Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық ұлтшыл саясаткер (1937–2020)
Irish nationalist politician (1937–2020)
Джон Хьюм (18 қаңтар 1937 – 3 тамыз 2020) Солтүстік Ирландияның ирландтық ұлтшыл саясаткері және Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты болды. Социал-демократиялық және лейбористік партияның негізін қалаушы және басшысы Хьюм Солтүстік Ирландия Парламентіне, Солтүстік Ирландия Ассамблеясына (1974 жылы оның алғашқы билікті бөлісу үкіметіне кірді), Еуропалық Парламентке және Ұлыбритания Парламентіне депутат болып сайланды. Ирландиялық ұлтшылдық пен Ольстер одақтастығы арасында келісім табуға тырысып, американдық қолдау іздеген ол Солтүстік Ирландиядағы британ үкіметінің саясатын сынады және республикалықтардың "қарулы күрес" ұстанымына қарсы болды. 1998 жылы Норвегия Нобель комитеті Хьюмды "Жұма келісімі" деп белгілі Белфаст келісімінің архитекторы деп мойындады. Ал Хьюм өзінің ерте жылдары несиелік кооперативтер қозғалысының бастамашысы ретінде есте қалуын қалады.
John Hume (18 January 19373 August 2020) was an Irish nationalist politician in Northern Ireland and a Nobel Peace Prize laureate. A founder and leader of the Social Democratic and Labour Party, Hume served in the Northern Ireland Parliament; the Northern Ireland Assembly including, in 1974, its first power sharing executive; the European Parliament and the United Kingdom Parliament. Seeking an accommodation between Irish nationalism and Ulster unionism, and soliciting American support, he was both critical of British government policy in Northern Ireland and opposed to the republican embrace of "armed struggle". In their 1998 citation, the Norwegian Nobel Committee recognised Hume as an architect of the "Good Friday" Belfast Agreement. For himself, Hume wished to be remembered as having been, in his earlier years, a pioneer of the credit union movement.
Ерте өмір және білім
Хьюм 1937 жылы Дерридегі жұмысшы табының католик отбасында дүниеге келді. Ол тігінші Энн "Энни" (құрметті Доэрти) мен бұрынғы әскери қызметші және кеме құрылысшысы Сэмюэл Хьюмнің жеті баласының үлкені болды. Оның түбірі негізінен ирландтық католиктерге жатады, бірақ оның тегі шотландтық пресвитериан дінін ұстанған, Донегал графтығына көшіп келген атасының бірінен тараған. Хьюм 1947 жылғы Білім беру туралы заңның арқасында білім алу мүмкіндігі алғашқылардың бірі болды, ол Солтүстік Ирландияда "орта және жоғары білім беруге қол жеткізуді революциялық түрде өзгертті". Ол оған стипендия берді, алдымен ақы төленетін Сент-Клумб колледжіне, содан кейін Сент-Патрик колледжіне, Мейнутқа оқуға жіберді. Бұл Ирландиядағы жетекші католик семинариясы және Ирландия Ұлттық университетінің құрамындағы колледж болды. Оның ұстаздарының бірі Томас О Фиаих болды. О Фиаихтың әріптесі, монах Брендан Девлин болашақ кардинал және Бүкіл Ирландияның приматы студентіне (ол онымен ирланд тілінде сөйлескен) Ольстердің жергілікті тарихына қызығушылық танытқанын еске алады. Девлиннің пікірінше, Дерри қаласының тумасы болғандықтан Хьюмге "әлдеқандай ынталандырудың қажеті болмады".
Hume was born in 1937 into a working class Catholic family in Derry, the eldest of seven children of Anne "Annie" (née Doherty), a seamstress, and Samuel Hume, a former soldier and shipyard worker. He had a mostly Irish Catholic background, though his surname derived from one of his great grandfathers, a Scottish Presbyterian who migrated to County Donegal. Hume was among the first to benefit from the 1947 Education Act. which in Northern Ireland "revolutionised access to secondary and further education". It provided him with scholarships, first to attend St Columb's College, a fee paying grammar school, and then St Patrick's College, Maynooth. This was the leading Catholic seminary in Ireland and a recognised college of the National University of Ireland. Among his teachers was Tomás Ó Fiaich. Ó Fiaich's colleague, Monsignor Brendan Devlin recalls that the future cardinal and Primate of All Ireland turned his student (with whom he spoke in Irish) towards the local history of Ulster. Devlin believes that, being a Derry man Hume "didn't need much pushing".
Кредиттік одақ қозғалысы
1960 жылы 23 жасында Юм Солтүстік Ирландиядағы алғашқы кооперативтік қауымдық банкі – Дерри Кредиттік Одағын құруға көмектесті. Адамдар өздерінің қаражатын біріктіріп, несие берушілер мен ломбардтарға қарағанда төмен пайыздық ставкамен қызмет ететін балама құра алды. Оның "практикалық христиандық" (және "католиктік негіздегі") бастама ретінде сипаттаған бұл жобаның сәттілігі зор болды.
In 1960, aged 23, Hume helped establish the Derry Credit Union, the first cooperative community bank in Northern Ireland. Pooling their resources, working people were able to create a low interest alternative to moneylenders and pawn shops. Such was the success of this exercise in what he represented as "practical Christianity" (and as "Catholic in origin"),
Дьюк көшесіндегі шеру, 1968 жылдың қазаны
1968 жылғы 5 қазанда Дерри еңбек партиясы мен Дерри тұрғын үй мәселесі жөніндегі әрекет комитеті қалада шеру ұйымдастырды, бастапқыда Солтүстік Ирландия азаматтық құқықтары қауымдастығы (NICRA) тарапынан қолдау көрсетілді. Бұл, үкіметтің соңғы сәттегі бұйрығына қарамастан жасалды, себебі үкімет Аппрентис Бойз шеруімен қақтығыс болуы мүмкін деген алаңдаушылықта болды. Хьюм бұл ұйымдастыруға қатыспады. Ол өз туған қаласында NICRA филиалын құру туралы ұсыныстан бас тартты. Ол Дерри социалисі Эмон Макканн сияқты солшыл белсенділердің қауымдастыққа енуінен сақтанды. Хьюм сол күні шеруге келді, бірақ Макканнның естелігінде айтылғандай, "толыққанды қатыспады, жартылай ғана болды" деп, тротуармен шерумен қатар жүрді. Дюк Стрит шеруі екі күнге созылған көшедегі төбелеске әкеп соқты, наразылық білдірушілер мен тұрғындар RUC-тің католиктік Богсайд ауданына кіруіне қарсылық көрсетті. Жаңадан құрылған Азаматтық әрекет комитетінің (CAC) төрағасының орынбасары сайланған Хьюм екі аптадан кейін Гильдия залында отырып наразылық көрсетуге шақырды. 16 қарашада CAC ұйымдастырған және бақылаған тағы бір бейбіт демонстрацияға 15 000 адам қатысты. Үкімет жауап бергендей болғандықтан, Хьюм комитеті де, NICRA да наразылық акцияларын тоқтатуға шақырды.
On 5 October 1968, the Derry Labour Party and Derry Housing Action Committee proceeded with a march in the city, originally sponsored by the Northern Ireland Civil Rights Association (NICRA), in defiance of a last minute order by the government alarmed at the prospect of a clash with parading Apprentice Boys. Hume, had had no part in the organisation. He had refused an invitation to set up a NICRA branch in his home city. He was wary of the association's infiltration by left wing activists such as Derry socialist Eamon McCann. Hume appeared on the day but, in the recollection of McCann, walked on the pavement alongside the march, "half there and half not". The Duke Street march sparked two days of street fighting as protesters and residents resisted the entry of the RUC into the Catholic Bogside. Hume, elected vice chair of a new Citizens’ Action Committee (CAC), called for a sit down protest at the Guildhall two weeks later. A further peaceful demonstration organised and stewarded by CAC on 16 November attracted 15,000. With the government appearing to respond, both Hume's committee and NICRA called for a suspension of further protests.
Сайлау саясатына араласады
Дерридегі оқиғаларға жауап ретінде, Юнионисттік үкімет қалалық корпорацияның тәуелсіз даму комиссиясымен алмастырылатынын жариялады. Ол сондай-ақ, қоғамдық тұрғын үйді бөлу үшін қажеттіліктерге негізделген ұпайлар жүйесін енгізуге; азаматтардың шағымдарын қарастыратын омбудсмен тағайындауға; кеңес сайлауларында мүліктік цензді жоюға; және Арнайы өкілеттіктер туралы заңның жалпы қауіпсіздік шараларын қарап шығуға міндеттенді. Бұл реформалар ішкі юнионисттік даулардың салдарынан қауіпке ұшырағанда және премьер-министр Теренс О'Нилл мерзімінен бұрын сайлау жариялағанда, Хьюм сайлау саясатына қатысуға шешім қабылдады. Олар оның "қоғамдық келісімге қолдау табатынын" және оның жаңа партияның "негізі" болатынына сенді. Хьюм МакАтиердің националистерімен және Джерри Куиглидің Ұлттық демократиялық партиясымен кездесіп, олар Фитттің басшылығымен жаңа партия құратынын жариялағаннан кейін ғана Стормонт тобына қайта оралды. Бұл "Солтүстік және Оңтүстіктегі халықтың көпшілігінің келісіміне" негізделеді. Хьюм партия белсенділеріне 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заңды күштен шығаруды қарастыру уақыты келді деп ұсынды.
In response to the events in Derry, the Unionist government announced that the city's corporation would be replaced by an independent development commission. It also committed to a needs based points system for public housing; an ombudsman to investigate citizen grievances; the abolition of the rates based franchise in council elections; and a review of the broad security provisions of the Special Powers Act. When these reforms were placed in jeopardy by the internal unionist dissension, and a snap election was called by Prime Minister Terence O'Neill, Hume decided to enter electoral politics. they believed he had "just the sort of cross community support" they were aiming to attract "as the bedrock" of their new party. Hume had been meeting with McAteer's Nationalists and with Gerry Quigley's National Democratic Party, and was pulled back to the Stormont group only when they announced that they were going ahead with a new party under the leadership of Fitt.—this would be on the basis of "the consent of the majority of the people in the North and in the South". Hume suggested to party activists that it was time to consider scrapping the 1920 Government of Ireland Act.
Уақытша науқанның басталуына және интернациялауға жауап беру
Уақытша Ирландиялық республикалық армиясының (PIRA) күшейіп келе жатқан науқанына жауап ретінде Хьюм қарулы республикашылардың Ирландияның біртүтастығына ең үлкен үлес қосатыны – тарап кеткені болар деп ұсынды: «Зорлық-зомбылық және оның қаупі тек юнионизмді күшейтеді, ол тек еліміздегі нағыз шекараны көрсететін сектанттық алауыздықтарды тереңдетеді және күшейтеді». 1972 жылдың 22 қаңтарында ол наразылық білдірушілерді Магиллиган лагерінің шебіне қарай Бенон жағажайымен алып жүрді (тас лақтыруға ниеттенгендердің астында тек құм болатынына сендірді). Осы аралықта Хьюм Пэдди Девлинмен бірге Уақытша ИРА мен Ұлыбритания үкіметі арасындағы келіссөздерге алғаш рет араласты: 18 күндік атысты тоқтату ПИРА-ның «Қанды жұма» күні байланысты үзуіне көмектесті. 21 шілдеде ПИРА Белфаст қаласы бойынша 21 бомба жарып, 9 адамды өлтіріп, 130 адамды жарақаттады. Осыған орай, және 1973 жылғы маусымда өткен жаңа Солтүстік Ирландия Ассамблеясының сайлауында SDLP ұлтшыл қауымдастықтың жалғыз өкілі болып шыққаннан кейін, Хьюм мен оның әріптестері бұрынғы премьер-министр Брайан Фолкнер басшылығындағы юнионистермен «билікті бөлісу» келісіміне келді. SDLP басшысы Джерри Фитт Фолкнердің орынбасары, ал Хьюм – Сауда министрі болуы керек еді. Партиялар коалициялық келісімге 9 желтоқсанда Англиядағы Саннингдейлде қол қойды және 1974 жылдың 1 қаңтарында қызметке кірісті. Хьюм PIRA-ның қысымына тікелей қарсы тұрды. Келісімге қол қойылған кезде олар оның қызы Айнды ұрлауға тырысты. Бір кезде мектепте бірге оқыған оқушыны машинаға салып, шекарадан өткізді. Сонымен қатар, ПИРА-ның ашу-ызасы мен интернацияның аяқталуына кешігуге байланысты халықтың наразылығын тоқтатуға тырысты. Кейіннен Хьюмнің партиялық әріптесі, әлеуметтік қызметтер министрі Пэдди Девлин SDLP-нің «Стормонтта билікті бөлісуге мүмкіндік беріп, екі кезеңді тәсілді қабылдамағанына» өкінді. Ол барлық басқа да ойлар «біріккен Ирландияға жеткізетін күшке» ие Кеңес құруға бағытталған. Ақпан айында Вестминстердегі күтпеген сайлауда Фаукнердің Ассамблеяны қолдаған тобы юнионист дауысының тек 13% ғана жинады. Жеңіске жеткен Біріккен Ольстер юнионистік коалициясы Фаукнерді мандаттан айырды деп мәлімдеп, жаңа Ассамблея сайлауын талап етті. Бұл талаптар қабылданбағандықтан, лоялисттік коалиция, Ольстер жұмысшылар кеңесі (UWC) жалпы ереуіл жариялады. Екі апта ішінде UWC, адал жарымәскери күштердің қолдауымен, энергиямен қамтамасыз етуде толық бақылауға ие болды. Фолкнер «аса қатал догматизм» деп санаған нәрсемен келіспей, Хьюм Кеңесті кешіктірмейді, сондай-ақ оны енгізу үшін атқарушы юнионистер қазір талап етіп отырған шартты қабылдамайды: Ирландия Конституциясының 2 және 3-баптарын жою, Солтүстік Ирландияны Республиканың ұлттық аумағы деп жариялау. Оның орнына Хьюм британдық армияның жанармай жоспарын және «фашистік билікті басып алуға» қарсы тұруды талап етті. 28 мамырда жаңа Солтүстік Ирландия хатшысы Мервин Рис саяси келіссөздерді қайта бастауға немесе ереуілшілерге қарсы тұруға дайын емес екенін көріп, Фолкнер отставкаға кетті. Рис атқарушы биліктің конституциялық негізі жоқ екенін мойындап, Ассамблеяны таратып жіберді. Синн Фэйн өз ұстанымын анық білдірді. Жаңа мектептер секторының «негізгі мақсаты» – «насихаттау». Бұл «Британия үкіметі алты округтегі мәселені діни мәселе ретінде халықаралық деңгейде көрсетуі және проблеманың нақты себептері туралы адамдарды адастыруы» үшін жасалған. Хьюм екіталай болды. Ол «сектанттық жағдайдан аулақ болуға деген ұмтылысты көрсеткенше» интеграцияланған мектептерді «құптау» керек екенін айтты. Бірақ оның басшылығымен SDLP жаңа мектептерді ілгерілетуге белсенді түрде кіріспеді (және 2016 жылы оны іске асырған кезде католик шіркеу өкілдерін таң қалдырды).
Responding to the developing campaign of the Provisional Irish Republican Army (PIRA), Hume proposed that armed republicans could best serve the cause of Irish unity by disbanding: "violence and the threat of it only strengthens unionism, it only deepens and heightens sectarian divisions which represent the real border in our country". On 22 January 1972, he led protesters toward the perimeter of the Magilligan internment camp along Benone beach (reassured those who might wish to throw stones would have only sand underfoot). In the interim, Hume, together with Paddy Devlin, had his first experience of mediating between the Provisional IRA and the British government: 18 days of cease fire assisted contacts that PIRA decisively broke off with Bloody Friday. On 21 July, PIRA set off 21 bombs across Belfast killing 9 and injuring 130. On this basis, and following an election in June 1973 of a new Northern Ireland Assembly in which the SDLP emerged as the sole representatives of nationalist community, Hume and his colleagues reached an agreement to enter into "power sharing" executive with Unionists under their former Prime Minister Brian Faulkner as chief executive. SDLP leader Gerry Fitt was to be Faulkner's deputy, and Hume Minister of Commerce. The parties signed their coalition agreement at Sunningdale in England on 9 December and took up office on 1 January 1974. Hume had acted in direct defiance of PIRA intimidation. At the time of the agreement they had botched an attempt to kidnap his daughter Aine. In a case of mistaken identity, a schoolmate was bundled into a car and driven across the border. and at the same time to fend off the challenge from PIRA who were continuing to draw on public outrage over Bloody Sunday and the slow winding down of internment. In retrospect, Hume's party colleague, Social Services minister, Paddy Devlin regretted the SDLP had not "adopted a two stage approach, by allowing power sharing at Stormont to establish itself". He recalls all other considerations being overridden by the drive to get Council established in the hope of producing "the dynamic that would lead ultimately to an agreed united Ireland". Already in February, a surprise Westminster election had left Faulkner's pro Assembly grouping with just 13% of the unionist vote. Arguing that they had deprived Faulkner of any semblance of a mandate, the victorious United Ulster Unionist Coalition called for new Assembly elections. When these were refused, a loyalist coalition, the Ulster Workers' Council (UWC), called a general strike. Within two weeks the UWC, supported by the loyalist paramilitaries, had an effective stranglehold on energy supplies. Arguing with what Faulkner regarded as "exasperating dogmatism", Hume would neither delay the Council, nor accept the condition now sought for its introduction by pro executive unionists: the repeal of Articles 2 and 3 of the Irish Constitution claiming Northern Ireland as the Republic's national territory. Instead, Hume pressed for a British Army enforced fuel oil plan and for resistance to "a fascist takeover". On 28 May, finding the new Northern Ireland Secretary, Mervyn Rees, willing neither to reopen political negotiations nor to confront the strikers, Faulkner resigned. Conceding that there was no longer any constitutional basis for the Executive, Rees dissolved the Assembly. Sinn Féin made its position clear. The "main purpose" of the new schools sector was "propagandistic". It was to "promote the British government's presentation internationally of the problem in the six counties as a religious one and deliberately to mislead people about the real sources of the problem". Hume remained ambivalent. He allowed that "insofar as it shows a determination to avoid sectarian conditioning", integrated schools were to be "welcomed". But under his leadership the SDLP did not commit to promote the new schools (and was to "surprise" Catholic clerics when it eventually did so in 2016).
Партия басшысы
Саннингдейл келісімін қорғағанда, Юм «атқарушы биліктің мүшелері тек [олардың] келісілген экономикалық және әлеуметтік саясатының негізінде біріккен» деп мәлімдеді, және мемлекеттік араласу, жұмысшы демократиясы және кедейлікке қатысты радикалды көзқарас мәселесін қарастыру үшін олар оны қайтадан қарастыратынын айтты. 1979 жылдың мамырында Фитт SDLP-нің «Ирландиялық мәселені» билікті бөлісу үшін қажетті сенімге қарағанда басымдық бергендігіне байланысты, оның қарапайым «католиктік ұлтшыл партияға» айналғанын айтқанда, Юм оны партия жетекшісі ретінде алмастырды. Партия ішіндегі наразылықты басуға бұл өзгеріс көмектеспеді: кейбір мүшелер Юмның стилін авторитарлық және өзін-өзі дәріптеуші деп шағымданады. Ол Юмды «жаңашыл ойшыл» деп бағалағанмен, Остин Карри оның «басқалардың айтқан ойларын тез ұстанып, оларды өзінің ойлары ретінде ұсынуда өте шебер болғанын» еске алады. (Жеке естеліктерінде Юм Карри және басқа бір кездегі SDLP депутаттарын бірнеше рет еске алды, соның ішінде 22 жыл бойы партияның орынбасары қызметін атқарған Сеймус Маллонды да). Ол Парламенттегі Социалистік топқа қосылды және Еуропарламент депутаты ретінде қызмет еткен жылдарының көп бөлігінде топтың бюро мүшесі болды. Еуропада Юм «бөлінген қоғамның міндетті түрде зорлыққа ұшырауы қажет емес екеніне» жеткілікті дәлелдер тапты. Ол Бельгиядағы француз және фламанд тілдерінде сөйлейтіндер арасындағы, Испаниядағы Мадрид пен Каталония арасындағы, Нидерландыдағы католиктер, протестанттар және социалистер арасындағы келісімдерді мысалға келтірді, былай деді: Осы қақтығыстарды шешудің барлық табысты әрекеттерінің ортақ белгісі – бұл бөлінген қоғамдардың бір-бірінің ұстанымдарының заңдылығын мойындауы және барлық азаматтар үшін теңдікті қамтамасыз ететін, ортақ граждандық құқықтың болуына мүмкіндік беретін құрылымдарды құру. Олардың табысының маңызды факторы – бөліну ұғымын әртүрлілік ұғымымен алмастыру болды. Ол сол кездегі Еуропалық қауымдастықты ортақ саяси және әлеуметтік институттарды құру арқылы татуласудың үлгісі ретінде қарастырды. Еуропарламент депутаты ретінде азшылық тілдерін қорғауды қолдап, Юм «әртүрліліктің» қабылдану мүмкіндігін атап өтті.
In defending the Sunningdale agreement, Hume suggested that it had been "purely on the basis of [their] agreed economic and social policies that members of the executive had come together", and that to consider the case for state intervention, worker democracy and a radical approach to poverty they would do so again. When, in May 1979, Fitt likewise suggested that the SDLP, in prioritising the "Irish Dimension" over the trust required for power sharing, that it had become simply a "Catholic nationalist party", Hume replaced him as party leader. The changeover failed to quell dissention within the party: some members complained of Hume's style as autocratic and self promoting. While he admired Hume as an "original thinker", Austin Currie recalls that he was "extremely good at picking up points made by others and presenting them as his own". (In his personal memoirs, Hume passes over Currie and other of his one time fellow SDLP MPs with single references, including Seamus Mallon who served 22 years beside him in the party as deputy leader). He joined the Socialist Group in the Parliament, and for almost all his time as an MEP was a member of the group's bureau. In Europe, Hume found sufficient evidence that a "divided society [need not] be a violent one". He cited the accommodations between French and Flemish speakers in Belgium; between Madrid and Catalonia in Spain; and between Catholics, Protestants arid Socialists in the Netherlands, arguing: The one thing all these successful attempts at conflict resolution have in common is that these divided communities recognised the legitimacy of the position of their counterparts and set up structures that, by guaranteeing equality for all citizens, permitted the existence of a common citizenship. The essential element of their success has been to replace the concept of division with that of diversity. He saw the then European Community as, itself, an example of reconciliation through the construction of shared political and social institutions. Championing as an MEP protections for minority languages, Hume emphasised the "diversity" that could be accommodated.
АҚШ-тағы лоббист
Юм еуропалық жобаны бәсекелес отандық дәстүрлердің өкілдері үшін жергілікті әуесқойлықтар мен тарихтан тыс, ынтымақтастық орнату мүмкіндігі ретінде қарастырды. Алты ай бұрын АҚШ Мемлекеттік департаменті оларға "Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілікке жетудегі АҚШ мүддесіне қарсы тұратын қауқыпты әрекеттер мен мәлімдемелер" болғандықтан виза беруден бас тарған еді. АҚШ-та Юм АҚШ Өкілдер палатасының спикері Тип О'Ниллмен, АҚШ сенаторлары Тед Кеннеди мен Дэниел Мойниханмен, сондай-ақ Нью-Йорк штатының губернаторы Хью Кэримен ("Төрт атты") жақын қарым-қатынас орнатты. Олардың қолдауымен 1977 жылы президент Джимми Картер Солтүстік Ирландия жаңа көппартиялық келісімге келген жағдайда АҚШ көмек көрсететінін уәделеген мәлімдеме жасады. Ирландияда және халықаралық деңгейде қолдаудың артуымен қатар, тағы тоғыз аштық ереуілшісі қаза болғандықтан, SDLP-нің қанағаттанбауы уақытша республикалық қозғалыстың саяси жолдағы алғашқы қадамдарын қабылдағаны саналады, бұл нәтижесінде 2007 жылы Синн Фейн партиясы ұлтшылдықтың басты өкілі ретінде оны ығыстырды. 1983 жылғы маусымдағы Вестминстердегі жалпы сайлауда Юм Дерридің бұрынғы ПИРА командирі Синн Фейннің Мартин МакГиннесінен жаңа құрылған Фойл сайлау округінде басып озды. Бірақ сол сайлауда Джерри Фитт, енді тәуелсіз саяхатшы, Белфаст Батысынан жаңа Синн Фейн президенті Джерри Адамсқа жеңіліп қалды.
Hume also saw the European project as an opportunity for representatives of the rival domestic traditions to cooperate in a context free of local prejudices and history. to whom, six months before, the U. S. State Department had denied a visa citing a "record of inflammatory actions and statements contrary to the interest of the United States in the achievement of a peaceful settlement in Northern Ireland". In the United States, Hume had developed close relations with U. S. House Speaker Tip O'Neill, U. S. Senators Ted Kennedy and Daniel Moynihan, and New York Governor Hugh Carey (the "Four Horsemen"). With their support, in 1977, President Jimmy Carter issued a statement promising U. S. assistance in the event of Northern Ireland reaching a new cross party agreement. Together with the continued swelling of support in Ireland and internationally as nine further hunger strikers died, by standing aside the SDLP is seen as having accommodated the first steps of the Provisional republican movement on the political path that would ultimately see Sinn Féin in 2007 supplant the party as the principal representative of nationalism. In the Westminster general election of June 1983, Hume saw off a challenge from Derry's sometime PIRA commander Sinn Féin's Martin McGuinness in the newly created Westminster constituency of Foyle. But the same election saw Gerry Fitt, now and Independent, lose Belfast West to the new Sinn Féin president Gerry Adams.
Адамстың алғашқы сөйлеуі
1988 жылдың қаңтар айында Хьюм мен Адамс Батыс Белфасттағы Клонард монастырында Редемпторист діни қызметкері Алек Рид арқылы кездесті. Ридтің көмегімен олар тараптардың қақтығысты аяқтау жолдарына қатысты құжаттарымен алмасты. Хьюм ПИРА кампаниясының негізгі қағидалары тұрғысынан Адамсқа қайта шабуыл жасады. Оның пікірінше, Ирландиядағы барлық зорлық-зомбылықтың себебі тек британдықтардың болуы деп айту жеткіліксіз. Маңызды мәселе – уақытша республикалық қозғалыс осы қатысуға жауап ретінде жасаған таңдауларының нәтижесінде туған азап пен шығынға жауапкершілікті қабылдай ма, сондай-ақ «қарулы күрес» бөлінген елдің егемендік құқығын жүзеге асыруға қажетті келісімге қол жеткізуге көмектеспегенін мойындай ма екені болды. Олардың протестант ирландтарды «сендіру» үшін қару мен бомба қолдануы – тек өз сенімдеріне немесе олардың сенімділігіне сенімсіздіктің көрінісі ғана емес, сонымен қатар өте моральдық жауапсыздық пен терең бөлінушілдік көрінісі. Себебі, оның нақты салдары – ирланд халқы арасындағы негізгі айырмашылықтарды күшейте түсу. Ол «егер бүгін Солтүстік Ирландияда азаматтық құқықтар үшін күрес бастасам, ол ИРА-ға қарсы болар еді» деді. Дәл олар [ИРА] адам және азаматтық құқықтарды ең көп бұзады, олар кісі өлтіреді, сотсыз өлім жазасын кеседі, жазалау мақсатында аяқтарын сындырады, бомбалау арқылы жұмыс орындарын және адамдарды жояды. Ең басты құқық – өмір сүру құқығы. Солтүстік Ирландияда адам өмірін қиюды ақтауға болатын бірде-бір әділетсіздік болмаған жағдайда, ең көп адам өмірін кім алады? Ол статистиканың «қорқынышты» екенін айтты: «өздерін ирланд республикашылдары деп жариялаған адамдар» «британ әскерінен алты есе көп, RUC-тен отыз есе көп, ал UDR-ден 250 есе көп адамды» өлтірген, және өз қауымдастығын «қорғаушылар» ретінде қауіпсіздік күштерінен екі есе көп католикті өлтірген, сондай-ақ соңғы он жылда лоялистерден де көп өлтірген. Партиялық әріптесі Шеймус Маллон бұл үлкен жетістік үшін Хьюмді мақтады. Оның жетекшісі Вашингтон, Нью-Йорк және Бостон қалаларындағы байланыстарды дамытуға көп уақыт пен күш жұмсады, себебі Ұлыбритания одақтастардың ветосына қарсы тұруға дайын болмағандықтан, «осы қысымды тек АҚШ-тан күтуге болады». Ол Тэтчердің (бір жыл бұрын Брайтондағы бомбалау кезінде ИРА-ның өлтіруінен аман қалған) Англо-ирланд келісіміне қол қойғаннан кейін «мені осыны істеуге мәжбүрлеген – америкалықтар» дегенін еске алды. Бірақ оның үкіметінің есептеуіне солтүстік ұлтшылдығының дауысы ретінде СДЛП-ны Синн Фэйн алмастыру қаупі де себеп болуы мүмкін.
In January 1988, Hume and Adams were brought together at the Clonard Monastery in west Belfast by the Redemptorist priest Alec Reid. Through Reid, they exchanged documents outlining each party's position on ways to end the conflict. Hume again tackled Adams on the central premises of the PIRA campaign. It was not enough, he argued, to suggest that the British presence was the cause of all the violence in Ireland. The question was whether the provisional republican movement would take responsibility for the suffering and loss caused by the choices it had made in responding to that presence, and whether it would accept that the "armed struggle" had not advanced the agreement needed for the divided country to exercise its right to sovereignty. Their decision to use guns and bombs to "persuade" their Protestant fellow Irishmen is not only an example of an extreme lack of faith in their own beliefs or in the credibility of them, it is an attitude of extreme moral cowardice and a deeply partitionist attitude. For its real effect is to deepen the essential divisions among the Irish peopleHe proposed that if he were "to lead a civil rights campaign in Northern Ireland today", it would be against the IRA. It is they [the IRA] who carry out the greatest infringements of human and civil rights, whether it is their murders, their executions without trial, their kneecappings and punishment shootings, their bombing of jobs and people. The most fundamental right is the right to life. Who in Northern Ireland takes most human lives in a situation where there is not one single injustice that justifies the taking of human life?The statistics, he observed, were "devastating": "people describing themselves as Irish republicans" had killed "six times as many human beings as the British army, thirty times as many as the RUC, and 250 times as many as the UDR" and, as for being "defenders" of their community, they had killed twice as many Catholics as the security forces and in the previous ten years more than the loyalists. Party colleague Seamus Mallon credited Hume for the perceived breakthrough. His leader had spent so much time and effort cultivating ties in Washington, New York and Boston because, with Britain reluctant to challenge the unionist veto, "the only place from where that pressure could come was from the US". He recalled that Thatcher (who in the Brighton bombing the year before had only narrowly escaped IRA assassination) had said after the implementation of the Anglo Irish agreement that "it was the American who made me do it. But her government's calculation may also been driven by the fear of Sinn Féin replacing the SDLP as the voice of northern nationalism.
Уақытша қозғалысты енгізу
1991 жылдың наурыз айында Ольстер одағы және Пейслидің Демократиялық одағы Солтүстік Ирландияның болашағы туралы саяси келіссөздер үшін Хьюмнің талаптарын қабылдады. 1992 жылы партияаралық келіссөздерге ұсынған құжаттарында Ольстерлік унионисттер (сол кездегі ең ірі партия) шекаралық органдарды қарастыратындарын, егер олар Солтүстік Ассамблеяның бақылауында болса, жалпыирландиялық кеңестің құрамына кірмесе және бірлескен басқаруға бағытталмаса, мүмкін екенін айтты. Келіссөздер барысында Хьюм уақытша республикалық қозғалысты «келісімге келген болашаққа ең үлкен үлес қоса алатын бірден-бір ұйым» деп мойындады (сондай-ақ, ол Солтүстік Ирландия кеңсесінің Джон Чилкотына ПИРА-ның тағы бір Сент-Колумб мектебінің түлегі Брендан Дадди арқылы үкіметпен байланыс бар екенін білгенін айтты). Адамспен жасырын байланысын қайта жаңартты. Ол Адамс пен оның серіктерін зорлық-зомбылықты ақтауға тағы да шақырды. Олардың «біз де сондай жағдайға түстік» деген сылтаулары көндірмейтін болды. Британдықтардың жасаған зұлпылары республикалықтардың мінез-құлқының стандарты ретінде қарастырылмауы керек. Альянс партиясының Джон Алдердейспен бірге Хьюм Адамсқа Уолдорф Асторияда Американың сыртқы саясаты жөніндегі ұлттық комитеті ұйымдастырған шараға қатысты. Екі айдан кейін ИРА үш күндік «жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуды» жариялады, содан кейін «әділ және тұрақты келісімге қол жеткізу мүмкіндігі туды» деп сеніп, тамыз айында 1975 жылдан бері алғашқы атысты тоқтатуды жариялады. Адамс Хьюмнің «көрінетін» көмегіне ризашылық білдірді. Адамс өзі де қысымды күшейтті. 1993 жылдың қазан айында ПИРА жауынгері Томас Бегли Белфасттың Шанкилл жолындағы дүкенге бомба алып кіргенде қаза тапты, оның салдарынан тоғыз адам қаза тауып, алпыс адам жарақаттанды. Пэт Хьюм бірнеше күннен кейін күйеуінің Беглидің жерлеу рәсімінде Адамстың табыт көтеріп бара жатқанын теледидардан көргенде жылағанын еске алады: «Ол ұйықтай алмады. Дұрыс тамақтана алмады. Пошта арқылы қаншама жағымсыз хаттар келді, жағымсыз телефон қоңыраулары түсті». 1998 жылдың 10 сәуірінде Белфастта қол қойылған Көппартиялық келісімде Хьюм мен Адамс шекаралық органдар үшін Ольстер одағының талаптарын және Ирландия конституциясының 2 және 3-баптарына түзетулер енгізуге келісті. Қарсылық көрсеткендер билікті бөлісетін жаңа атқарушы органның 1974 жылғыдай ерікті коалиция болмайтынын қабылдауға мәжбүр болды. Хьюм мен оның SDLP командасы ғана ұсынған сайлау қағидаты бойынша, министрлер кеңесіндегі орындар пропорционалды Д'Хондт жүйесі бойынша Ассамблея партияларына бөлінетін болды. Бұл одақтастардың «Sinn Féin IRA» деп атаған адамдармен қатар отырып, бірге жұмыс істеуден қашқандарына мүмкіндік бермейтін.
In March 1991, the Ulster Unionists and Paisley's Democratic Unionists conceded Hume's conditions for political talks on the future of Northern Ireland. In their submission to the inter party talks in 1992, the Ulster Unionists (then still the largest party) said they could envisage a range of cross border bodies so long as these were under the control of the Northern Assembly, did not involve an overarching all Ireland Council, and were not designed to be developed in the direction of joint authority. In the course of the talks, Hume acknowledged the provisional republican movement as "the one organisation that could make the greatest contribution" to an agreed future (he also revealed to John Chilcott of the Northern Ireland Office, that he knew PIRA already had a back channel to the government through another St. Columb's old boy, Brendan Duddy). He secretly renewed contact with Adams. Again he challenged Adams and his comrades on their justifications for violence. Their "whataboutery" was unconvincing. British outrages should not be seen as providing the standards for republican behaviour. Together with the Alliance Party's John Alderdice, Hume joined Adams at an event hosted by the National Committee on American Foreign Policy at the Waldorf Astoria. Two months later the IRA declared a three day "cessation of hostilities" and then, believing that "an opportunity to secure a just and lasting settlement has been created", in August declared its first ceasefire since 1975. Adams acknowledged Hume's assistance "in the background" Adams, himself, greatly intensified pressure. In October 1993, PIRA Volunteer Thomas Begley was killed carrying a bomb into a shop on Belfast's Shankill Road that took the lives of nine other people and injured sixty. Pat Hume recalls that when, days later, her husband watched television footage of Adams carrying the coffin at Begley's funeral he started to cry: “He was not able to sleep. He was not eating properly. There were all sorts of vicious letters arriving in the post, vicious phone calls coming". In the Multi Party Agreement signed in Belfast on Good Friday, 10 April 1998, Hume and Adams conceded the Ulster Unionist conditions for cross border bodies, and the amendment of Articles 2 and 3 of the Irish constitution. In return, the unionists had to accept that a new power sharing executive would not, as in 1974, be a voluntary coalition. On a principle of elective inclusion which Hume and his SDLP team had been alone in proposing, seats at the ministerial table would be allocated to Assembly parties on the proportional D'Hondt system. This meant that unionists could not avoid sitting across from, and sharing office with, those they had continued to describe as "Sinn Féin IRA".
Тану
1998 жылдың 1 шілдесінде жаңа Солтүстік Ирландия Ассамблеясы Ольстер Юнионист көшбасшысы Дэвид Тримблді бірінші министр етіп тағайындағанда, ең ірі ұлтшыл партияның басшысы ретінде Юм бірінші министрдің орынбасары лауазымын да атқарады деп күтілді. Бірақ ол бұл қызметті Семус Маллонға тапсырды. Кейбір саяси журналистер Хьюм мен Тримблдің арақатынасының "салқын" болғанын айтты, тіпті екеуі 1998 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығын бірге алғандарына қарамастан. Норвегиялық Нобель комитеті өз мәлімдемесінде Солтүстік Ирландиядағы ұлттық, діни және әлеуметтік шиеленістердің отыз жылында Джон Хьюмнің "бейбіт шешім табу жолындағы жұмысында Солтүстік Ирландияның саяси лидерлерінің ең анық және тұрақтысы болғанын" атап көрсетті. 1998 жылғы Ұлы жұма күні қол қойылған бейбіт келісімнің негіздері оның қадір тұтқан принциптерін көрсетеді. Хьюм Нобель бейбітшілік сыйлығымен қатар, тағы екі маңызды халықаралық бейбітшілік сыйлығын – Мартин Лютер сыйлығын (1999) және Ганди бейбітшілік сыйлығын (2001) алған жалғыз адам. 2010 жылы Ирландияның RTÉ ұлттық телеарнасы жүргізген көрермендер сауалнамасында Хьюм Майкл Коллинз, Мэри Робинсон, Джеймс Коннолли және Бонодан оқсып, "Ирландияның ең ұлы тұлғасы" атанды. 2012 жылы Папа Бенедикт XVI Хьюмді Ұлы Григорийдің Папалық орденінің кавалер-командоры етіп тағайындады.
When on 1 July 1998, the new Northern Ireland Assembly nominated the Ulster Unionist leader, David Trimble as First Minister, it was expected that Hume, as the leader of the largest nationalist party, would assume the joint office of Deputy First Minister. Instead, he handed this role to Séamus Mallon. Some political journalists cited a "reserved" relationship between Hume and Trimble, despite the two men having together received the 1998 Nobel Peace Prize. In their citation, the Norwegian Nobel Committee observed that over the thirty years of national, religious and social conflict in Northern Ireland, John Hume had been "the clearest and most consistent of Northern Ireland’s political leaders in his work for a peaceful solution. The foundations of the peace agreement signed on Good Friday 1998 reflect principles which he has stood for". Hume has been the only person to combine the Nobel Peace Prize with two other major international peace awards, the Martin Luther Award (1999) and the Gandhi Peace Prize (2001). In 2010, Hume topped a viewer poll by the Irish national broadcaster RTÉ as "Ireland's Greatest" ahead of Michael Collins, Mary Robinson, James Connolly, and Bono. In 2012, Pope Benedict XVI made Hume a Knight Commander of the Papal Order of St. Gregory the Great.
Зейнеткерлік
2004 жылғы 4 ақпанда Юм саясаттан толықтай зейнетке шыққанын жариялады, ал SDLP басшысы ретінде Марк Дюркан тағайындалды. Ол 2004 жылғы Еуропалық сайлауға қатыспады (оның орнын Синн Фейн партиясының Баирбре де Брун жеңіп алды), сондай-ақ 2005 жылғы жалпы сайлауда да қатыспады, онда Марк Дюркан SDLP үшін Фойл сайлау округін сақтап қалды. Юм мен оның әйелі Пэт Еуропалық интеграцияны, әлемдік кедейлік мәселелерін және Кредиттік одақтар қозғалысын ілгерілетуде белсенді болды. Ол сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының демократиялық реформалануын қолдайтын Біріккен Ұлттар Парламенттік Ассамблеясын құру науқанының жақтасы болды. Зейнетке шыққаннан кейін ол көпшілік алдында сөйлеуді жалғастырды, соның ішінде 2005 жылы Нью-Джерси штатындағы Сетон-Холл университетіне, 2006 жылғы 10-14 шілдеде Страсбургте өткен Еуропа Кеңесінің демократияның бірінші жазғы университетіне және 2007 жылғы 18 шілдеде Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы Фредериктон қаласындағы Санкт-Томас университетіне барды. Ирландияның Ұлттық университеті, Мейнутқа жаңа ғимарат салынды және оған Юмның есімі берілді. Юм өмірі бойы қолдаған жергілікті футбол командасы – Дерри Сити ФК клубының президенті болды. Ол балаларға көмек көрсететін Plan International Ireland қайырымдылық қорының меценаты болды.
On 4 February 2004, Hume announced his complete retirement from politics and was succeeded by Mark Durkan as SDLP leader. He did not contest the 2004 European election (when his seat was won by Bairbre de Brún of Sinn Féin), nor did he run in the 2005 general election, in which Mark Durkan retained the Foyle constituency for the SDLP. Hume and his wife, Pat, continued to be active in promoting European integration, issues around global poverty and the Credit Union movement. He was also a supporter of the Campaign for the Establishment of a United Nations Parliamentary Assembly, an organisation which campaigns for democratic reformation of the United Nations. In retirement, he continued to speak publicly, including a visit to Seton Hall University in New Jersey in 2005, the first Summer University of Democracy of the Council of Europe (Strasbourg, 10–14 July 2006), and at St Thomas University, Fredericton, New Brunswick, Canada, on 18 July 2007. A building added to the National University of Ireland, Maynooth, was named after him. Hume held the position of Club President of his local football team, Derry City F. C., which he supported all his life. He was a patron of the children's charity Plan International Ireland.
Отбасы
1960 жылы Хьюм бастауыш мектеп мұғалімі Патриция "Пэт" Хонға (22 ақпан 1938 – 2 қыркүйек 2021) үйленді, онымен екі жыл бұрын Донегал графтығындағы Мафф қаласындағы би кешінде танысқан болатын. Олардың бес баласы болды – Тереза, Айн, Айдан, Джон және Мо, сондай-ақ 16 немересі мен екі шөбересі болды. Отбасы Джон Хьюмға бағытталған жалақорлық пен қатерлерден әрқашан қорғалмады. 1973 жылы Айнды ұрлауға жасалған тырысқа қоса, Тереза Хьюм еске алады: «Көптеген қорқыту хаттары, қорқыту телефон қоңыраулары, бір рет поштамен жіберілген оқтар, әртүрлі уақытта жіберілген бірнеше оқтар. Мұндай жағдай біршама уақытқа созылды және жамандық сезімі үнемі болды». Хьюм 2020 жылдың 3 тамызында Дерридегі зейнеткерлер үйінде 83 жасында қайтыс болды. Оның қазасы туралы бұрынғы Лейборист партиясының жетекшісі және премьер-министр Тони Блэр: «Джон Хьюм – саяси алып есім; болашақ өткелімен бірдей болуы керек дегенге сенуден бас тартқан көреген саясаткер» деді. Далай Лама Twitter-де: «Джон Хьюмнің келіссөздер мен диалог арқылы дауларды шешуге сенуі өте берік болды. 1998 жылғы Ұлы Жұма келісіміне қол жеткізуге оның басшылығы мен келіссөздерге сенуі мүмкіндік берді. Оның тұрақтылық танытуы бізге үлгі боларлық жағдай» деді. Ұлы Жұма келісімінен кейін Хьюмнің бұрынғы юнионист министрі Базил МакИвор: «Хьюм юнионисттерді, және осының дұрыстығын мойындаймын, өзінің басты қарсыласы Синн Фэйнмен диалогқа түсуге мәжбүрледі» деді.
In 1960, Hume married Patricia "Pat" Hone (22 February 19382 September 2021), a primary school teacher, whom he had first met two years earlier at a dancehall in Muff, County Donegal. The couple had five children Thérèse, Áine, Aidan, John and Mo as well as 16 grandchildren and two great grandchildren. The family was not always shielded from the invective and threats directed John Hume. In addition to the attempted kidnapping of Áine in 1973, Thérèse Hume recalls: “a lot of threatening letters, threatening phone calls, bullets sent in the post one time, a couple of bullets sent at different times. That kind of thing was going on for quite a while and there was an undercurrent of nastiness”. Hume died in the early hours of 3 August 2020 at a nursing home in Derry, at the age of 83. On his death, former Labour leader and prime minister Tony Blair said: "John Hume was a political titan; a visionary who refused to believe the future had to be the same as the past." The Dalai Lama said on Twitter: "John Hume's deep conviction in the power of dialogue and negotiations to resolve conflict was unwavering It was his leadership and his faith in the power of negotiations that enabled the 1998 Good Friday Agreement to be reached. His steady persistence set an example for us all to follow." Following the Good Friday Agreement, Hume's former Unionist ministerial colleague, Basil McIvor, allowed that Hume had been "a force in compelling Unionists, and rightly so, to engage in dialogue with their arch enemy, Sinn Féin".
Джон және Пэт Хьюм қоры
2020 жылдың қыркүйегінде Пат Хьюмнің қайтысынан кейін Хьюм отбасының мүшелері, азаматтық құқықтар үшін күрескендер және бұрынғы саяси әріптестері Джон мен Пат Хьюм атындағы бейбітшілік және келісімді дамыту қорын құрды. Қорғаушылардың ішінде президент Клинтонның бейбітшілік жөніндегі арнайы өкілі, АҚШ-тың бұрынғы сенаторы Джордж Митчелл, Ирландияның бұрынғы президенті Мэри МакАлиз және өлтірілген АҚШ азаматтық құқықтар қозғалысының көшбасшысы Мартин Лютер Кингтің ұлы Мартин Лютер Кинг III болды. Қазіргі басқарма мүшелеріне бұрынғы SDLP партиясының жетекшісі Марк Дюркан, бұрынғы Ольстер Юнионист партиясының жетекшісі Майк Несбит және қанішерлікпен өлтірілген журналист Лайра МакКидің серіктесі Сара Кэннинг кіреді. Қор өзінің миссиясын "бейбіт өзгерістерге жетекшілік етуді қолдау және шабыттандыру" деп сипаттайды, сонымен қатар "ең тиімді өзгерістерді жасаушылар көбінесе тыныш көшбасшылар – жергілікті билік құрылымында ресми лауазымға ие болмауы мүмкін адамдар" екенін мойындайды.
Following the death of Pat Hume in September 2020, a John and Pat Hume Foundation for Peace and Reconciliation was launched by members of the Hume family, civil rights campaigners and former political colleagues. Prominent among the patrons were President Clinton's peace envoy, former US Senator George Mitchell, former Irish President Mary McAleese and Martin Luther King III, the son of the murdered U. S. civil rights leader. Current board members include former SDLP leader Mark Durkan, former Ulster Unionist leader Mike Nesbitt, and Sara Canning, the partner of murdered journalist Lyra McKee. It describes its mission as supporting and inspiring "leadership for peaceful change", recognising that that "the most effective change makers are often Quiet Leaders – those who may not have an official role in their local power structure".
Шығармалары
Джон Юм, Дерри қабырғаларынан тыс: Дерридің өсуінің әлеуметтік және экономикалық аспектілері, Ольстер тарихи қоры, Белфаст. 2002. 1964 жылы Мейнут колледжі үшін магистрлік диссертация. Джон Юм, "Жалғыз қала", BBC деректі фильмінің сценарийі, 1964 жылы BBC және RTE телеарналарында көрсетілді. Джон Юм, Жеке пікірлер, саясат, бейбітшілік және Ирландиядағы келісім, Таун-хаус, Дублин, 1996.
John Hume, Derry Beyond the Walls: Social and Economic Aspects of the Growth of Derry, Ulster Historical foundation, Belfast. 2002 1964 MA thesis for Maynooth College. John Hume, A City Solitary, BBC documentary script, broadcast on BBC and RTE 1964. John Hume, Personal Views, Politics, Peace and Reconciliation in Ireland, Town House, Dublin, 1996.