Кіріспе

1993 жылы Чехословакияны Чехия мен Словакияға бөлген процесс – Чехословакияның тарауы ( ), 1992 жылғы 31 желтоқсанда күшіне енген, Чехословакия федеративтік республикасының Чехия және Словакия тәуелсіз мемлекеттерге өз еркімен бөлінуі. Екі мемлекет те 1969 жылы құрылған Чехословакия Социалистік Республикасының құрамына кірген Чехия Социалистік Республикасы мен Словакия Социалистік Республикасын қайталайды, және 1989 жылдың соңына дейін осылай болды. Бұл оқиға кейде "Барқыт ажырысуы" деп аталады, бұл 1989 жылғы қан төгілмейтін "Барқыт революциясына" сілтеме, ол Чехословакия Коммунистік партиясының билігінің аяқталуына әкелді.

Өмірбаян

Чехословакия Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Австрия-Мажарстанның тарауымен құрылды. 1918 жылы Американың Питтсбург қаласында болашақ Чехословакия президенті Томаш Гарриг Мазарик және басқа чех және словак өкілдері екі тең халықтан – словактар мен чехтардан тұратын ортақ мемлекет құруға келісетін Питтсбург келісіміне қол қойды. Алайда, 1920 жылғы Чехословакия Конституциясы бір ғана «Чехословакия ұлтын» анықтады. Келесі жылдары жаңа елде чехословакиялықтар мен, әсіресе, словактар үшін үлкен автономия талап еткендер арасында саяси шиеленістер туды. 1939 жылдың наурыз айында Адольф Гитлердің қысымымен Бірінші Словак Республикасы Германияның шектеулі егемендігі бар сателлит мемлекеті ретінде құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағымен байланыс Үшінші Чехословакия Республикасының қайта құрылуын қамтамасыз етті. 1968 жылы Федерация туралы Конституциялық заң 1917 жылғы үлгідегі федеративтік құрылымды қайта орнатты, бірақ 1970 жылдардағы «Нормализация» кезеңінде Густав Хусак, өзі словак болғанына қарамастан, көптеген басқару функцияларын Прагаға қайтарды. Бұл тәсіл коммунизм құлағаннан кейін словак сепаратизмінің қайта өркендеуіне себеп болды.

Екі ұйымға бөлу

1991 жылы Чехияның жан басына шаққандағы ЖІӨ Словакияныкінен шамамен 20% жоғары болды. Чехия бюджетінен Словакияға жасалған трансферттер 1991 жылдың қаңтарында тоқтатылды. Көптеген чехтер мен словактар федеративтік Чехословакияның сақталуын қалаған. Алайда, кейбір ірі словак партиялары еркін формадағы бірлесіп өмір сүруді жақтады, ал Словак Ұлттық партиясы толық тәуелсіздік пен егемендікке ұмтылды. Бірнеше жыл бойы саяси партиялар қайта құрылды, бірақ чех партияларының Словакиядағы және словак партияларының Чехиядағы өкілдігі шамалы немесе мүлдем болған жоқ. Қызмет ететін мемлекет болу үшін үкімет Прагадан бақылауды сақтауды талап етті, бірақ словактар орталықтандыруды талап етуді жалғастырды. 1992 жылы Чехияда Вацлав Клаус және басқалар сайланды, олар тығыз федерацияны ("тіршілігі бар федерация") немесе екі тәуелсіз мемлекетті қалады. Владимир Мечиар және басқа да жетекші словак саясаткерлері конфедерация нысанында болуын қалаған. Екі тарап маусым айында жиі және қарқынды келіссөздер жүргізді. 17 шілдеде Словакия парламенті словак ұлтының тәуелсіздік декларациясын қабылдады. Алты күннен кейін Клаус пен Мечиар Братиславадағы кездесуде Чехословакияны екі жеке мемлекетке бөлуге келісті. Чехословакия президенті Вацлав Гавел, ол қарсы болған бұл бөлініске қадағалау жасаудың орнына отставкаға кетті. 1992 жылдың қыркүйек айында өткізілген сауалнамада словактардың 37%-ы және чехтардың 36%-ы ғана таратылуды қолдады. Келіссөздердің мақсаты бейбіт бөлісуге ауысты. Бейбіт бөлісуге басымдық берілді, өйткені бұл процесс Югославияның (бұрынғы социалистік, Австро-Венгрияның ыдырауынан кейін құрылған тағы бір славян федеративтік мемлекеті) зорлықпен бөлінуімен қатар жүрді. 13 қарашада Федералдық Ассамблея Чехия және Словакия арасындағы мүлікті бөлуді реттейтін 541 Конституциялық заңды қабылдады. 25 қарашада қабылданған 542 Конституциялық заңмен олар 1992 жылдың 31 желтоқсанынан бастап Чехословакияның екіге бөлінуіне келісті.

Себептер

Чехословакияның таралуына бірнеше себеп көрсетілді, негізгі пікірталастар таралудың қажеттілік болған-болмағаны, немесе таралудың 1989 жылғы "Барқыт революциясы" мен 1992 жылы біріккен мемлекеттің аяқталуы арасындағы оқиғалармен бірге болған-болмағаны, тіпті оларға қарама-қарсы болған-болмағаны төңірегінде жүрді. Қажеттілік тұрғысынан дәлелдеушілер екі ұлттың арасындағы айырмашылықтарға, олардың тамыры Австро-Венгрия империясына дейін барып жететініне, сондай-ақ басқа да мәселелерге назар аударады. Чехтер мен словактар арасында коммунизм кезінде ортақ мемлекетпен туындаған мәселелер, чех жерлерінде мемлекеттің табысқа жеткені, словак жерлеріндегі сәтсіздік, бұл чехтердің мемлекетті басқаруда словактардан басымды болуына байланысты коммунизмді қабылдауға әкелді, және 1968 жылғы конституциядағы азшылық ветосы сияқты айырмашылықтар бар. 1989 мен 1992 жылдар арасындағы оқиғалар таралуға себеп болды деп санайтындар кеңестік сателлит мемлекеттердің бөлінуі, Чехия мен Словакия арасында біртұтас бұқаралық ақпарат құралдарының болмауы және ең бастысы екі елдің саяси лидерлерінің, атап айтқанда премьер-министрлер Клаус пен Мечиар арасындағы келіспеушіліктер сияқты халықаралық факторларға тоқталады.

Ұлттық рәміздер

Чехословакияның елтаңбасы ел құрайтын тарихи географиялық аймақтардың жиынтығы болғандықтан, әр республика өз символын сақтап қалды: чехтар – арыстанды, ал словактар – қос айқыш белгісін. Осы принцип екі бөлімнен және екі тілден тұратын Чехословакияның ұлттық әнұранына да қолданылды, ол чех строфасы «Kde domov můj» және словак строфасы «Nad Tatrou sa blýska» деген екі бөлек музыкалық шығармадан құралды. Даулар тек Чехословакияның туына қатысты туды. 1992 жылы Чехословакияның таратылуының егжей-тегжейлі мәселелері бойынша келіссөздер кезінде Владимир Мечиар мен Вацлав Клаустың талабы бойынша, Чехословакияның таратылуы туралы конституциялық заңға Чехословакияның мемлекеттік символдарының мұрагер мемлекеттер тарапынан қолданылуын тиым салатын бап енгізілді. 1990 жылдан 1992 жылға дейін Богемияның қызыл және ақ туы (поляк туынан пропорциясы мен түсінен сәл ғана ерекшеленеді) ресми түрде Чехия Республикасының туы ретінде танылды. Соңында, жаңа символдарды іздеуден кейін, Чехия Чехословакияның таратылуы туралы конституциялық заңды елемеуге біржақты шешім қабылдады (Заң 542/1992-нің 3-бабында «Чехия Республикасы мен Словак Республикасы Чехия және Словак Федеративтік Республикасы таратылғаннан кейін оның ұлттық символдарынан бас тартады» делінген) және өзгертілген мағынасы бар Чехословакия туын сақтап қалды. Ал Словакия өзінің дәстүрлі туын қабылдады; алайда тәуелсіздік алғанға дейін, 1992 жылдың 3 қыркүйегінде Ресей мен Словенияның ұқсас туларымен шатастырмас үшін елтаңба қосылды.

Ұлттық мүлікті бөлу

Федералдық мүліктердің көп бөлігі Чехословакиядағы чех және словак халқының шамамен 2:1 арақатынасына сәйкес бөлінді, оның ішінде әскери техника, теміржол және әуе көлігі инфрақұрылымы. Ерігеннен кейін бірнеше жыл бойы Прагада сақталған алтын қорының және федералдық білім мен тәжірибені бағалау сияқты шағын даулар сақталды.

Валюталық бөлініс

Бастапқыда екі ел де Чехословакияның ескі валютасы – Чехословакия коронасын қолданды. Чехияның экономикалық шығынға ұшырауынан қаушады, сол себепті 1993 жылдың 8 ақпанында екі ұлттық валюта қабылдануына әкелді. 1993 жылғы 2 ақпандағы № 60/1993 Coll. заңы күшіне еніп, Чехия Конституциясында және № 6/1993 Coll. заңында көзделген жеке валюта құруға мүмкіндік берді. Бұл заң Чехословакия банкноттарына мөр басып, Чехия Ұлттық Банкін құру арқылы іске асырылды. Мөрлер 1992 жылы Чехословакияның таратылуы туралы шешім қабылданғаннан кейін құпия түрде дайындалған. 1992 жылдың желтоқсан айында таңдалған банктердегі резервтік банкноттардың бір бөлігі құпия түрде мөрлене бастады. 8 ақпаннан 12 ақпанға дейін 100, 500 және 1000 Kčs (Чехословакия кроналары) номиналындағы ескі банкноттар Чехияда мөрленген банкноттарға айырбасталды және 200 Kč номиналындағы жаңа банкнот енгізілді. 15 жастан асқан әрбір адам 4000 кронаға дейін, ал 15 жасқа толмағандар 1000 кронаға дейін банкноттарды айырбастауға құқылы болды. Жаңа банкноттар мен монеталар басылғанша және соғылғанша төмен номиналды банкноттар мен монеталар қолданыста қалды. 1993 жылдың 8 ақпанында Чехия банктері барлық ақшаны Kčs-тен Kč-ға ауыстырды. Словакияда да банкноттарға мөрлер қойылды және 10 SK номиналындағы жаңа монета енгізілді. Бастапқыда валюталар тең құнмен айырбасталатын, бірақ кейін Словакия кронасының құны көбінесе Чехия кронасынан төмен болды (2004 жылы шамамен 25-27%-ға). 1993 жылдың 2 тамызында екі валюта да әртүрлі мөрлермен ерекшеленді, олар ескі Чехословакия корона банкноттарына бірінші жабыстырылып, содан кейін басылды. 1993 жылы ескі монеталардың орнына жаңа чех және словак монеталары шығарылды. 2009 жылдың 1 қаңтарында Словакия еуроны валюта ретінде қабылдады, конверсия бағамы 30.126 SK/€ болды, ал 2009 жылғы Словакияның алғашқы 2 еуролық естелік монетасы Чехословакияның демократия үшін ортақ күресінің нышаны болған Барқыт революциясының 20 жылдығына арналды. Қызық жағдай, Словакияның еуроаймаққа қосылуына орай Еуропалық Одақ атынан сөз сөйлеген Чехия Республикасының премьер-министрі Мирек Тополанек өз ана тілінде сөйледі, ал қалған спикерлер ағылшын тілінде сөйледі. Чехия Чех кронасын немесе коронасын пайдалануды жалғастыруда.

Халықаралық құқық

Чехия Республикасы да, Словакия да Чехословакияның жалғыз мұрагер мемлекет ретінде танылуға ұмтылмады. Бұл, Ресей Федерациясының Ресей КСРО-ның ғана емес, сонымен қатар Кеңес Одағының өзі үшін де мұрагер мемлекет ретінде танылған Кеңес Одағының тарауына қарағанда өзгеше, сондай-ақ Югославияның тарауынан да ерекшеленеді. Онда Сербия мен Черногориядан тұратын Югославия Федеративтік Республикасының қалдық бөлігі, Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының жалғыз мұрагері ретінде танылуды талап етті, тіпті төрт бұрынғы Югославия мемлекеттері, қазір тәуелсіз, халық саны және аумағы бойынша бұрынғы Югославияның бес бөлігінен үш бөлігін құрады. Сондықтан Чехословакияның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы мүшелігі елдің тарауымен тоқтатылды, бірақ 1993 жылдың 19 қаңтарында Чехия Республикасы мен Словакия жаңа, дербес мемлекеттер ретінде қабылданды. Басқа халықаралық шарттарға қатысты, чехтер мен словактар Чехословакияның шарттық міндеттемелерін орындауға келісті. Словакия 1993 жылдың 19 мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысына Чехословакия қол қойған және ратификациялаған барлық шарттарға қатысуға және Чехословакия таратылғанға дейін қол қойылған, бірақ ратификацияланбаған шарттарды ратификациялауға ниетті екенін білдіретін хат жолдады. Хатта халықаралық құқық бойынша Чехословакия қол қойған және ратификациялаған барлық шарттар күшінде қалатыны мойындалды. Мысалы, екі ел де Антарктика шартына 1962 жылы Чехословакия қол қойған күннен бастап қол қойған елдер ретінде танылады. Екі ел де Шарттарға қатысты мемлекеттердің мұрагерлігі туралы Вена конвенциясын ратификациялады, бірақ ол Чехословакияның тарауына әсер етпеді, өйткені ол 1996 жылға дейін күшіне енген жоқ.

Экономика

Бұл екі экономикаға, әсіресе 1993 жылы, белгілі бір жағымсыз әсер етті, себебі халықаралық сауданың бюрократиялық талаптарына сәйкес дәстүрлі байланыстар үзілді, бірақ көптеген адам күткендей үлкен әсер болмады. Чехия мен Словакия арасындағы кедендік одақ таратылғаннан бастап 2004 жылдың 1 мамырына дейін сақталды, содан кейін екі ел де Еуропалық Одаққа (ЕО) қосылды. Көптеген чехтар таратылудың нәтижесінде Чехияда жоғары экономикалық өсімнің кезеңі басталады деп үміттенеді, енді "кем дамыған Словакияны" қаржыландыру қажеттігі болмайды. Сол сияқты, басқалары тәуелсіз және пайдаланылмаған Словакияның жаңа "экономикалық жолбарысқа" айналуы мүмкін деген үмітпен болды. "The Prague Post" газетінің мәліметінше, "Словакияның ЖІӨ-сі Чехияның ЖІӨ-сінің 95 пайызына жетті және олар теңеседі деп күтілуде. Словакияның жалпы ұлттық табысы (ЖҰТ), азаматтардың шетелдегі табыстарын және көпұлтты компаниялардың елден шығаратын ақшаны ескеретін, Чехиядан жоғары. Екі елде де зейнетақы шамамен бірдей деңгейде, ал жан басына шаққандағы тұтыну Словакияда сәл жоғары. Дегенмен, Словакиядағы жалақы Чехияға қарағанда орташа есеппен 10 пайызға төмен. Алайда, Словакия Қаржы министрлігінің Қаржылық саясат институтының басшысы Мартин Филко атап өткендей, Словакия Еуропалық Одақ елдерінің ішінде жалақысы ЖІӨ-нің ең төмен үлесін құрайтындардың бірі. Яғни, адамдардың табысының бір бөлігі негізгі жұмысынан басқа көздерден түседі, бұл Чехия мен Словакия жалақылары арасындағы нақты айырмашылықты азайтады. Еуроны қабылдауының нәтижесінде словактар ЕО-ның негізгі бөлігіне айналды және банктік және фискалдық одақтарға қатысуға бейімділік танытты. Чехияда оңшылдар экономиканы ашты, ал солшылдар банктерді жекешелендіріп, шетелдік инвесторларды тартты. 2005 жылға дейін екі елдің ЖІӨ-сі шамамен бірдей қарқынмен өсті. Бірақ 2005-2008 жылдары Словакия экономикасы Чехия экономикасынан жылдам өсті. Экономистер бұл өсімге Микулаш Дзуринда үкіметінің оңшыл реформалары мен инвесторларды тартқан еуроны қабылдау уәдесі себеп болды деген пікірде. 2006 жылы солшыл популист Роберт Фико 8 жылдық үзілістен кейін Дзуринданы Словакия премьер-министрі лауазымынан ығыстырғанда, оңшыл реформаларды шамалы түрде қысқартты, бірақ Чехияның социал-демократтарынан (ČSSD) айырмашылығы, оларды толығымен жойған жоқ. Ал Чехияда төрт жылдың ішінде (2002-06) үш ČSSD премьер-министрі жұмыс істеді, содан кейін салықты қысқартқан және жеңілдеткен, бірақ басқа реформаларды жүзеге асыра алмаған, сондай-ақ қаржы дағдарысы мен Азаматтық демократтардың идеологиялық ұстанымына байланысты еуроны қабылдауға құлшынбаған тұрақсыз оң орталық үкімет келді.

Азаматтық

1968 жылы федерализациядан кейін Чехословакияда Чех Социалистік Республикасы немесе Словакия Социалистік Республикасының азаматтығы белгіленді, ал «Социалистік» сөзі екі атаудан да «Барқыт революциясынан» кейін көп ұзамай алынып тасталды. Дегенмен, бұл ерекшелік азаматтардың өміріне елеулі әсер етпеді. 1993 жылдың 1 қаңтарында барлық чехословакиялық азаматтар бұрынғы азаматтығына, тұрақты тұратын жеріне, туған жеріне, отбасылық байланыстарына, жұмысына және басқа да критерийлерге сәйкес Чехия немесе Словакия Республикасының азаматы атанды. Сонымен қатар, белгілі бір шарттар орындалған жағдайда, бір жыл ішінде екінші азаматтық алуға мүмкіндік берілді. Словакия заңнамасы 2010 жылға дейін екі азаматтықтың болуына жол берді, бірақ Азаматтық туралы заңға сәйкес ол жойылды. Бұл құқықты аз ғана адам пайдаланды, бірақ Еуроодаққа екі елдің де мүше болуы және жұмыс күшінің еркін қозғалысы саясаты оның маңыздылығын азайтты, бұл саясат ЕО азаматтарына Одақтың кез келген жерінде жұмыс істеу және тұру құқығын кепілдейді. Бұл саясат Чехия мен Словакия арасында 2004 жылдан бастап қолданысқа енді. Керісінше, Чехия табиғи жолмен алған азаматтары үшін екі азаматтыққа ие болуға тыйым салады және олар Чехия азаматтығын алу үшін бұрынғы азаматтығынан бас тартуын талап етеді. Бұл талаптан тек қана егер азаматтығынан бас тарту өтініш берушінің немесе оның туыстарының өз елдерінде қудалану қаупіне ұшырауы мүмкін болса ғана бас тартуға болады, бұл Словакиядан келген өтініш берушілерге қатысты емес еді. Жағдай 2013 жылғы жаңа Азаматтық туралы заңмен (186/2013 Sb.) өзгерді, ол 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді. Дегенмен, көптеген словакиялық азаматтар Чехия мен Словакияның екі азаматтығына ие бола алмайды, себебі олар ерікті түрде басқа азаматтық алған жағдайда словакиялық азаматтығынан автоматты түрде айырылады (жоғарыдағы абзацты қараңыз). Бұл заң шетелдік азаматпен некелескен словакиялық азаматтарға қолданбастанды. Кейбір словакиялық саясаткерлер БАҚ-та Азаматтық туралы заңды жеңілдету мүмкіндігі туралы пікір білдірді, бірақ 2015 жылғы қаңтарға дейін ешқандай өзгеріс болған жоқ. Екі елдің азаматтарына паспорттың орнына жеке куәлікпен шекарадан өтуге және ресми рұқсатсыз кез келген жерде жұмыс істеуге рұқсат берілді. 2007 жылдың 21 желтоқсанында екі ел Шенген келісіміне қосылғаннан кейін шекаралық бақылау толыққандай жойылды. Қазіргі Еуропалық ережелерге сәйкес, екі елдің азаматтары кез келген басқа Еуроодақ елдерінің дипломатиялық қорғауына құқылы, сондықтан олар шығындарды азайту мақсатында Вишеград тобының елшіліктерімен бірге елшіліктерін біріктіруді қарастырып жатыр.

Рома халқы

Тарату кезінде шешілмеген мәселелердің бірі – Чехияда тұратын көптеген рома халқының қазіргі Словакияда туып, ресми тіркелгендігі туралы мәселе болды. Олардың көпшілігі таратуға дейінгі айларда ресми тұрғылықты жерін қайта тіркемеді, сондықтан олардың азаматтығы мәселесі шешілмей қалды. 1992 жылғы Чехияның ұлттық заңы тек Чехия аумағында туғандарға ғана автоматты түрде азаматтық беруге мүмкіндік берді. Басқалары үшін азаматтық алу үшін бес жылдық тұру мерзімін, «күнәсіз» қылмыстық өтуін, айтарлықтай мөлшерде төлемдерді және күрделі бюрократиялық процедураны растау қажет болды, бұл хабарланғандай, рома халқының үлкен бөлігін азаматтықтан шығарды. Словакия үкіметі тұрғын емес адамдарға азаматтық беруге ниет білдірмеді. Чехиядағы жетім балалар үйлерінде тұратын көптеген рома халқының құқықтық мәртебесі анықталмады және олар ересек, азаматтығы жоқ адамдар ретінде босатылды, Чехияда жұмыс істеуге немесе тұруға құқықтары болмады. Еуропалық Одақтың қысымымен Чехия үкіметі 1999 және 2003 жылдары ұлттық заңға түзетулер енгізді, бұл мәселені тиімді шешті, бірақ 1992 жылы азаматтығы жоқ қалғандарға ешқандай өтемақы төленбеді. Бұл мәселе PRIMA және TV JOJ телеарналарында, сондай-ақ Czecho Slovak SuperStar хабарламасында көрсетілді, соңғысы Pop Idol ән байқауының алғашқы халықаралық нұсқасы болды, ол TV Nova және Markíza (екеуі де CME-ге тиесілі) телеарналарында көрсетілді, сондай-ақ 2012 жылы MasterChef және The Voice жобаларының бірлескен нұсқаларын ұйымдастырды. Сондай-ақ, 2009 жылғы Жаңа жылдық бағдарлама ČT және STV телеарналарымен бірлесіп дайындалды және көрсетілді, ал 2010 жылы Чехияның PRIMA және Словакияның JOJ телеарналары бірлесіп шығарды, олар тіпті Чехословакияның ұлттық әнұранын орындады. Словакияның жас азаматтары чех тілін өздерінің алдыңғы буындарынан кем білмейді, тіпті жақсы білуі мүмкін. Словакияда чех тілі барлық сот процестерінде автоматты түрде қолданылуы мүмкін, ал чех тілінде жазылған барлық құжаттар словак билігімен мойындалады және керісінше. Сонымен қатар, 2009 жылы қабылданған Словакияның ресми тіл туралы заңы чехтердің словак билігімен ресми қарым-қатынаста өз тілдерін пайдалану құқығын қайта бекітті, бірақ Словакияда чех тілін пайдалануды тек чех тілін ана тілі ретінде қолданатын адамдармен шектеді. Бұл 2004 жылғы Әкімшілік процедура заңына сәйкес Чехияда словак тілін пайдалануға да қатысты. Чехияның көлік министрі (2009–2010 жж.) болған словак азаматы Густав Сламечка ресми қарым-қатынаста тек словак тілін ғана қолданды. Сондай-ақ, словак және чех тілдерінің айырмашылықтарын қараңыз.

Спорт

1993 жылы Швецияда өткен жасөспірімдер арасындағы хоккейден әлем чемпионатының ортасында ресми тарап кету болды. Чехословакия құрамасы 1 қаңтарда «Чех-Словак» деп аталды. Халықаралық хоккей турнирлерінде Чехия Чехословакияның орнын А топтарында алды, ал Словакия төменгі лигалардан бастауға мәжбүр болды. 1993 жылы Швецияның Фалун қаласында өткен FIS жүзу шаңғысынан әлем чемпионатында шаңғыдан секіру командасы біріккен Чехо-Словакия командасы ретінде үлкен трамплиндегі командалық жарыста өнер көрсетіп, күміс жүлдеге ие болды. Команда тарап кетуге дейін іріктелген болатын. Ярослав Сакала сол ойындарда Чехия үшін жеке трамплинде екі медаль жеңіп алды. 1994 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Чехословакия ұлттық футбол құрамасы «Чехтер мен словактар өкілдігі» деген мағына беретін RCS деген атпен өнер көрсетті. «Чехтер мен словактар өкілдігі» ретінде өткізген соңғы матчинда команда Бельгиямен тең ойнап, іріктеуге өте алмады, себебі олардың жеңіске жеткені жөн болған. Одан кейін ол ресми түрде Чехия және Словакия ұлттық құрамаларына бөлінді, екеуі де Чехословакияның мұрагерлері деп жарияланды. Екі елдің ұлттық құрамаларының көптеген спорт түрлеріндегі кездесулерін көпшілік қызығушылықпен қабылдайды, ал екінші республикадағы белсенді ойыншылар мен жаттықтырушылардың саны көп. Словакиялық гандбол жаттықтырушысы Мартин Липтак Чехия ұлттық құрамасын Австрияда өткен 2010 жылғы EHF гандбол Еуропа чемпионатында сәтті шығарды. Оның басшылығымен «Татран Прешов» командасы 2008 және 2009 жылдары Чехия ұлттық лигасында жеңіске жетті. Чехиялық хоккей жаттықтырушысы Владимир Войтек 2012 жылғы IIHF әлем чемпионатында Словакия құрамасын күміс медальға жеткізді, жартылай финалда Чехия құрамасын жеңді. Көптеген спорт түрлерінде ортақ лигалар құрылды және ортақ футбол немесе хоккей лигасын құру туралы пікір-таластар жалғасуда. Велосипедші Ян Сворда 1993 жылы Словакия азаматтығын алды. 1994 жылы ол «Тур де Франс» кезеңінде жеңіске жеткен алғашқы словак болды. Екі жылдан кейін ол Чехия азаматтығын алды және 1998 жылы «Тур де Франс» жарысының тағы бір кезеңінде жеңіске жеткен алғашқы чех болды.

Телекоммуникациялар

Екі мұрагер мемлекет 1997 жылдың ақпанына дейін +42 ел кодын пайдалана берді, содан кейін ол екі жеке кодқа алмастырылды: Чехия үшін +420 және Словакия үшін +421. Осыдан бастап екі ел арасындағы телефон соққанда халықаралық қоңырау шалу қажет болды.

Референдум туралы дау

Таратудан кейін көп ұзамай, халықтың қанағаттану деңгейі салыстырмалы түрде төмен болды, шекараның екі жағындағы халықтың көп бөлігі ортақ мемлекеттің таратылуы туралы халықтың пікірін білдіру үшін дауыс беру өткізілмегеніне наразылық білдірді, бұл туралы саяси ғалым Любомир Копечек хабарлады. 1993 жылғы наурыз айында Мартин Бутора және оның әйелі Зора жүргізген зерттеу көрсеткендей, егер референдум өткізілгенде, халықтың шамамен 50 пайызы мемлекеттің таратылуына қарсы дауыс берсе, ал тек 30 пайызы таратуға қолдау көрсеткен болар еді. Словакияның бұрынғы мәдениет министрі Марек Мадарич 2023 жылғы қаңтарда референдумсыз тарату Чехословакия тарихындағы референдумсыз қабылданған конституциялық мемлекеттік шешімдердің тарихи тәжірибесі мен дәстүрін көрсететінін атап өтті. Атап айтқанда, 1918 жылы Австро-Мажарстанның құлауынан кейін Бірінші Чехословакия Республикасының құрылуы, сондай-ақ 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғысы аяқталғаннан кейін Протекторат пен Словакия мемлекетінің бірігуі арқылы Үшінші Республика құрылуы референдумсыз, тек сол дәуірдің саяси өкілдерінің күш-жігерімен жүзеге асты.

Қоғамдық сауалнама

Халықтың тарату туралы пікірі көп өзгерген жоқ, 2017 жылдың желтоқсанындағы сауалнамада чехтардың 42%-ы мен словактардың 40%-ы болған оқиғамен келісетіні анықталды (1992 жылы бұл көрсеткіштер тиісінше 36% және 37% болған). 2010 жылғы сауалнамалар көрсеткендей, Прага (Чехия) тұрғындарының көпшілігі елдің бөлінуін қателік деп есептейді; ұқсас түрде, Словакиядағы 2008 жылғы жалпы өкілдік сауалнама қоғамның тарату туралы пікірде әлі де екіге бөлінгенін көрсетті, оның 47%-ы таратуды қолдайды, ал 44%-ы оны қателік деп санайды.

Реакциялық қозғалыстар

2015 жылы «Чехословакия 2018» деген атаумен словак қозғалысы құрылды, ол 2018 жылға дейін референдум өткізуге тырысты. Оның жетекшісі Ладислав Зелинка, оған қолдау білдіргендерден мыңдаған электрондық хаттар мен қоңыраулар келгенін, бірақ қажетті 350 мың қол жинауға қол жеткізе алмағанын мәлімдеді. Екі елдің де жас буыны бұл мәселеге көбінесе бейжай, себебі олар бұрынғы кезеңді өмірде көрген емес, ал ересек буын иммиграция сияқты қазіргі мәселелерге көбірек ден қойып, өздерінің жеке ұлттық сезімдерін бағалайды.

Үкіметтік ынтымақтастық

Елдер арасындағы саяси ықпал аз, бірақ соңғы жылдары әлеуметтік демократтар аймақтық және еуропалық мәселелер бойынша тығыз ынтымақтастық жасайды. Сонымен қатар, дәстүр бойынша, сайланған президенттер өкілдік мерзіміндегі алғашқы және соңғы ресми шетелдік сапарларын бұрынғы Чехословакияның екінші республикасына жасауды қалыптастырды. Тағайындалған сыртқы істер министрлері де осы жазбада көрсетілмеген қағиданы сақтайды. 2012 жылдың 29 қазанында, 1918 жылдың 28 қазанында Чехословакияның тәуелсіздік жариялануының құрметіне, Чехия және Словакия үкіметтері Trenčín және Uherské Hradiště қалаларында, ортақ шекараға жақын жерде, алғаш рет бірлескен үкімет отырысын өткізді.

Әскери ынтымақтастық

Сонымен қатар, бұрынғы Югославияда орналасқан бейбітшілік сақтайтын әскерлер бірнеше рет ортақ қолбасшылыққа бағындырылды. Мысалы, 2002 жылдан 2005 жылдың шілдесіне дейін Чехия Қарулы Күштері Словакия Республикасының Қарулы Күштерімен бірігіп, Косоводе Чехия-Словакияның бірлескен KFOR батальонын құрды, ол Көпұлттық бригада ОРТАЛЫҒЫна қатысты.

Сауда және туризм

Сауда қатынастары қайта жанданып, тұрақталды, және Чехия Республикасы Словакияның ең маңызды бизнес серіктесі болып қала береді. Ұзақ үзілістен кейін Словакияның Карпат тауларындағы демалыс орындары, әсіресе Жоғары және Төменгі Татралар, чех туристері үшін танымал бағытқа айналып келеді.

Еске алу рәсімі

Вацлав Гавел, соңғы чехословакиялық (және алғашқы чех) президентінің 2011 жылдың 18 желтоқсанында қайтыс болуына байланысты, Чехия және Словакия екеуі де ұлттық аза тұту күнін сақтады. Прагадағы Әулие Вит соборында өткен жерлеу рәсімінде дұғалар чех және словак тілдерінде тең пропорцияда оқылды.