Кіріспе

Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясы (NILP) – 1924 жылдан 1987 жылға дейін Солтүстік Ирландияда қызмет еткен саяси партия.

Шығу тегі

NILP-тің тамыры 1892 жылы Белфаст еңбек партиясының құрылуымен байланысты. Одан бұрын, 1885 жылы Александр Боуман Белфаст сауда кеңесінің қолдауымен Солтүстік Белфаст округінен тәуелсіз еңбек кандидаты ретінде қатысты. 1897 жылы алты еңбек кандидаты Белфаст корпорациясына сайланды – бұл Ирландиядағы алғашқы еңбек кеңесшілері болды. 1911 жылғы сайлауға дейін Белфаст корпорациясында еңбек өкілдігі сақталды, бірақ еңбек кандидаттары сайланбады. 1919 жылы Белфастты қампқан жаппай ереуіл толқынынан кейін өткен 1920 жылғы Белфаст корпорациясына сайлауда еңбекшілер 14%-дан астам дауыс алып, 12 орын жеңіп алды. Уильям Уокер 1905 жылы Белфаст Солтүстік сайлау округінде еңбек партиясынан кандидат болып, дауыс берудің 47%-ын алып, екінші орынға ие болды. Британ еңбек партиясы 1921 жылы Солтүстік Ирландияның бірінші Парламентіне сайлауға қатыспауға шешім қабылдағанда, жергілікті партия белсенділері Белфаст еңбек партиясының кандидаттарын жеке түрде ұсынды.

Бөлуден кейін

1921 жылы Ирландияның бөлінуінен кейін NILP Белфаст Еңбек партиясы сияқты ұйымдар құрған социалистік саяси партия ретінде құрылды және оның негізгі қолдауы Белфасттағы жұмысшы табының сайлаушылары арасында болды. 1924 жылғы 8 наурызда Солтүстік Ирландия Еңбек партиясының құрылтай конференциясына 40-тан астам делегат қатысты. Бастапқыда партия «шекара мәселесі» бойынша нақты ұстаным қабылдаудан бас тартып, ұлтшылдық пен юнионизмге балама ретінде ұсынуға тырысты. 1925 жылғы Солтүстік Ирландиядағы жалпы сайлауда партия жалпы дауыс берудің 6%-ын жеңіп алды және Белфастта үш орынға ие болды, оның ішінде Белфаст Батысында сайланған Уильям МакМаллен, сондай-ақ Сэм Кайл (Белфаст Солтүстігі) және Джек Бити (Белфаст Шығысы); бұл Солтүстік Ирландия Парламенті үшін бірінші ауыстырылатын дауыс жүйесі қолданылған соңғы сайлау болды. 1934 жылы Тәуелсіз Еңбек партиясының мүшелері британдық ұлттық директиваға бағынудан бас тарды (Британиядағы Еңбек партиясымен ILP-нің қарым-қатынасының үзілуіне байланысты) және Солтүстік Ирландияның Социалистік партиясын (SPNI) құрды. Көбінесе протестанттық ұйым, оның Белфасттың Шанкилл және Ньютаунардс-роуд аудандарында 150-ге жуық мүшесі бар, олардың ішінде Виннифред Карни, Джек Макгуган, 1935 жылдан бастап хатшы, және Виктор Хэлли болды. 1944 жылы Батыс Белфасттағы басқа протестанттық кәсіподақ өкілдерімен бірге Хэлли Гарри Даймондтың жанындағы Ұлттық партияның диссиденттеріне және бұрынғы ИРА еріктілеріне қосылып, Социалистік Республикалық партияны құрды. Ол 1946 жылғы Белфаст орталық сайлауында партия үшін кандидат болды, бірақ NILP-нің Франк Ханнасына 5,566 дауысқа қарсы 2,783 дауыспен жеңілді. NILP Вестминстер Парламентінің бір ғана мүшесі болды, ол Джек Битидің 1943 жылғы Белфаст Батысындағы сайлауда жеңіске жеткені, 1945 жылы орынды сақтап, бірақ 1950 жылы жоғалтқандығы. Ол 1951 жылы Ирландия Еңбек партиясының кандидаты ретінде орынды қайта иеленді. 1945 жылғы екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өткен Стормонт Парламентіне сайлауда NILP 66,503 дауыс жинады, бұл жалпы дауыс берудің 18,6%-ын құрады. 1949 жылы оңтүстікте Республика жарияланғаннан кейін Солтүстік Ирландия Еңбек партиясының конференциясы Ұлыбританиямен одақ құруға дауыс берді. NILP шекарадағы бейтараптық ұстанымынан бас тартып, «Солтүстік Ирландия Еңбек партиясы Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия арасындағы байланысты үзілмей сақтайды» деген одақтас ұстанымды қабылдады. Көптеген бөлінуге қарсы Еңбек партиясының белсенділері NILP-ден шығып, Ирландия Еңбек партиясына қосылды. Нәтижесінде партияның сайлаудағы жетістігі күрт төмендеді, өйткені католик сайлаушылары партияны тастап кетті, ал Ирландия Еңбек партиясы Солтүстік Ирландияда ұйымдасуға тырысты. Одақтас саясатты қабылдаудан бас тарту партияны екіге бөлді, оның басшысы Гарри Мидгли 1942 жылы өзінің қатты одақтас «Комонвелт Еңбек партиясын» құрды. 1949 жылғы Стормонт Парламентіне сайлауда Еңбек партиясының дауысы 26,831 дауысқа, яғни жалпы дауыс берудің 7%-ына дейін төмендеді. Бұл 1945 жылғы сайлаудағы 18,5% дауыс үлесінен күрт төмендеу болды. Кейін 1950-ші жылдары партия одақтас сайлаушылар арасында және Ирландия Еңбек партиясының Солтүстік Ирландияда ұйымдастыруға жасаған жаңа әрекеттерінен кейін кейбір ұлтшылдар арасында нығая бастады. Юнионисттік үкіметтің жұмыссыздықтың өсу проблемасына тиімді жауап бермеуін атап өту үшін NILP-нің науқаны партияның протестанттық және католик жұмысшы табының сайлаушыларынан көбірек қолдау табуына әкелді. 1953 жылғы Стормонт Парламентіне сайлауда NILP дауыс берудің 12% үлесіне жетті. NILP ең үлкен табысты кезеңін 1958-1965 жылдар аралығында көрді. 1958 жылы партия дауыс берудің 16%-ға жуығын жеңіп алды. Белфаст сайлау округінің Стормонт Парламентіне төрт NILP депутаты сайланды: Том Бойд (Поттингер), Билли Бойд (Вудвейл), Вивиан Симпсон (Олдпарк) және Дэвид Бликли (Виктория). Содан кейін NILP Стормонтта ресми оппозиция болды. 1962 жылғы Стормонт сайлауында NILP 76,842 дауыс жинады, бұл жалпы дауыс берудің 25%-дан астамы. 1964 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда NILP 102,759 дауыс жинады, бұл оның ең жоғары халықтық дауысы болды. Жетістікке жетуіне себеп, жексенбілік мерекені сақтау сияқты мәселелердегі даулар болды – екі NILP Белфаст кеңесшісі қаладағы саябақ алаңдарын жексенбі күні жабуға дауыс берді (қатты кальвинистер талап еткендей, бірақ католиктер қарсы болды) және нәтижесінде партиядан шығарылды. Осы кезеңде NILP одақтас ұстанымын сақтады. Осыған қарамастан, NILP «наны мен сары май» мәселелеріне дауыс берген католик жұмысшы табынан қолдау алып келді. 1958 жылы NILP-ге қосылған Paddy Devlin бұрынғы Ирландия Еңбек партиясының кеңесшісі: «Менің қажеттілігімді қанағаттандырған жалғыз партия NILP болды, ол сол кезде күшті дамуды көрсетіп жатқан еді. Белсенді кәсіподақ қолдауымен ол жергілікті Еңбек партиясының табиғи орнына – Юнионисттік партияның үстемдігіне қарсы басты қарсыласына қайта оралып келе жатқан еді».

Азаматтық құқықтар

1960 жылдардың басында NILP азаматтық құқықтарды талап етуде және кемсітушілікке қарсы күресте маңызды рөл атқарды. 1967 жылы Солтүстік Ирландия Азаматтық құқықтар қауымдастығы (NICRA) құрылғанда, NILP мүшелері ұйымда белсенділік танытты, ал Пэдди Девлин оның басқару органына сайланды. Алайда, көптеген лейбористер азаматтық құқық қозғалысына қатысқанмен, NILP азаматтық құқықтар мәселесінде Стормонттағы одақтастармен тікелей қақтығысуды, RUC-тің көптеген азаматтық құқықтар шерулерін қатал түрде тоқтатуынан кейін зорлыққа ұшыраған көше демонстрацияларына қатысудан гөрі қолайлы деп санады.

Қиындықтар

1969 жылы Солтүстік Ирландиядағы жағдай нашарлады, себебі RUC және лоялистердің азаматтық құқықтар шерулеріне жасаған зорлықты жауабы Дерридегі Богсайд шайқасына және Белфасттың жұмысшы табы аудандарында сектанттық қақтығыстарға әкелді. 1960 жылдардың соңында жұмысшы табы аудандарындағы сектанттық поляризацияның күшеюі NILP-тің синдикализмге еңбекші балама құру жобасына нұқсан келтірді. Дегенмен, тіпті 1970 жылы NILP Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Солтүстік Ирландия бойынша шамамен 100 000 дауыс жинауға мүкіндік алды. NILP-тің Падди Девлиннің католик жұмысшыларының мүддесін қорғау үшін лоббилеуінен бас тартуы, осы партияның бірлескен коалицияны сақтап қалу үмітіне нұқсан келтірді. NILP 1970 жылдың тамызында Падди Девлинды азаматтық құқық саясаткерлерімен байланысы болғаны үшін партиядан шығарды, олар кейіннен SDLP құрды. NILP сондай-ақ Дерри Еңбек партиясының төрағасы болған Эмонн Макканнды, жақында депутат болып сайланған Бернадетт Девлинді қолдағаны үшін партиядан шығарды. Қақтығыстардың басталуымен, партияның қолдаушыларына үндеген жаңа партиялар пайда болды, олардың ішінде Социал-демократиялық және Еңбек партиясы (СДЛП), Солтүстік Ирландияның Альянс партиясы және Демократиялық Юнионисттік партия бар. Саясаттың бөлінуге байланысты поляризация партияның маңызды күшін әлсіретті.

Құлдырау

1971 жылы Солтүстік Ирландияның жаңа премьер-министрі Брайан Фолкнер Солтүстік Ирландияға реформалар енгізу мақсатында NILP-тің бұрынғы Stormont депутаты Дэвид Бликлиді өзінің кабинетіне Қоғамдық қатынастар министрі етіп тағайындады. Бірақ, келесі жылы Лондон үкіметінің қоғамдық тәртіпке жауапкершілікті алу туралы талабына қарсылық көрсеткендіктен, Стормонт Парламенті тоқтатылды. 1973 жылғы шекара туралы референдумда NILP Солтүстік Ирландияның Ұлыбритания құрамында қалуын қолдады. 1973 жылға қарай NILP партиясы күрт құлдырады, жергілікті кеңес сайлауында 2,5% дауыс алып, Солтүстік Ирландия Ассамблеясының сайлауында 2,6% дауыс жинады. Ал, Альянс партиясы жергілікті сайлауда 13,7%, Ассамблея сайлауында 9,2% дауыс алды, ал SDLP партиясы Ассамблея сайлауында 22% астам дауыс жинап, ең жақсы нәтижесін көрсетті. Дэвид Бликли 1973 жылғы Ассамблеяға және 1975 жылғы Шығыс Белфаст форумына NILP-тің жалғыз өкілі ретінде сайланды. Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясы сайлауға қатысуын жалғастырды, бірақ қолдаушыларының саны азайды. Алан Карр 1970-жылдардың ортасынан 1980-жылдардың басына дейін партияның жетекші тұлғасы болды, сол кезде партияда 200-ге жуық мүше болды және 1981 жылы партиядан бір ғана кеңесші сайланды. 1983 жылғы партия конференциясы партияны тарату үшін қажетті үштен екі көпшілікті ала алмады, бірақ 1983 жылғы жалпы сайлауда кандидаттар тікелей ұсынылмады, оның төрағасы мен партия хатшысы бұрынғыдан отставкаға кеткен еді, ал 1985 жылғы Солтүстік Ирландияның жергілікті сайлауында партияның үш кандидатқа орталық комитеттен қолдау көрсетілмеді.

Еңбекшілердің саны '87

1987 жылғы наурыз айында партияның қалдықтары 1985 жылы SDLP-нің бұрынғы жетекшісі Пэдди Девлин құрған Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясымен, Ольстер либералдық партиясымен және Біріккен Еңбек партиясымен бірігіп, «Еңбек 87» тобын құрды. Бұл топқа Ньютонбэби Еңбек партиясы да қолдау көрсетті. Олар жергілікті сайлауларға қатысты, ал Марк Лэнгхаммер 1989 жылғы Еуропа сайлауында сәттілікке жете алмады.

Стормонт

Сайлау органы дауыс саны Дауыс % Орындықтар Нәтижесі1921 3,075 0.6% 1925 18,114 4.7% 1929 23,334 8.0% 1933 14,436 8.5% 1938 18,775 5.7% 1945 66,053 18.5% 1949 26,831 7.1% 1953 31,360 12.1% 1958 38,093 15.8% 1962 76,842 25.4% 1965 66,323 20.4% 1969 45,113 8.1% 1973 18,675 2.6% 1975 Конституциялық Конвенция 9,102 1.4%

Жергілікті билік

Сайлау Бірінші таңдау дауысы Дауыс % Орын саны 1973 17 422 2,5% 1977 4 960 0,8% 1981 3 563 0,5% 1985 1 285 0,2%