swing his votes to Trudeau after the first ballot. MacEachen ran on a strongly left wing platform, defending Canada's new Medicare system. Agriculture minister Joe Greene was also still in the race and had support in Eastern and Northern Ontario, but was seen as a dark horse. Besides Trudeau, the candidate to garner the most attention for his charisma and oratory was the young junior minister John Turner. He gathered a following, but was viewed as too young and inexperienced to win. Former Quebec provincial cabinet minister Eric Kierans ran a solid campaign with minimal resources. He developed a small following, but never having been a federal cabinet minister and without a seat in the House of Commons he remained an outsider. Two fringe candidates also ran. Reverend Lloyd Henderson, a former mayor of Portage la Prairie, Manitoba had received one vote when he ran in the 1958 Liberal leadership convention and had also run unsuccessfully for parliament as an independent in the 1960s. He was not a delegate himself at the 1968 convention and would famously receive no votes even though his wife was a delegate. Ernst Zündel, not yet known publicly as a Holocaust denier, was also a candidate but dropped out before the first ballot after delivering a speech to the convention, decrying what he alleged was discrimination against German Canadians.

Конвенция

Онтарио штатының Оттава қаласындағы Civic Centre-де өткен конвенция Мартин Лютер Кингтің қазасы мен АҚШ-та одан кейін болған тәртіпсіздіктердің көлеңкесінде өтті. Конвенцияның ашылу күні әлі де зор құрмет пен халықтың сүйіспеншігіне бөленген Пирсонға арналды, ол делегаттарға қоштасу сөз сөйледі. Келесі күні бірқатар саяси семинарлар өтті. Олар "Біздің өміріміз", "Біздің еліміз" және "Біздің экономикамыз" деп аталған үш залдың айналасында ұйымдастырылды. Әр кандидатқа зал тақырыбын делегаттармен талқылауға жиырма бес минут берілді. Басқа кандидаттар Трюдоның осы шараларға ең көп адамды тартқанын байқады. Жұма күні әр кандидат сөз сөйледі. Бұл Трюдоның, Тернердің және таң қалдыратынындай, Гриннің күшті сөздерімен ерекшеленді. Гриннің сөзінде Екінші дүниежүзілік соғыстағы әуе күштеріндегі қызметі туралы айтылды, оның сөзі көрермендердің кейбіреуін көздерінен жас шығаруға жеткізді. Хеллйердің трактат сияқты оқылған сөзі жақсы қабылданылмады. Хеллйердің сайлауалды кампаниясын басқарушы Билл Ли кейіннен осы сөздердің нәтижесінде кем дегенде жүз дауыс Хеллйерден Гринге ауысқанын хабарлады. Конвенция залдарының сыртында әр кандидаттың командасы делегаттарды өз жағына тарту үшін жұмыс істеді. Көптеген кандидаттар делегаттар үшін тамақ пен сусын ұсынылатын дәстүрлі қонақжайлық бөлмелерді ұйымдастырды. Трюдо Оттавадағы әртүрлі қонақүйлерде тоғыз бөлме ашты, бірақ алкоголь ұсынбады. Джо Гриннің мұндай мүмкіндігі болмады, сондықтан ол әр делегатқа Лаура Секорд шоколадтарын сыйлады. Аллан МакЭкшеннің AJM TV атты жеке телеарнасы болды, ол делегаттар тұратын барлық қонақүйлерге хабар таратты; делегаттар сұрақтарымен қосылып, МакЭкшен оларға жауап беретін болды. Жүйе техникалық қиындықтарға тап болды және үлкен жетістікке қол жеткізе алмады. Хеллйер мен Трюдо конвенцияның әр күні газет шығарып, болашақ оқиғалар туралы хабарлап, кандидатты жарнамалады. Әр кандидаттың "конвенция хостессалары" да болды – бір-біріне сәйкес киім киген, кандидатқа ілесіп, түймелер тарататын және кандидаттарына деген ынтаны арттыруға тырысатын жас қыздар. Сол кездегі басқа конвенциялардағыдай, жаңа басшы екінші турда дауыс беру арқылы анықталды. Бірнеше дауыс беру раундтары өтті, әр раундтан кейін ең аз дауыс жинаған кандидат тізімнен шығарылды. Бір кандидат көпшілік дауысқа ие болғанға дейін бұл жалғасты. 1968 жылғы конвенцияда бұл процесс төрт дауыс беруге және жеті жарым сағатқа созылды. Кешігудің себебі дауыс санауға қолданылған жаңа IBM перфокарталық машиналары болды. Делегаттардың көпшілігі, нұсқауларға қарамастан, перфокарталарын қалыпты дауыс беру бюллетені сияқты бүктеді. Бұл бүктелген бюллетеньдер машиналарының жиі ілініп қалуына себеп болды. Ауа райы сол кездегіге қарағанда тым жылы болды, ал конвенция орталығында кондиционер болмағандықтан делегаттар ыстыққа шыдады. Тамақ стендтері де ерте бітіп қалды, көптеген делегаттар аш қалды. Көпшілікке бақылаудың "мүлдем болмағаны" хабарланды, тіпті кандидаттардың өзі де кез келген жерге жету үшін көпшілік арасында күресуге мәжбүр болды. Сайланғаннан кейін бірінші ойы қандай болды деген сұраққа Трюдо "қалайша трибунаға жетемін?" деп әзілдеді. Сыртта бірнеше наразылық акциялары өтті, ең ірісі Вьетнам соғысына қарсы және Канаданың АҚШ-қа қару-жарақ сатуын тоқтату талабымен болды.

The convention, held at Ottawa, Ontario's Civic Centre, took place in the shadow of the assassination of Martin Luther King Jr. and the riots that followed in the United States. The opening day of the convention was dedicated to giving tribute to Pearson, still a much respected and popular figure, and he gave his parting address to the delegates. The following day consisted of a series of policy workshops. These were based around three halls named Our Life, Our Country, and Our Economy. Each candidate had twenty five minutes to discuss the topic of the room with delegates. The other candidates noted in alarm that Trudeau drew by far the largest crowds to these events. Friday consisted of speeches by each of the candidates. It was marked by strong speeches by Trudeau, Turner, and surprisingly, Greene. Greene's speech focused on his service in the air force during the Second World War and reportedly moved some in the audience to tears. Hellyer's address, described as like the reading of a treatise, was poorly received. Hellyer's campaign manager, Bill Lee, later reported that the speeches had caused at least a hundred votes to move from Hellyer to Greene. Outside the convention halls, each candidate's team worked to woo delegates. Most of the candidates set up conventional hospitality suites with food and drink for the delegates. Trudeau had nine set up in the various Ottawa hotels, though he did not provide any alcohol. Joe Greene did not have enough money for this, so he gave each delegate Laura Secord chocolates. Allan MacEachen had his own television station, AJM TV, which broadcast to all the hotels where the delegates were staying; delegates could call in with questions and MacEachen would answer them. The system was plagued with technical difficulties and was not a great success. Hellyer and Trudeau were more successful with publishing a newspaper on each day of the convention, reporting on upcoming events and selling the candidate. Each candidate also had a team of "convention hostesses," young women dressed in matching uniforms who accompanied the candidate, handed out buttons, and generally tried to build enthusiasm for their candidate. As with the other conventions of the time, the new leader was decided by runoff voting. Multiple votes were held, and after each round the candidate with the fewest votes was removed from the ballot. This continued until a single candidate won a majority. In the 1968 convention, this process took four ballots and seven and a half hours. The delay was blamed on the new IBM punched card machines that were used to count the votes. Despite instructions not to, a good number of the delegates folded their punched card as they would a normal ballot. These folded ballots caused the machines to repeatedly jam. The weather was surprisingly warm for that time of year, and, as the convention centre was not well air conditioned, the delegates were left sweltering. Food stands also ran out of supplies early, leaving many delegates hungry. Crowd control was reported as "non existent", and even the candidates had to battle their way through the throng to get anywhere. Asked the next day what his first thought was after being elected, Trudeau quipped that it was "how am I ever going to reach the podium". Outside were several protests, the largest being against the Vietnam War and demanding that Canada stop selling materiel to the United States.

Нәтижелердің жиынтығы

+ Делегаттардың қолдауы Дауыс беруге үміткер 1-ші бюллетень 2-ші бюллетень 3-ші бюллетень 4-ші бюллетень Дауыс саны % Дауыс саны % Дауыс саны % Дауыс саны % TRUDEAU, Пьер Эллиот 752 31.5% 964 40.5% 1,051 44.2% 1,203 50.9% HELLYER, Пол Теодор 330 13.8% 465 19.5% 377 15.9% Winters WINTERS, Роберт Генри 293 12.3% 473 19.9% 621 26.1% 954 40.3% MARTIN, Пол Джозеф Джеймс 277 11.6% ТҮРНЕРді қолдамады TURNER, Джон Напиер 277 11.6% 347 14.6% 279 11.8% 195 8.2% GREENE, Джон Джеймс 169 7.1% 104 4.4% 29 1.2% Трюдоны қолдады MACEACHEN, Аллан Джозеф 163 6.8% 11 0.5% Трюдоны қолдады KIERANS, Эрик Уильям 103 4.3% Қолдамады HENDERSON, Гарольд Ллойд 0 Қолдамады Бұзылған бюллетеньдер 24 1.0% 15 0.6% 19 0.8% 13 0.6% Барлығы 2,390 100.0% 2,379 100.0% 2,376 100.0% 2,365 100.0%

МакЭйхен бірінші бюллетеньнен кейін сайлаудан бас тартып, Трюдоны қолдайтынын мәлімдеді, бірақ бюллетеньнен атын алу мерзімін өткізіп алды.

Трюдоның жеңісі

Трюдо төртінші және соңғы дауыс беруде көшбасшылыққа ие болды, ал қалған барлық үміткерлер оны қолдады. Бұл Винтерс пен Хеллйерді де қамтыды, бірақ бақылаушылар екеуінің де ынтасы жоқ екенін байқады. «Скайлайн» қонақ үйінде өткен Трюдоның жеңіс тойы 5000-нан астам адамның қатысуымен үлкен масштабқа жетті, мереке жақын маңдағы көшелерге тарады. Трюдо екі аптадан кейін, 20 сәуірде Либералдық партияның басшысы және премьер-министр ретінде қызметке кірді. Сол жазда ол 1968 жылғы федералды сайлауда либералдарды жеңіске жеткізді. Канадалықтар осы жас және сергекті көшбасшының тудырған қызығушылығына тез араласты. Конвенциядан кейін және жалпы сайлаудағы оның танымалдылығын бұқаралық ақпарат құралдары «Трудеумания» деп атады; Трюдоны жанкүйерлер рок-жұлдызы сияқты қоршап алды. Винтерс конвенцияда Трюдоны қолдайтынын мәлімдегенімен, көп ұзамай саясаттан кетіп, жеке секторға оралды. Ол бір жылдан кейін қайтыс болды. Хеллйер 1969 жылы Трюдо үкіметінде қысқа уақытқа министр болды, кейіннен өзінің маргиналды партиясын құрып, содан кейін Прогрессивті консервативтік партияның басшылығына үмітттенді. Тернер Трюдоның кабинетінде қызмет етті, 1975 жылы қызметтен кеткенге дейін ең ықпалды депутаттардың бірі болды. Кейін ол саясатқа оралып, 1984 жылы Либералдық партияның көшбасшылық конвенциясында Трюдоның орнын басып алды. Грин мен МакЭхен екеуі де Сенатқа тағайындалғанға дейін Трюдоға министр ретінде адал қызмет етті. 1968 жылғы көшбасшылық конвенциясы Либералдық партияның бір ғана басшысын таңдаумен ғана шектелмей, партияның және Канаданың келесі төрт онжылдықтағы тарихын қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Конвенцияға төрт болашақ премьер-министр қатысты. Трюдо 1984 жылға дейін Либералдық партияның басшысы болды және 1979-1980 жылдардағы Джо Кларктың қысқа мерзімді консервативтік үкіметінен басқа барлық уақытта премьер-министр болды. 1984 жылы Тернердің тағайындалуының басты себебі 1968 жылғы конвенциядағы Тернердің көрсеткен нәтижесі болды. Винтерс қайтыс болғаннан кейін, Тернердің үшінші орын алғаны оны басты үміткер етті. Тернердің саяси және ұйымдастырушылық қабілеті 1968 жылы жоғары бағаланды, ол оны ең танымал либералдардың бірі ретінде бекітті. Тернердің орнын 1990 жылы Жан Кретьен басты, Кретьен бастапқыда өзінің ұстазы Митчелл Шарптың көшбасшылық тілегін қолдаған, бірақ Шарп Трюдоның пайдасына бас тартқанда Трюдоның науқанына қосылды. Конвенцияда Кретьен Трюдо командасының маңызды мүшесіне айналды, ол Трюдоның қатарына басқа да министрлерді тартуда маңызды рөл атқарды. Кретьен 1984 жылы Трюдо зейнеткерлікке шыққанға дейін оның адал орынбасары болды. Кретьен 1990 жылы Либералдық партияның басшылығын жеңіп, 1993 жылы премьер-министр болды, ол Трюдоның көзқарасы мен саясатының мұрагері екенін мәлімдеді. 2003 жылы премьер-министр болған Пол Мартин де конвенцияға либералдық оператор ретінде емес, әкесі Пол Мартин ағаның жақын кеңесшісі ретінде келді. Оның әкесінің премьер-министр болу арманының мәңгілік тоқтауы, биографтар Мартиннің Канаданың ең жоғары лауазымын жеңуге ұмтылуының себебі деп жиі айтады.

Trudeau won the leadership on the fourth and final ballot, and all the remaining candidates endorsed him. This included both Winters and Hellyer, but observers noted that neither man did so with much enthusiasm. The subsequent Trudeau victory party at the Skyline Hotel swelled to massive proportions as over 5,000 revellers attended and the celebration spilled out into nearby streets. Trudeau was sworn in as Liberal leader and prime minister two weeks later on April 20. That summer he led the Liberals to victory in the 1968 federal election. Canadians were quickly caught up in the excitement created by this youthful and dynamic leader. His popularity following the convention and through the general election was dubbed "Trudeaumania" by the media; Trudeau was often mobbed by fans, as if he were a rock star. While Winters announced his support for Trudeau at the convention, he quit politics soon afterward returning to the private sector. He died only a year later. Hellyer briefly became a cabinet minister in the Trudeau government before leaving in 1969, eventually to form his own fringe party, and then seek the leadership of the Progressive Conservative Party. Turner served in Trudeau's cabinet, becoming one of the most powerful MPs until quitting in 1975. He eventually returned to politics and succeeded Trudeau in the 1984 Liberal leadership convention. Greene and MacEachen both served Trudeau ably as ministers before being appointed to the Senate of Canada. The 1968 leadership convention did more than choose a single leader of the Liberal party: it did a great deal to set the history of the party, and of Canada, for the next four decades. Four future prime ministers were at the convention. Trudeau remained leader of the Liberal Party until 1984, and was prime minister for all of that time except during Joe Clark's short lived Conservative government of 1979–1980. His replacement by Turner in 1984 was largely a product of Turner's showing at the 1968 convention. After Winters' death, Turner's third place showing made him the leading runner up. Turner's political and organizational skills were much lauded in 1968, establishing him as one of the highest profile Liberals. Turner was succeeded by Jean Chrétien in 1990. Chrétien had originally backed the leadership bid of his mentor, Mitchell Sharp, but joined Trudeau's campaign when Sharp withdrew in favour of Trudeau. At the convention, Chrétien became one of the Trudeau team's leading figures, playing a crucial role in recruiting a number of other cabinet ministers to the Trudeau fold. Chrétien continued to be Trudeau's loyal deputy until Trudeau's retirement in 1984. Chrétien would go on to win the Liberal leadership in 1990 and become Prime Minister in 1993, in part by claiming to be the heir to Trudeau's vision and policies. Paul Martin, who would himself become Prime Minister in 2003, was also at the convention, not as a Liberal operative, but as a close advisor to his father Paul Martin Sr. His father's poor showing, permanently ending his long dream of becoming Prime Minister, has long been cited by biographers as the source of the ceaseless ambition by Martin Jr. to win Canada's top job.

Мақалалар

Шарп, Смолвуд Трюдоны қолдайды, Тернер жасырын келісімдерді сынап жатыр. The Globe and Mail, 1968 жылдың 4 сәуірі, А1 беті
Стивенс, Джеффри. "Трюдо "әділетті қоғам" үшін премьер-министр ретінде жұмыс істеуге уәде береді". The Globe and Mail, 1968 жылдың 8 сәуірі, А1 беті
Салливан, Мартин. 1968 жылғы мандат. Торонто: Даблдей, 1968 жыл.
Вестелл, Энтони. "Үміткерлер делегаттарға шешуші әсер ете алмайды". The Globe and Mail, 1968 жылдың 5 сәуірі, A1 беті
Вестелл, Энтони және Джеффри Стивенс. "Көңіліндегі Трюдо үлкен қолдауға ие болады". The Globe and Mail, 1968 жылдың 6 сәуірі, А1 беті
Вестелл, Энтони және Джеффри Стивенс. "Жеті жарым сағаттық хаос және келесі премьер-министр болып таңдалған құпия". The Globe and Mail, 1968 жылдың 8 сәуірі, А9 беті.