Кіріспе

Спорттық іс-шараның екі кезеңі арасындағы қойылым

Жартылай ойын – спорттық іс-шараның бірінші және екінші кезеңдерінің, немесе екінші және үшінші тоқсандарының арасындағы қысқа үзілісте көрсетілетін қойылым. Бейсбол немесе бокс сияқты белгілі бір бөлімдері жоқ немесе анықталмаған спорт түрлерінде, сондай-ақ ойын ұзақ үзіліссіз жалғасатын спорт түрлерінде жартылай ойын көрсетілмейді. Мұз хоккейі матчтары үш кезеңнен тұратындықтан, хоккейде екі жартылай ойын болады: бірінші үзіліс – бірінші және екінші кезеңдер арасында, ал екінші үзіліс – екінші және үшінші кезеңдер арасында. Үзілістер көбінесе кездейсоқ таңдалған көрермендер қатысатын ойындарға арналады, бірақ «Қысқы классика», «Стэнли кубогының финалы», «НХЛ All Star Game» және «Frozen Four» сияқты маңызды матчтарда екінші және үшінші кезеңдер арасындағы үзілісте жартылай ойындарда кездесетін көңіл көтеру шаралары ұйымдастырылады. Жартылай ойынның алғашқы мысалы 1892 жылдың қараша айында Небраска-Линкольн университетінде болған, онда генерал Джон Першинг ROTC оркестрінен өз өнер көрсетулерінің бір бөлігі ретінде шеру жүргізуді талап еткен. Бұл алғаш рет футбол матчында көрсетілді, онда оркестр жартылай ойын кезінде жаттығулар жасады. Әскери шерулер көп көрерменді тартқандықтан, мақсат – команда кезеңдер арасында демалып жатқанда әскери шерулер ұйымдастыру арқылы футбол матчтарына келушілер санын арттыру болды. Басқалары жартылай ойынды ойлап табушы ретінде Уолтер Лингоны атайды. Линго иттер шаруашылығының иесі болды және «Оранг үндістері» деген атаумен танымал футбол командасын демеушілік етіп, ел бойынша шаруашылығын насихаттады. Футбол ойнаудан басқа, үндістер иттерді көрсету, ойыншылардың шеберлігін (Ник Ласса бірде аюмен күресті, ал Джим Торп алыс қашықтықтан гол соқты), билер мен жергілікті мәдениеттің элементтерін көрсету сияқты түрлі көңіл көтеру шараларын ұсынды. Дегенмен, жартылай ойынның мақсаты – үндістердің ойынға салған күшін жасыру болғанмен, ол ойыннан ойынға көп өзгермейтін және екі жылдан кейін жаңалықтарын жойған. Қазіргі заманғы жартылай ойындарда шейлеушілердің өнерлері, мажореттердің билері, музыкалық оркестрлердің орындауы немесе басқа да әсерлі қойылымдар болуы мүмкін. Жартылай ойындар тарихи түрде афроамерикандық колледждер мен университеттерде кең таралған, олар ең маңызды матчтардың жартысында қарсылас мектептердің оркестрлері арасында «оркестрлер шайқасын» өткізеді (мысалы, «Байо Классикасын» қараңыз). Көбінесе, әсіресе маңызды матчтарда, жартылай ойынның барлық уақыты белгілі бір әншінің қысқа концертіне арналады. Сондай-ақ, жартылай ойын дегеніміз – матчтар арасындағы үзілісте лиганың матчтарынан есептер мен жаңалықтарды талқылайтын телешоулар да болуы мүмкін.

Желідегі футбол

Американдық және канадтық футбол ойындарында жартылай ойын көрсетілімі дәстүрлі элемент болып табылады. Екінші және үшінші тоқсан арасындағы үзілісте (әдетте 20 минут) алаңда бір түрлі ойын-сауық ұсынылады. Ойын-сауық көбінесе марш-бандтардың өнерлерінен тұрады. Жоғары мектептер мен көптеген колледждердегі ойындарда екі команданың мектеп оркестрлері жартылай ойын кезінде өнер көрсетеді, бірінші болып қонақ команданың оркестрі, содан кейін үй командасының оркестрі тақырыпталады. Көбінесе, жанкүйерлер тобы мен/немесе би тобы өнер көрсетеді. Басқа да шаралар болуы мүмкін, олардың да түрлері алуан түрлі. 1980 жылдардың басына дейін егер ойын теледидардан көрсетілсе, мұндай көрсетілімдер эфирге қосылатын; содан бері телеарналар жартылай ойынды басқа ойындардың есептерін беруге және талдау жасауға арнау дәстүрге айналды. Кәсіби футбол матчында жоғары мектеп немесе колледж оркестрі өнер көрсету үшін шақырылуы мүмкін. Супер Боул және Грей Кап ойындарында әлемдік деңгейдегі музыка жұлдыздары, бишілер, фейерверктер және басқа да арнайы эффектілерді қамтитын әсем шоу қалыпты жағдайға айналды. Аудиториясының көптігіне байланысты, ойынның үлкен көрермендеріне ұнайтын, кең таралған өнер иелері таңдалады, ал одан ауытқулар жағымсыз қабылданады. Көптеген футбол тарихшылары жартылай ойын көрсетілімдерінің бастауы Ұлттық футбол лигасының алғашқы "Оранг үндістерінен" бастау алғанын сенеді. Бұл команда Уолтер Лингоның эйрдейлдерін сату және насихаттау үшін жасаған маркетингтік тәсілі еді. Ол керемет футбол ойынының емес, керемет ойын-сауық көрсетілімінің уәдесімен көрермендерді өз ойындарына тартты. Команда "Үндістер" деп аталды, себебі олардың құрамында толығымен американдықтар болды, ал "Оранг" Лингоның "Оранг Кеннел" компаниясынан шыққан. "Үндістер" командасының ойыншылары ойынға дейін және кейін көрермендерге эйрдейлдердің трюктарын көрсетуге көмектесті. Алайда, олардың жартылай ойын көрсетілімі 1920 жылдардың басында оларды осылай үлкен қызығушылыққа ие етті. Иттер нысаналарды қайтарып алу көрсетілімдері болды. Американдықтардың түпкілікті билері, томагок пен пышақ лақтыру көрсетілімдері ұйымдастырылды. "Үндістер" командасының ойыншысы Ник Ласса, сондай-ақ "Ұзақ Ұйқы" деп те аталды, кейде аюмен күресті. Тағы бір көрсетілім – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ үнділік скауттарының іс-қимылдарының көрсетілімі. Көрсетілім Лингоның үй-жайларын насихаттады, онда жарақат алған сарбаздарға алғашқы көмек көрсететін "Эйрдейл" Қызыл Крест иттері көрсетілді. Іс-шараға қатысқан көптеген скауттар мен Қызыл Крест иттері соғыстың нағыз ардагерлері болды, ал неміс әскерлерін Линго ұсынған неміс формасын киген жергілікті американдық легион мүшелері сомдады. "Үндістер" жанкүйерлері үшін жартылай ойын көрсетілімі ойынның нәтижесінен гөрі маңыздырақ болды. "Үндістер" өмір сүрген екі маусымда бар болғаны 3 ойын жеңіп алды.

Суперкубок

Америка Құрама Штаттарында Супер Боулдың жартылай ойын шоуы, бәлкім, оқиғаның ең жарқын сәті болып саналады және оны ұйымдастыруға миллиондаған доллар жұмсалуы мүмкін. 2004 жылдың 1 ақпанында Super Bowl XXXVIII жартылай ойынында MTV музыкалық видео компаниясы ұйымдастырған тікелей эфирде Джастин Тимберлейк атқарушылардың бірі ретінде, Джанет Джексонның оң жақ көкірегін ашып көрсетті, бұл оқиға кейіннен "киімнің бұзылуы" деп аталды. Тікелей эфирде болғандықтан, миллиондаған көрермен осы жағдайды дереу көрді.

Сұр тостаған

Канадада Грей кубогының бірінші жартысының арасындағы қойылымы – шараның ең жарқын сәттерінің бірі және оны ұйымдастыруға миллиондаған доллар жұмсалуы мүмкін. Кешегі жылдары сахнада Джастин Бибер, Шания Твен, Blue Rodeo, Black Eyed Peas, Кит Урбан, Green Day және Imagine Dragons сынды әртістер өнер көрсетті.

Регби футбол

Регби лигасы және регби одағының финалдық ойынында жартылай кезеңде көрсетілетін шоу – дәстүрлі элементтің бірі.