Кіріспе

Шимлеу Сильвании (; Szilágysomlyó, Schomlenmarkt) – Румынияның Сэлаж округіндегі, Кришана аймағында орналасқан 13 948 тұрғыны бар қала (2021 жылғы халық санауы). Ол ежелгі Дакия бекінісі Дацидаваның жанында орналасқан. Қала Бик (Bükk), Чехей (Somlyócsehi) және Пуста (Csehipuszta) атты үш ауылды басқарады.

Ежелгі заман

Римдіктер Дакияны жаулап алғанға дейін Шимлеу маңызды саяси, әлеуметтік және әкімшілік дак орталығы болған. Шимлеу төбелерінің айналасында, доға тәрізді етіп, жеті дак бекінісі, олардың кейбіреулерімен бірге қоныстар да орналасқан. Олар Напока, Потайсса және қазіргі Дейж аймақтарынан Паннонияға қарай жүретін тұз жолы арқылы жүзеге асылатын сауданы бақылауда стратегиялық роль атқарды. Месеш тауларының солтүстік-батысындағы жазықтағы ерте Гепидия орталығы Шимлеу Сильваниясы маңында болған сияқты, мұнда V ғасырдың басына жататын римдік шығу тегі бар құнды заттар қазылып алынды.

Орта ғасырлар

Қала 1258 жылы Ватасомлёва деп аталды. Атауы "Вата тауы" дегенді білдіреді; Вата атауы көне түрік тілінен шыққан, ал somlyowa – тау (бетеге) деген мағына беретін архаикалық мажар сөзі. Қала Батори әулетіне тиесілі болған, олардың ата-бабаларының қамалы осы жерде орналасқан. Қалашық Трансильвания воеводасы Миклош 13 ғасырдың басында салған және ол 1319 жылы алғаш рет тарихқа енген. Батори әулеті 1592 жылы қалада сарай салғаннан кейін, қамалдың маңызы азайды және қазіргі күні қираған күйінде жатыр. Католик шіркеуі 1534 жылы Трансильвания воеводасы Батори Истван мен оның әйелі Телегди Каталина ұлдарының дүниеге келуіне орай салынған. Қасиетті Үштік мүсіні 1772 жылы орнатылған. Реформат шіркеуі 1729 және 1736 жылдар аралығында қайта жаңартылған. Синагога 1876 жылы салынды. 1600 жылы сарайда Зигмонд Баторидің қолбасшысы Джорджио Баста тұрды. 1660 жылы Осман империясының билігіне көшті және 1692 жылға дейін Варат әйялатының құрамында болды. 1703 жылы Куруктар басып алды. 1876 жылдан 1920 жылға дейін Шимлеу Сильвание Венгрия Корольдігінің Силаги округіне қарасты. Шимлеу Сильвание грек-католик викариаты 1910 жылы құрылды, ал 1817 жылы викариат өзінің мектебін ашты. Шимлеу Сильвание викарийлері ретінде Джордж Тату (1810-1824), Георгий Абрахам (1824-1828), Исидор Альпини (1828-1835), Александру Стерка Шулуциу (1836-1850), Деметриу Короиану (1850-1873), Алимпиу Барболовичу (1873-1914), Александру Гете (1914-1922), Эмиль Бран (1926-1932), Петру Купча (1932-1940), Корнел Дарабант (1940-1945), Георге Тюркаш (2004-2009) қызмет етті. Ескі грек-католик шіркеуі 1866 жылы бораннан қирады. Нотр-Дам шіркеуі 1871 және 1873 жылдар аралығында салынды. 1919 жылы Симион Барнуțiu атындағы ұлттық колледж, Салаж округінің алғашқы румын тіліндегі орта мектебі осы жерде құрылды, қазіргі күні қалада үш жоғары мектеп бар. 1940 жылы Шимлеу Сильвание Солтүстік Трансильванияның қалған бөлігімен бірге нацистік Германия мен фашистік Италияның екінші Вена шарты арқылы Венгрияға қосылды; Румыния 1944 жылы осы аймақты қайтарып алды. 1997 жылдан бері Бик монастырының ішінде Станадан келген ағаш шіркеу орналасқан; ол 1778 жылы салынды және төртбұрышты жоспары бар.

Холокост

Чехей геттосы қаланың әкімшілік аумағында орналасқан. Гетто Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропалық еврейлерге арналған нацистік кезеңдегі геттолардың бірі болды. Ол 1944 жылдың көктемінде, «Маргарет» операциясынан кейін құрылды. Чехейденгі депортация үш пойызбен жүзеге асты: 31 мамыр (3106 адам), 3 маусым (3161 адам) және 6 маусым (1584 адам), барлығы 7851 еврей Аушвицке жіберілді. Салаж аймағынан шамамен 1200 еврей Холокосттан аман қалды, бірақ кейін Румыниядан эмиграция жасады, сондықтан 2000 жылдарға қарай округте елуден аз еврей қалды.

Халық саны

2021 жылғы халық санағы бойынша Шимлеу Сильванияның халқы 13 948 адамды құрады. 2011 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша қалада 14 436 адам тұрды; олардың 66,77%-ы румындар, 22,87%-ы мажарлар, 9,82%-ы цығандар және 0,51%-ы басқа ұлт өкілдері болды. 1910 жылғы халық санағында 6885 тұрғынның ішінде 6030-ы мажар (87,58%) және 759-ы румын (11,02%) халқынан болды.

2008 жылғы сайлау

Қала әкімі Септимиу Тюркаш 2008 жылғы жергілікті өкімет сайлауының екінші турында сайланды.

Флора мен фауна

Чехей тоғаны табиғи қорығы – қала әкімшілік шегінде орналасқан су өсімдіктері мен жануарлар мекендейтін қорғалатын аумақ.

Климат

Шимле Сильваниеде ылғалды континенталды климат (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Cfb).