Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ватикан обсерваториясы – Әулие Тақ қолдауымен құрылған астрономиялық зерттеу және білім беру мекемесі. Бастапқыда Римдегі Рим колледжінде орналасқан обсерватория қазір Италияның Кастель-Гандольфо қаласында орналасқан және АҚШ-тағы Маунт-Грэхам халықаралық обсерваториясында телескоппен жұмыс істейді. Обсерватория директоры – американдық иезуит Гай Консолмагно бауыр. 2008 жылы Темплтон сыйлығы космолог Фр. Михаль Хеллерге, Ватикан обсерваториясының қосымша ғылымына берілді. 2010 жылы Джордж Ван Бисброэк сыйлығы бұрынғы обсерватория директоры, американдық иезуит Фр. Джордж Койнға табысталды.
The Vatican Observatory is an astronomical research and educational institution supported by the Holy See. Originally based in the Roman College of Rome, the Observatory is now headquartered in Castel Gandolfo, Italy and operates a telescope at the Mount Graham International Observatory in the United States. The Director of the Observatory is Brother Guy Consolmagno, an American Jesuit. In 2008, the Templeton Prize was awarded to cosmologist Fr. Michał Heller, a Vatican Observatory Adjunct Scholar. In 2010, the George Van Biesbroeck Prize was awarded to former observatory director, the American Jesuit, Fr. George Coyne.
Тарих
Шіркеудің астрономияға ұзақ жылдардан бері қызығушылығы бар, себебі қасиетті күндер мен Пасханы анықтау үшін қолданылатын күнтізбе астрономиялық негізде жасалған. Мысалы, 1582 жылы Папа Григорий XIII жариялаған Григорий күнтізбесін Алойзий Лилиус әзірледі, ал кейіннен Кристоф Клав астрономиялық деректерге сүйене отырып, Рим колледжінде оны өзгертті. Грегориан мұнарасы 1580 жылы оның мақсаты үшін, болоньелік архитектор Оттавиано Нонни жобасымен аяқталды. XVIII ғасырда Папалық астрономияны белсенді түрде қолдады, 1774 жылы Рим колледжінің обсерваториясын құрды. 1787–1789 жылдары Ватиканның ішіндегі Жел мұнарасындағы Specola Vaticana М. Филиппо Луиджи Гилидің (1756–1821) басшылығымен құрылды. М. Гили қайтыс болғаннан кейін Спекола жабылды, өйткені қаладағы студенттер үшін ол ыңғайсыз болды, себебі Санкт-Петер күмбезі оның көрінісін бұзады. Оның құралдары колледж обсерваториясына берілді. Үшінші нысан – Капитолий обсерваториясы 1827 жылдан 1870 жылға дейін жұмыс істеді. Әке Анджело Сеччи СЖ колледж обсерваториясын Сант-Игнацио ди Лойола Кампо Марциоға (Римдегі Сент-Игнатиус шіркеуі) көшірді. 1870 жылы Римді басып алғаннан кейін колледж обсерваториясы Италия үкіметінің қолына түсті. Алайда, оның еңбегін құрметтегендіктен, әке Сеччиге обсерваторияны пайдалануды жалғастыруға рұқсат берілді. 1878 жылы Сеччи қайтыс болғаннан кейін обсерватория Италия үкіметімен мемлекеттік меншікке алынды және оны Regio Osservatorio al Collegio Romano ("Рим колледжіндегі Корольдік обсерватория") деп атады, бұл Ватикандағы астрономиялық зерттеулерді тоқтатты. Бірақ 1891 жылы Папа Лео XIII Specola Vaticana (Ватикан обсерваториясы) құру туралы Motu proprio жарлығын шығарды және Ватикан қабырғаларының шетінде жаңа обсерватория салынды. Жаңа Ватикан обсерваториясы келесі қырық жыл бойы сол жерде болды. XIX ғасырдың соңында Ватикан обсерваториясы әлемнің үздік астрономиялық институттарының тобының бір бөлігі болды, олар бірлесіп фотографиялық "Аспан картасын" ("Carte du Ciel") және жұлдыздардың орналасуын нақты анықтайтын "астрографиялық" каталогты жасады. Италиялық астроном Франческо Денца 1894 жылы қайтыс болғанға дейін жобаға Ватиканның үлесін басқарды. ХХ ғасырдың басында әке Джон Хаген жобаны өз қолына алып, қажетті жазбаларды және есептеулерді жүргізу үшін Қасиетті Бала Марияның қарындастарынан бір топ монахтарды шақырды. Сол қарындастар – Эмилия Понцони, Регина Коломбо, Кончетта Финарди және Луигия Панчери. 1930 жылдары қаланың түтіні мен аспанның жарығы Римде пайдалы бақылаулар жүргізуді мүмкін емес етті. 1993 жылы VORG Аризона штатының Саффорд қаласына жақын жердегі Грэхам тауында Ватиканның жоғары технологиялық телескобының құрылысын аяқтады. Обсерваторияның бас кеңсесі Италиядағы Кастель-Гандольфода орналасқан. 2008 жылдың басында Ватикан обсерватория Папа резиденциясының жалпы қайта құруының бір бөлігі ретінде қамалдан бір шақырым қашықтықтағы бұрынғы монастырға көшірілетінін хабарлады. Оның бұрынғы кеңістігі дипломатиялық қонақтарды қабылдау үшін кеңірек орын беруге пайдаланылады. Қалдықтың ескі бөлмелері тар және обсерваторияның жұмысы үшін ыңғайсыз болды. Аризонадағы VORG зерттеу қызметі өзгеріссіз жалғасты.
The Church has had a long standing interest in astronomy, due to the astronomical basis of the calendar by which holy days and Easter are determined. For instance, the Gregorian Calendar, promulgated in 1582 by Pope Gregory XIII, was developed by Aloysius Lilius and later modified by Christoph Clavius at the Collegio Romano from astronomical data. The Gregorian Tower was completed in 1580 for his purpose, designed by Bolognese architect Ottaviano Nonni. In the 18th century, the Papacy actively supported astronomy, establishing the Observatory of the Roman College in 1774. In 1787–1789, the Specola Vaticana in the Tower of the Winds within the Vatican was established under the direction of Msgr. Filippo Luigi Gilii (1756–1821). When Msgr. Gilii died, the Specola was closed down because it was inconvenient for students in the city because the dome of St. Peter's obstructed its view. Its instruments were transferred to the College Observatory. A third facility, the Observatory of the Capitol, was operated from 1827 to 1870. Father Angelo Secchi SJ relocated the College Observatory to the top of Sant'Ignazio di Loyola a Campo Marzio (Church of St. Ignatius in Rome). In 1870, with the capture of Rome, the College Observatory fell into the hands of the Italian Government. Out of respect for his work, however, Father Secchi was permitted to continue using the Observatory. After Secchi's death in 1878 the Observatory was nationalized by the Italian government and renamed the Regio Osservatorio al Collegio Romano ("Royal Observatory at the Roman College"), ending astronomical research in the Vatican. In 1891, however, Pope Leo XIII issued a Motu proprio re founding the Specola Vaticana (Vatican Observatory) and a new observatory was built on the walls at the edge of the Vatican. The new Vatican Observatory remained there for the next forty years. In the late nineteenth century the Vatican Observatory was part of a group of top astronomy institutions from around the world which worked together to create a photographic "Celestial Map" ("Carte du Ciel") and an "astrographic" catalog pinpointing the stars' positions. Italian astronomer Father Francesco Denza led the Vatican's contribution to the project until his death in 1894. In the early twentieth century Father John Hagen took over the project and recruited a group of nuns from the Sisters of the Holy Child Mary to work on the necessary recording and calculations. The sisters were Sisters Emilia Ponzoni, Regina Colombo, Concetta Finardi and Luigia Panceri. By the 1930s, the smoke and sky glow of the city had made it impossible to conduct useful observations in Rome. In 1993, VORG completed construction of the Vatican Advanced Technology Telescope, which is at Mount Graham near Safford, Arizona. The Observatory's headquarters remain in Italy at Castel Gandolfo. In early 2008, the Vatican announced that the Observatory would be relocated to a former convent a mile away from the castle as part of a general reconstruction of the Papal residence. Its former space would be used to provide more room for the reception of diplomatic visitors. The old quarters in the castle were cramped and very poorly laid out for the Observatory's use. VORG research activities in Arizona continued unaffected.