Кіріспе

19 ғасырдағы жасөспірімдерді түзету мекемесі

Түзету мектебі – көбінесе 1830 және 1900 жылдар аралығында жасөспірімдер үшін жұмыс істеген, жаза тарту орны. Ұлыбританияда және оның колонияларында ересектер түрмесіне балама ретінде 1854 жылдан бастап қылмыс жасағаны үшін сотталған балалар үшін түзету мекемелері (көбінесе түзету мектептері деп аталады) құрылды. Параллельдік түрде, қарапайымдықпен және қорғауға мұқтаж балаларға арналған өндірістік мектептер ашылды. 1857 жылдан бастап екеуі де үкімет тарапынан "расталды", ал 1932 жылы екі жүйе біріктіріліп, екеуі де "бекітілді" және бекітілген мектептерге айналды. Ұлыбритания мен АҚШ-та индустрияландырудан кейін қалалар, кедейлік, көші-қон және қарапайымдық туралы қоғамдық алаңдаушылықтар, сондай-ақ жазалаудан (қылмыскерді жазалаудан) түзетуге қарай қоғамдық көзқарастың өзгеруі салдарынан олар пайда болды. Олар 1902-1982 жылдар аралығындағы жасөспірімдер түрмелері болған борсталдардан (Ұлыбритания) ерекшеленді.

Тарих

Америкадағы әлеуметтік реформаторлар XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында, көбінесе, жасөспірім қылмыскерлерді ересектермен бірдей қараудың қалыпты тәжірибесіне қарсы шықты. Олар жасөспірімдердің көбінесе үлкен тұтқындармен сексуалдық және/немесе басқа да түрде зәбірленетінін, ал тәжірибелі қылмыскерлерден қылмыс жасаудың одан да күрделі және қауіпті жолдарын үйренетінін мойындады. Осының салдарынан, жаза мерзімі болашақта қылмыс жасаудан ұстап тұрудың орнына, көптеген жасөспірім қылмыскерлер түрмеден шыққаннан кейін, алғашқы жаза алған кездегіден де нашар күйде шықты. Кейбір штаттарда оңай, ал кейбіреулерінде қиын болған реформалар екі бағыттан тұрды: кәмелетке толмағандарға арналған жеке жасөспірімдер кодексі және жасөспірімдер соты, сондай-ақ жасөспірімдерге арналған жеке мекемелер құру (оны "қылмыскер" деп атаудан аулақ болды). Бұл мекемелердің басты мақсаты жазалау емес, қайта тәрбиелеу болғандықтан, оларды "түзету мектептері" деп атады. Көбінесе, бұл мекемелер күзетпен айналысты. Ұлыбританияда қылмыстық жолмен келген балаларға арналған түзету мектептері болды, ал осал балалардың қылмыскер болуына жол бермеу үшін өндірістік мектептер құрылды. 19-ғасырдың басында жасөспірімдер арасындағы қылмыстың өсуі байқалды. Егер ауыл шаруашылығында жас балалар құстарды қорқыту, тас жинау сияқты жұмыстар арқылы ақы төленетін жұмыс таба алса, қалаларда мұндай мүмкіндіктер болмады. Балалар көшеде көп көрінді. 1816 жылы Парламент "Метропольдегі жасөспірімдер арасындағы қылмыстың алаңдатарлықтай өсуін зерттеу комитетін" құрды; 1837 жылы жазушы Чарльз Диккенс көше тобына қатысқан бала туралы "Оливер Твист" романын жариялады; ал 1846 жылы 14 жасқа дейінгі балаларды ересектер сотында емес, арнайы сотта тыңдау керектігі 1846 жылғы Жасөспірімдер туралы заңда мойындалды. Тілсіздік пен сарандық кең таралған, және осы сияқты ұсақ құқық бұзушылықтар үшін билік балаларды өндірістік мектептерге жұмысқа орналастыруға және жұмысқа орналасуға көмектесетін дағдыларды үйренуге жіберді. Ал, ауыр қылмыстар үшін жазаны үлкендерден бөлек ортада беру қажет болды, содан кейін оларды түзету үшін білім беру қажет болды. Мұндай мекеме құруға 1854 жылғы Жасөспірімдер туралы заң (Түзету мектептері туралы заң) рұқсат берді. Бұл түзету мектептеріне түрмеге балама ретінде қаржылық көмек және қолдау көрсетті. 1950-1960 жылдары, жасөспірімдерді ересектермен бірге қамаудың бұрынғы жүйесінде туындаған көптеген мәселелер түзету мектептерінде де байқала бастады. Сондай-ақ, бастапқыда стигманы азайту мақсатымен қолданылған "түзету мектебі" термині өзінің стигмасын дамытты.

Қазіргі заманғы көзқарас

Бүгінде ешбір мемлекет ашық немесе ресми түрде өздерінің кәмелетке толмағандардың түзеу мекемелерін «жаңа мектептер» деп атамайды, бірақ мұндай мекемелер әлі де бар. Сондай-ақ, мұндай мекемелердегі жастар санын мүмкіндігінше азайтуға, және ең түзетуге келмейтін жастарды ғана үйде қалдыруға тырысып жатыр. Әлеуметтік жағдайды қалыпқа келтіру және жас қылмыскер әйелдердің санының артуына жауап ретінде көптеген мекемелер аралас білім беретін болып өзгертілді. Қазіргі таңдағы тәсіл – жастарды қамауға алуды барынша азайту және оларға өз үйлерінде қалуға мүмкіндік беретін, шектеулер аз жағдайларды көбейту. Олар көбінесе күндіз балама мектепке немесе осыған ұқсас білім орнына қатысады, бұл әдетте мемлекеттік мектептің құрылымдырақ түрі. Сот бақылауындағы сынақ мерзімі немесе басқа да шектеулер болуы мүмкін, мысалы, «Жастар қызметі департаменті» немесе мемлекет белгілеген басқа да аталымдар бойынша, сол жастағы басқа жастарға қарағанда оларға қатаң тәртіптік сағат белгіленеді. АҚШ-та «реформалық мектептер» деп аталатын жалпы критерийлерге сай келетін ең танымал мекемелерге Висконсин штатының Меррилл қаласының жанындағы Линкольн Хиллз мектебі және Калифорния штатының Ион қаласындағы Престон индустрия мектебі жатады. АҚШ-тағы алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын реформа мектебі – Массачусетс штатының Вестборо қаласындағы ұлдарға арналған мемлекеттік реформа мектебі. Ол 1848 жылы ашылды. Данияда жалғастыру орта мектептері реформалау мектептері ретінде қолданылады, себебі олар жасөспірімдерді ұстау орталықтарынан әлдеқайда арзан, ал нәтижелері шамамен бірдей. Бүгінде балаларға тағылған қылмыстың ауырлығына қатысты ешқандай ұлттық ережелер жоқ, сондай-ақ оларды реформа мектебіне жіберу туралы шешім қабылдауға көмектесетін ережелер де жоқ, өйткені әр қаланың немесе юрисдикцияның өз заңдары мен бюджеті бар. Бомбалау туралы қатер жасаған балалар осындай мекемелерге түседі.