Кіріспе

Мадат Текепаатту Васудеван Наир (15 шілде 1933 жылы туған), М.Т. деп танымал, – үнді жазушысы, сценарийші және кинорежиссер. Ол қазіргі заманғы малаялам әдебиетінің жемісті және жан-жақты жазушысы және тәуелсіздік алғаннан кейінгі үнді әдебиетінің шеберлерінің бірі. 20 жасында химия мамандығы бойынша студент болып оқып жүргенде, ол The New York Herald Tribune өткізген әлемдік қысқа әңгімелер конкурсында малаялам тіліндегі ең жақсы әңгіме үшін жүлде алды. Оның алғашқы маңызды романы «Наалукетту» (Ата-бабалар үйі, ағылшын тіліне «Мұра» деп аударылған) 1958 жылы Керала Сахитя Академиясы сыйлығын жеңіп алды. Оның басқа романдары: «Манжу» (Тұман), «Каалам» (Уақыт), «Асуравиту» (Ағылшын тіліне «Жұрттың тұқымы» немесе «Ібіліс тұқымы» деп аударылған) және «Рандамузам» («Екінші бұрылыс», ағылшын тіліне «Бхима – жалғыз жауынгер» деп аударылған). М.Т.-ның романдарының негізінде оның жас кезіндегі терең эмоционалдық тәжірибелері жатыр. Оның көптеген туындылары малаялам отбасы құрылымы мен мәдениетіне бағытталған, және олардың көптегені малаялам әдебиеті тарихында жаңа бет ашты. Оның Кераладағы аналық отбасының өміріне арналған үш маңызды романы – «Наалукетту», «Асуравиту» және «Каалам». «Рандамузам», Махабхаратаның оқиғасын Бхимасенаның көзқарасынан баяндайды және оны оның шедеврi деп есептейді. М.Т. Васудеван Наир – малаялам фильмдерінің сценарийшісі және режиссері. Ол жеті фильмнің режиссері және шамамен 54 фильмнің сценарийін жазған. Ол төрт рет «Ору Вадаккан Верагата» (1989), «Кадаву» (1991), «Садаям» (1992) және «Паринаям» (1994) фильмдері үшін Ұлттық кино сыйлығының «Ең үздік сценарий» номинациясын жеңіп алды, бұл көрсеткіш сценарийшілер арасында ең жоғары көрсеткіш. 1995 жылы ол малаялам әдебиетіне қосқан үлкен үлесі үшін Үндістандағы ең жоғары әдеби сыйлық – «Джнянпит» сыйлығына ие болды. 2005 жылы оған Үндістанның үшінші жоғары азаматтық наградасы – «Падма Бхушан» табысталды. Ол сонымен қатар Орталық Сахитя Академиясы сыйлығы, Керала Сахитя Академиясы сыйлығы, Ваялар сыйлығы, Валлатхол сыйлығы, Эжутачан сыйлығы, Матрубхуми әдеби сыйлығы және О.Н.В. әдеби сыйлығы сияқты көптеген басқа да сыйлықтар мен марапаттарға ие болды. 2013 жылы ол малаялам киносындағы өмірлік жетістіктері үшін J.C. Даниэль сыйлығымен марапатталды. Ол бірнеше жыл бойы «Матрубхуми Иллюстрациялық апталығының» редакторы болып қызмет етті. 2022 жылы ол Керала үкіметінің ең жоғары азаматтық сыйлығы – «Керала Дьоти» сыйлығымен құрметтелді.

Жас шағы мен отбасы

Васудеван 1933 жылы Палаккад ауданының солтүстік-батыс шетіндегі Паттамби талуындағы Анаккара панчаятындағы Кудаллур ауылында дүниеге келді. Оның туған жері үш жағынан Малаппурам ауданымен шектесетін Малабар ауданына қарасты. Ол Т. Нараян Наир мен Аммалу Амманың төрт баласының ең кішісі болды. Әкесі Цейлон (Шри-Ланка) дағы жұмыста болғандықтан, Васудеван өзінің балалық шағын Кудаллур мен қазіргі Триссур ауданындағы Пуннайуркуламдағы әкесінің үйінде өткізді. 1953 жылы Палаккадтағы Виктория колледжінде химия мамандығы бойынша білім алды. Осы некеден Ситара есімді қызы бар, ол АҚШ-та бизнес-директор болып жұмыс істейді. Ситараның Асвати Найр есімді қызы бар. МТ өзінің үлкен қызының атымен аталған Кожикод қаласындағы Коттарам жолындағы Ситарада тұрады.

Қысқа әңгімелері

М.Т. өте жас кезінде жазуға кірісті, оған үлкен ағаларының бірнеше әдеби журналдарда жиі жариялануы және оқу бітіруші курстасы, ақын Акитам Ачутан Намбутири шабыттандырды. Оның алғашқы кітабы "Рактам пуранда маналтарикал" 1952 жылы жарық көрді. Оның ең танымал әңгімелерінің бірі – "Ируттинте атмаву" ("Қараңғылық жаны") – 21 жастағы жігіттің жүректі ауыртып, трагедиялық оқиғасы. Оны барлығы ақылсыз деп есептейді және оған қатыгездікпен қарайды. Бұл әңгіме өркениетті және саналы деп саналатын әлемнің ішіндегі ақылсыздық пен қатігездікті ашады. "Шерлок" әңгімесі М.Т.-ның оқырмандарына таныс ауылдық орта мен АҚШ-тағы үнді иммигранттарының әлемі арасында өрбиді, олардың арасындағы қарама-қайшылықты нәзік ирониямен көрсетеді. М.Т. сырттай сұлу көрінетін ауыл өмірінің ішінде жасырылған қатыгездік ("Күркікенте Қалиан" немесе "Шакалдың үйлену тойы" және "Шилалихитангал" немесе "Тас жазулар") туралы, сондай-ақ ауыл шаруашылығына тәуелді адамдардың қиындықтары ("Каркитаком" және "Палливалум Кальчиламбум" немесе "Киелі қылыш пен білезіктер") туралы құмарлықпен жазды. "Ванапрастхам" әңгімесінде ол ұстаз бен оқушы арасындағы жылдар бойы сақталған, өте нәзік қарым-қатынасты зерттейді. М.Т. Васудеван Наир қысқа әңгіме жанрының жазушыға жақын кемелдікке жетуге мүмкіндік беретінін айтады. Ол және Т.Падманабхан, малаялам тіліндегі қайта өрлеу дәуіріндегі ертедегі қазіргі әңгімешілер мен 1950-1960 жылдардың соңындағы жаңа әңгімелер арасындағы байланыс көпірі ретінде қызмет етеді. 1959 жылы "Керала Сахитья Академиясы" сыйлығына ие болды. 23 рет қайта басылып, 14 тілге аударылды, 2008 жылға дейін жарты миллион дана сатылды және әлі де бестселлерлер тізімінде. М.Т. өзі 1995 жылы "Дордаршан" телеарнасы үшін осы роман бойынша телефильм жасады. Ол 1996 жылғы Керала мемлекеттік телеарнасының сыйлығын жеңіп алды. "Асуравиту" ("Жын тұқымы"; 1972) Кижаккемури деген ойдан шығарылған Валлуванадан ауылында өтеді және "Наалкетту" романының жалғасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Олардың географиялық және әлеуметтік-мәдени ортасы бірдей. Роман басты кейіпкер, мақтанды, әулетті Найр әулетінің ең кіші ұлы Говинданкуттидің тағдырын көрсетеді, ол әлеуметтік жағдайлардың, әлеуметтік теңсіздіктің және өзінің ішкі санасының арасындағы тұтқындалған жағдайын бейнелейді. "Асуравиту" романында шетелдік мәдениеттің жергілікті мәдениеттің бұзылуына, отбасы мен қоғамның ыдырауына тигізетін зиянды әсерінің айқын көріністері бар. "Наалкетту" және "Асуравиту" романдары – Кераланың экономикалық және мәдени жағдайының кейінірек қауіпті экологиялық зиянға айналатын белгілерін көрсеткен кезеңді бейнелейді.

Манжу мен Каалам

Оның кейінірек жазған "Манжу" (Тұман; 1964) және "Каалам" (Уақыт; 1969) сияқты романдары "Наалкетту" немесе "Асуравитуда" кездеспейтін мол лирикалық сипаттамалармен ерекшеленеді. Экофеминистік патриархалдық үстемдік пен қанау тақырыбы МТ-нің әйел басты кейіпкері (Вимала) бар жалғыз романы "Манжуда" айқынрақ көрінеді. Наиниталдың тамаша ландшафтында орналасқан бұл роман, әдеттегідей Валлуванадан ауылынан өзгеше ортада жазылғандықтан ерекшеленеді. Романның сюжеті Нирмал Верманың "Паринде" (Құстар, 1956) хикаясына ұқсас деген болжам бар. Алайда, МТ және Верма бұл талаптарды жоққа шығарды. "Каалам" романында МТ өзінің сүйікті ортасына – жаңадан тәуелсіздік алған Үндістандағы Кераланың матрилинейлік жүйесінің құлдырауына қарсы фон ретінде Валлуванадан ауылында орналасқан, құлаған бірлескен отбасы Наир тарвадына қайта оралады. Басты кейіпкер Сетху әлеуметтік, мәдени және экономикалық өзгерістердің ағынындағы құлпынайды бастан кешіреді. "Каалам" толығымен автобиографиялық болмаса да, автобиографиялық элементтері күшті. 1983 жылы МТ-нің өзі жазған және түсірген "Манжу" фильмі шықты. Романның "Сарат Сандхья" атты хинди тіліндегі киноадаптациясы да жасалды.

Рандамузам

Рандамузам (Екінші бұрылыс; 1984) Махабхараттың тарихын Ваюдың ұлы деп есептелетін Бхимасенаның көзқарасынан баяндайды; романның өзінде бұл мифтен ажыратылады немесе мифтың мәнісі түсіндіріледі. Бұл туындыда автордың ирониялық әуезі арқылы Бхима жаңа психологиялық тереңдікке ие болады. "Мен бірінші Вьяса, Кришна Двайпаянаның әңгіме құрылымын өзгерткен жоқпын. Мен оның жолдары арасындағы мәнді түсініп, оның үнсіздігін кеңейттім", - дейді автор. Роман күрделі сюжетке ие емес, ол – тәжірибелік ізденіс. Ол әдеби ортада жылы қабылданса да, сыншы және суретші М. В. Деваннан сын естіді.

Басқа жұмыстар

М.Т. Н.П. Мохаммедпен бірге «Арабия алтыны» романын жазды. М.Т. мен Мохамед бұл жұмысты аяқтау үшін Малапурамдағы Карувараккунду ауылында екі апта бойы жалға алынған үйде тұрды. М.Т. жазу өнері туралы екі кітаптың авторы – «Қатықанте Паниппура» және «Қатықанте Кала». Оның түрлі тақырыптардағы әңгімелері мен түрлі шараларда айтқан сөздері «Киливатхилилуде», «Каннанталиппооккалуде Каалам», «Ваккукалуде Висмайам» және «Еэкакикалуде Сабдам» аттарымен жинақталған. «Манушяр Нижалукал» және «Аалккоттахил Тание» – оның саяхаттар туралы жазған кітаптары. Ол Керала Сахитя Академиясының президенті және Тунчан мемориалдық қорының төрағасы сияқты әртүрлі әдеби ұйымдарда маңызды және ықпалды лауазымдарды атқарды және осы қызметтерін жалғастыруда. Ол Орталық Сахитя Академиясының атқарушы мүшесі болды. Конгресс кітапханасының қорында М.Т.-ның өзінің және оның шығармалары туралы 62 кітап сақталған, сондай-ақ оның туындыларының ағылшын тіліне аудармалары да бар. М.Т. 1956 жылы «Матрубхуми» баспалар тобына жұмысқа орналасты. 1998 жылы зейнеткерлікке шыққан кезде ол олардың мерзімді басылымдарының редакторы және «Матрубхуми Иллюстрациялы апталығының» бас редакторы қызметін атқарды. 1996 жылдың 2 маусымында Каликут университеті оған құрметті доктор дәрежесін берді.

Кино мансабы

М. Т. Васудеван Наир – малаялам киносындағы ең көрнекті және танымал сценарийшілер мен режиссерлердің бірі. Ол жеті фильм режиссерлік еткен, ал шамамен 54 фильмнің сценарийін жазған. «Ору Вадаккан Верагата» (1989), «Кадаву» (1991), «Садаям» (1992) және «Паринаям» (1994) фильмдері үшін ол төрт рет «Ең үздік сценарий» номинациясында Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды, бұл көрсеткіш осы санатта ешкімде жоқ. М.Т. – малаялам тілінде киноны ерекше көркемдік өнер ретінде, өзіндік тілі, грамматикасы және құрылымы бар ретінде үйренгеннен кейін сценарий жазған алғашқы және маңызды сценарийші болды. Халық ауыз әдебиеті бойынша Вадаканпатту (Солтүстік балладалары) бойынша Чанду өзінің туысы Аромалдың танымалдығы мен қабілеттеріне қызғанып, оған опасыздық жасаған делінеді. Бірақ М.Т.-ның «Ору Вадаккан Верагата» фильмі осы аңыздың басқаша нұсқасын ұсынады, оқиғаны Чандудың көзқарасынан көрсетеді, осылайша Чандуға бұрмалаушылықпен айыптау арқылы зұлымдық жасалғанын көрсетеді. Фильм – қауымдастықта қажеттілігі болмаған және отбасы мүшелерінің ыдырауына ұшыраған ауылдық болжаушы туралы. М.Т. «Банданам», «Кадаву» және «Ору Черу Пунчири» сияқты марапатталған фильмдердің сценарийін жазып, режиссерлік еткен. «Кадаву» Сингапур халықаралық кинофестивалі мен Токио халықаралық кинофестивалінде жүлделерді жеңіп алды. Оның кинодағы еңбектеріне үш деректі фильм және бір телесериал кіреді. 1981 жылы түсірілген «Валартхумругангал» фильміне М. Б. Сринивасан музыкасын жазған. М. Т. Васудеван Наир 46-шы Ұлттық кино сыйлығының (1998) «Үнді панорамасының» төрағасы болды. Ол сонымен қатар «Фильмді қаржыландыру корпорациясы», «Ұлттық киноны дамыту корпорациясы» және «Фильмді цензуралау комитеті» мүшесі болды. Ол сондай-ақ Пунадағы Кино және Телевизия институтында оқытушы болып жұмыс істеген.

Сценарийлер

М.Т. сценарийлерінің көпшілігі кітаптар түрінде жарық көреді. Жарияланған туындыларының арасында: