Кіріспе

Қазіргі уақыт – қазір орын алып жатқан уақыт кезеңі. Қазіргі уақыт өткен уақыттан, яғни осыдан бұрын болғаннан, және болашақ уақыттан, әлі орын алмағаннан өзгеше. Оны кейде кеңістік-уақыттағы гипержазық ретінде бейнелейді, көбінесе "қазір" деп аталады, бірақ қазіргі физика салыстырмалы қозғалыстағы бақылаушылар үшін мұндай гипержазықтың нақты анықталуы мүмкін емес екенін көрсетеді. Қазіргі уақытты ұзақтық ретінде де қарастыруға болады.

Тарихнама

Қазіргі тарих – қазіргі заманға ең жақын тарихи кезеңді сипаттайды және заманауи тарихтың бір көзқарасы болып табылады.

Уақыт философиясы

"Қазіргі сәт" мына сұрақты тудырады: "Барлық сезімтал тіршілік иелері қалай бір мезгілде қазірді басынан өткізеді?" Мұның болуына ешқандай логикалық себеп жоқ және бұл сұраққа жеңіл жауап табу қиын.

Буддизмде

Буддизм және оған байланысты көптеген парадигмалар қазіргі сәтте өмір сүрудің маңыздылығын баса көрсетеді – болып жатқан жағдайға толыққанды сезіну, өткенге көңіл бөлмей және болашаққа алаңдамай. Бұл гедонизмді қолдау дегенді білдірмейді, тек қана адамның кеңістіктегі және уақыттағы қазіргі орнына (болашақ туралы ойларға немесе өткенді сағынуға қарағанда) тұрақты назар аударуы, азапты жеңілдетуге көмектеседі. Олар қазіргі сәтте өмір сүретін адамдардың ең бақытты екенін үйретеді. Көптеген медитация техникалары тәлімгерге қазіргі сәтте өмір сүруге көмектесуге арналған.

Христиандық және мәңгілік

Христиан діні Құдайды уақыттан тыс деп қарастырады, және Құдайдың тұрғысынан өткен, қазіргі және болашақ мәңгілікте бір мезгілде толыққанды көрінеді. Бұл уақыттан асып түсетін Құдай туралы түсінік, кем дегенде Боэцийден бері, Құдайдың алдын ала білу мәселесін шешу үшін ұсынылып келеді (яғни, бізді осы іске бейімдемей, Құдай болашақта біз не істейтінімізді қалай біле алады?). Томас Аквинский Құдайды бейнелейтін күзетшінің метафорасын келтіреді: күзетші биік жерде тұрып, аңғардағы жолды көреді, онда өткен, қазіргі және болашақ – адамдар мен олардың іс-қимылдары жол бойында орналасқан күйде – Құдайға бірден көрінеді. Осылайша, Құдайдың білімі нақты бір уақытқа байланысты емес.

Арнайы салыстырмалылық теориясы

Оң жақтағы диаграмманың бастапқы ниеті – өткенге, қазіргіге және болашаққа қол жеткізе алатын үш өлшемді нысанды көрсету (төртінші өлшем). Альберт Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық теориясынан абсолютті бірдей уақыт жоқ екені шығады. "Қазіргі" уақытты анықтауға көңіл бөлгенде, белгілі бір оқиғамен "бірдей уақытта" деп аталатын оқиғалар тікелей себеп-салдар байланысында бола алмайды. Мұндай оқиғалар жиынтығын әртүрлі бақылаушылар әртүрлі қабылдайды. Керісінше, "қазіргі" сәт – естелік немесе болжам емес, тікелей сезілетін оқиғаларға назар аударғанда, берілген бақылаушы үшін өткенге қатысты жарық конусының түрінде көрінеді. Белгілі бір оқиғаның жарық конусы объективті түрде сол оқиғамен себеп-салдар байланысындағы оқиғалар жиынтығы ретінде анықталады, бірақ әрбір оқиғаның өзгеше жарық конусы болады. Физиканың релятивистік модельдерінде "қазіргі" уақыттың абсолютті шындық элементі ретінде орны жоқ екеніне, ол тек бізге жақын нәрселерге ғана қатысты деген қорытындыға келуге болады. Эйнштейн мұны былай түсіндірді: "Физикаға сенетін біз сияқты адамдар өткен, қазіргі және болашақ арасындағы айырмашылық – тек әзірге тоқталмайтын иллюзия екенін біледі".

Космология

Физикалық космологияда, ғаламның хронологиясындағы қазіргі уақыт, уақыт бағытын анықтайтын сингулярлықтан кейін 13,8 миллиард жылға бағаланады. Космостың кеңею тарихы тұрғысынан, бұл қара энергияның үстемдік құрған дәуірі, ғаламның материясы қара энергияның жалпы энергия тығыздығына үстемдік етуі үшін жеткілікті түрде сейілгеннен кейін. Бұл сонымен қатар ғаламның жұлдызды дәуірінде, суперкластерлердің қалыптасуына жеткілікті уақыт өткеннен кейін (шамамен 5 миллиард жыл), бірақ ғаламның үдемелі кеңеюі жергілікті суперкластерді космологиялық горизонттан тысқары шығарғанға дейін (шамамен 150 миллиард жыл).

Археология, геология және т.б.

Радиокөміртектік талдауда "қазіргі" заман 1950 жылдан бастап есептеледі.

Грамматика

Ағылшын тілінде іс-әрекеттер келесі он екі етістік заманның біріне сәйкес жіктеледі: өткен (өткен, өткен үздіксіз, өткен толық, немесе өткен толық үздіксіз), қазіргі (қазіргі, қазіргі үздіксіз, қазіргі толық, немесе қазіргі толық үздіксіз) немесе болашақ (болашақ, болашақ үздіксіз, болашақ толық, немесе болашақ толық үздіксіз). Қазіргі заман қазір болып жатқан немесе әрқашан солай болатын нәрселерді көрсетеді. Мысалы, "Ол үйіне барып келді" деген сөйлемде "барып келді" етістік тобы қазіргі толық заманда, себебі ол өткенде басталып, қазіргі уақытта аяқталған іс-әрекетті сипаттайды. Соңында, қазіргі толық үздіксіз замандағы етістіктер қазіргі уақытқа дейін жалғасып келе жатқан іс-әрекеттерді көрсетеді, осылайша үздіксіз және толық заманның ерекшеліктерін біріктіреді. Қазіргі толық үздіксіз етістік тобының мысалын "Ол осы жолмен бір аптадан бері жүріп келеді" деген сөйлемде табуға болады, онда "жүріп келеді" өткенде де, қазір де үздіксіз жалғасып жатқан іс-әрекетті көрсетеді.