Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық Корольдік теңіз флотының M класты су асты кемелері – дизельді-электрлік су асты кемелерінің шағын класы болатын. Бұл класс дизайнының ерекшелігі – басқару мұнарасының алдындағы казематта орнатылған 12 дюймдік (305 мм) зеңбірек. Вашингтон теңіздік конференциясы су асты кемелерінің қарулануына шектеулер салғандықтан, M2 және M3 зеңбіректері алынып тасталды. M2 шағын гидросамолет тасымалдау үшін, ал M3 – мина тастаушыға айналдырылды.

Өмірбаян

Олар алғашқы пармен жүретін К класының бірінші тобының соңғы төрт кемесі – К17 және К21 орнына тапсырылды, ал бастапқы тапсырыстар жойылды. Бастапқыда олар жағалауды бомбалау кемелері, су асты кемелерін бақылау үшін арналған, бірақ егжей-тегжейлі жобалау басталмас бұрын олардың міндеті өзгертілді. Мақсат – сауда кемелерін торпеда емес, пушка арқылы перископ тереңдігінен немесе су бетінде атқылау еді. Сол кезде торпедалар 900 метрден астам қашықтықта қозғалыстағы әскери кемелерге тиімсіз деп есептелді. 12 дюймдік зеңбірек салыстырмалы түрде қысқа қашықтықта атылғанда, көздеуді жеңілдететін тегіс траекторияға ие болар еді, және көптеген кемелер бір оқтан аман қалмайды деп күтілді.

Дизайн

Қарулар 12 дюймдік (305 мм) 40 калибрлі Mark IX зеңбіректерi болды, олар Formidable класты крейсерлерге арналған қосалқы бөлшектерден алынған. Орнату мүмкүндігі арқасында оларды 20 градусқа көтеріп, 5 градусқа түсіріп, орта сызықтан әрқайсы жаққа 15 градусқа бұруға болатын. Зеңбірек әдетте перископ тереңдігінен, перископ арқылы шамамен 1200 метр қашықтықтағы нысанаға келтірілген қарапайым нысана көздерін пайдаланып атылды. Зеңбірек су бетінде болатын уақыты шамамен 75 секундты құрады. Су асты қайығы зеңбіректі қайта зарядтау үшін су бетіне көтерілуі керек еді, бұл шамамен 3 минутқа созылар еді. Іс жүзінде бұл идея өте табысты болмады және тапсырыс берілген төрт M класты қайықтың тек үшi ғана 1917 және 1918 жылдар аралығында аяқталды. M класты су асты қайықтары кейде су асты мониторлары деп аталады. M1 және M2 төрт 18 дюймдік (450 мм) торпеда түтіктеріне ие болды, ал M3 және M4 21 дюймдік (533 мм) диаметрлі түтіктерге ие болды және оларды орналастыру үшін 3 метрге ұзартылды.

Қызмет

M1 – Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін қызметке кірген жалғыз кеме болды, бірақ ол жарысқа қатыспады. Теңіз сынақтары кезінде оның капитаны тәжірибелі су асты кемесінің командирі Макс Хортон болды, ол Балтық теңізінен оралғаннан кейін, ал кейіннен Девон графтығындағы Старт-Пойнт маңындағы Англия арналында шведтік көмір тасымалдаушы кеме, SS Vidar, мен соқтығысқаннан кейін барлық экипажымен бірге жоғалып кетті (12 қараша 1925 жыл). M1 кемесінің қирандылары 1999 жылы Иннес Маккартни басқаратын суға түсушілер тобы 73 метр тереңдікте тапты. Сол жылы Ричард Ларн мен BBC телеарнасының деректі фильм түсіру тобы қайтадан апат орнына барды, нәтижесінде түсірілген фильм 2000 жылдың наурыз айында көрсетілді. M2 1925 жылы су ұшағын тасымалдаушы кемеге айналдырылды, зеңбірек мұнарасының орнына ангар салынды. Ол 1932 жылдың 26 қаңтарында Дорсет графтығындағы Чесил жағалауынан жоғалып кетті. Ангардың есігі ертерек ашылған болуы мүмкін деп есептеледі. M2 32 метр тереңдікте жатыр, мұнараның жоғарғы бөлігі төмен суда 20 метр тереңдікте. Ол жергілікті суға түсушілердің танымал орны, көбінесе онда алты кемеге дейін тігізіліп тұрады. M3 1927 жылы 100 минаны сақтауға арналған мина тасушы кемеге айналдырылды, негізінен Grampus класының миналарды қолдану жабдығын сынау үшін. Миналар кеменің жоғарғы палубасымен жүретін конвейерлік лентамен тасымалданды және кеңейтілген корпуспен жабылды. Миналар кормадағы есіктен тасталды. Сынақтар аяқталғаннан кейін 1932 жылы ол құрылыстан алынып тасталды. M4 аяқталмай бұзылып кетті. 1924 жылы кластың үш аяқталған кемесі су асты кемелерін ұшақтардан көру мүмкіндігін азайту үшін корпустың камуфляждалуын сынау үшін пайдаланылды; M1 сұр-жасыл, M2 қою сұр және M3 қою көк түспен боялды.