Наполеонов соғыстары: Италиядағы шайқастар мен Альпі арқылы өту

Кіріспе

Наполеон соғыстары 1799 жылдан бастап жалғасты, француздар Екінші коалиция күштерімен шайқасты. Наполеон Бонапарт Мысырдан оралып, француз үкіметін өз қолына алды, бұл Француз революциясының аяқталуына әкелді. Ол Мороны Рейн шекарасына жіберіп, жаңа жорықты дайындады және жеке өзі 1799 жылы француз әскерлері Италиядан шығарылған Альп тауларында басшылықты қолға алды. 1800 жылғы науқандық маусымның басында австриялықтар Альп тауларының солтүстігінде және оңтүстігінде күшті әскерлерге ие болды: Пал Крей басқаратын Қара Орманда 120 000 сарбаз (Франциядан Венаға дейінгі тікелей (Рейн-Дунай) жолын қорғады); Майкл фон Мелас басқаратын Солтүстік Италияда 100 000 сарбаз, Аустрияның Солтүстік Италиядағы иелігін және Наполеон бұрынғы итальяндық науқандарында Венаға артқы жол ретінде пайдаланған По аңғарын қорғады.

Француздардың күштері:

Моро басқаратын 120 000 сарбаз Крейге қарсы тұрды;
Андре Массена басқаратын 40 000 сарбаз Генуяны ұстап, Италиядан Оңтүстік Францияға басып кіруге жол бермеді;
Бертье басқаратын 50 000 сарбаз Резерв армиясын құрып, Дижонға орналасты.
Австриялықтар мен француздар Италияда негізгі күш-жігерлерін жұмсауға шешім қабылдады. (Бонапарттың пікірінше, негізгі шабуыл Солтүстік Швейцария арқылы Крейге қарсы жасалған дұрыс болар еді, бірақ Моромен қарым-қатынасы нашар болды).

Италия

Мелас бірінші шабуыл жасады және сәуірдің үшінші аптасында Варға қарай жылжыды. Массена мен оның Генуядағы әскерінің жартысы австриялықтармен құрлықтан қоршалып, Корольдік флоттың қатаң блокадасы астында болды. Жауап ретінде Бертье қауіпті шекараға емес, Женеваға көшті, ал Массенаға 4 маусымға дейін Генуяны ұстап тұру бұйырылды. Резервтік армияға Наполеон қосылды және мамырдың ортасында Австрияның артқы жағына шабуыл жасау үшін Альпі тауларын кесіп өтуге кірісті. Әскердің көп бөлігі әлі қармен жабылған Ұлы Сен-Бернар жотасы арқылы өтті. Артиллерия үлкен күш-жігер мен тапқырлықпен көтерілді. 1800 жылдың 14 мамырында 40 мыңдық француз әскері Аоста алқабындағы Форт Бардта 400 австро-пиемонт сарбазымен тоқтатылды. Олар екі апта бойы жолды ұстап тұрды, Наполеонның По алқабына жасаған шабуылын толығымен күйретіп жіберді. Альпі тауларын кесіп өткеннен кейін Наполеон Генуяны құтқаруға тікелей кіріспеді. Оның орнына ол байланыс желілерін жақсарту (Симплон және Сен-Готтард жоталары арқылы) және Меластың Мантуя мен Венамен байланыс желілеріне қауіп төндіру үшін Миланға жылжыды, бұл Меластың Генуяны қоршаудан шығаруына себеп болады деп сенді. 2 маусымда ол Миланға кірді және Поның оң жағалауына өтіп, Меластың байланысын толығымен үзіп жіберді. Страделлада берік қорғаныс позициясын алып, ол австриялық армияның өз жолын ашуға тырысуын сенімді күтті. Алайда Мелас Генуяны қоршаудан шығармады, ал 4 маусымда француз әскері қаланың келісілген эвакуациясының шарттары бойынша барлық жабдықтарымен Францияға қарай аттанды. Наполеон енді Жерорта теңізіндегі британдық үстемдікке байланысты австриялықтардың кері шегінудің орнына Генуяны жаңа база ретінде алып, теңіз арқылы жабдықталуы мүмкін екенін сезінді. Оның қорғаныс позициясы бұған кедергі келтірмейтін еді; ол австриялықтарды қайта топтастырмас бұрын тауып, шабуылдауы керек болды. Сондықтан ол Страделладан Алессандрияға қарай жылжыды, онда Мелас ештеңе істемей отырғандай көрінді. Мелас кері шегінуге дайын деп сенген Наполеон Меластың Поға солтүстікке және Генуяға оңтүстікке қарай жолдарын бөгеу үшін күшті жасақтар жіберді. Осы сәтте Мелас шабуылға шықты, ал бұрынғы науқанның бәрінің жарқырауына қарамастан, Наполеон Маренго шайқасында (14 маусым) өзінің айқын кемшілігін сезінді. Наполеон таң мен түстен кейін қиын шайқаста жеңілді; Мелас жеңіске жеткенін ойлап, соңғы соққыны орынбасарына тапсырды, осы кезде Десейк бастаған француз күштерінің оралуы және француздардың күшті қарсы шабуылы (соның барысында Десейк қаза тапты) шайқасты маңызды француз жеңісіне айналдырды. Мелас дереу келіссөздерге кірісті, нәтижесінде австриялықтар Солтүстік Италияны Тичинодан батысқа қарай эвакуациялады және Италиядағы әскери операцияларды тоқтатты. Наполеон жеңістен кейін Парижге оралды, ал Бруне Италияда бекініп, Австрияға қарай жорық бастау үшін қалды.

Melas attacked first, and by the third week in April had advanced to the Var, with Massena and half his army in Genoa besieged by land by the Austrians and under tight blockade by the Royal Navy. In response Berthier moved – not to the threatened frontier, but to Geneva – and Massena was instructed to hold Genoa until 4 June. The Army of the Reserve was joined by Napoleon, and in mid May set out to cross the Alps to attack the Austrian rear. The bulk of the army crossed by the Great St Bernard Pass still covered by snow. Artillery was manhandled over with great effort and ingenuity. On 14 May 1800, the 40,000 strong French army was stopped by 400 Austro Piedmontese soldiers at Fort Bard in the Aosta Valley. They held the pass for two weeks, completely ruining Napoleon's surprise attack on the Po Valley. Once over the Alps, Napoleon did not proceed directly to the relief of Genoa. Instead, he advanced on Milan, to improve his lines of communication (via the Simplon and St Gotthard passes) and to threaten Melas's lines of communication with Mantua and Vienna, in the belief that this would cause Melas to raise the siege of Genoa. He entered Milan on 2 June and by crossing to the South bank of the Po completely cut Melas's communications. Taking up a strong defensive position at Stradella, he confidently awaited an attempt by the Austrian Army to fight its way out. However, Melas had not raised the siege of Genoa, and on 4 June the French Army marched out with all equipment towards France as per the terms of the negotiated evacuation of the city. Napoleon then faced the possibility that, thanks to the British command of the Mediterranean, far from falling back, the Austrians could instead take Genoa as their new base and be supplied by sea. His defensive posture would not prevent this; he had to find and attack the Austrians before they could regroup. He therefore advanced from Stradella towards Alessandria, where Melas was, apparently doing nothing. Convinced that Melas was about to retreat, Napoleon sent strong detachments to block Melas's routes northwards to the Po, and southwards to Genoa. At this point, Melas attacked, and for all the brilliance of the previous campaign, Napoleon found himself at a significant disadvantage in the consequent Battle of Marengo (14 June). Napoleon was effectively defeated in a tough battle in the morning and early afternoon; Melas, thinking he had already won, had turned over delivery of the coup de grace to a subordinate, when the prompt return of a detached French force under Desaix and a vigorous French counter attack (in the course of which Desaix was killed) converted the battle into an important French victory. Melas promptly entered into negotiations which led to the Austrians evacuating northern Italy west of the Ticino, and suspending military operations in Italy. Napoleon returned to Paris after the victory, leaving Brune to consolidate in Italy and begin a march toward Austria.

Германия

Бірінші коалиция күштері Верден, Кайзерслаутерн, Неервинден, Майнц, Амберг және Вюрцбургте бірнеше алғашқы жеңіске жетсе де, Солтүстік Италиядағы Наполеон Бонапарттың күш-жігері австриялық күштерді кері итеріп жіберді және Леобен бейбітшілігін (17 сәуір 1797) және одан кейінгі Кампо Формио келісімін (1797 жылдың қазаны) келіссөздермен аяқтады. Бұл келісімді жүзеге асыру қиын болды. Австрия Венеция аумақтарының бір бөлігін беруге кешікті. Раштатта өткен конгресс оңтүстік-батыс Германияның қай мемлекеттеріне жер телімдерін жоғалтқан династиялық үйлерді өтеу үшін медиация жасалатынын шешуге шақырылды, бірақ ешқандай прогреске жете алмады. Француз республикашыл күштерінің қолдауымен швейцариялық көтерілісшілер бірнеше көтеріліс ұйымдастырды, нәтижесінде 18 айлық азаматтық соғыстан кейін Швейцария конфедерациясы құлап түсті. 1799 жылдың басында француз директориясы Австрияның кешіктіру тактикасына наразылық білдірді. Неапольдегі көтеріліс одан әрі алаңдады, ал Швейцариядағы соңғы табыстар Италияның солтүстігінде және Германияның оңтүстік-батысында тағы бір науқанға шығуға қолайлы уақыт екенін көрсетті. 1800 жылдың басында Рейн өзенінің арғы жағында Франция мен Австрия әскерлері бір-біріне қарама-қарсы тұрды. Фельдзегмейстер Пал Крей шамамен 120 000 сарбазды басқарды. Оның құрамында австриялық тұрақты әскерлерден басқа, Бавариядан 12 000 сарбаз, Вюртемберг герцогтығынан 6 000 сарбаз, Майнц архиепископтығынан 5 000 төмен сапалы сарбаз және Тироль графтығынан 7 000 милиция болды. Олардың 25 000-ы Воралбергті қорғау үшін Бодензе көлінің шығысына орналастырылды. Крей 95 000 сарбаздан тұратын негізгі күштерін Рейн өзенінің бағыты өзгерген Л-тәріздес бұрышта орналастырды. Крей өзінің басты қоймасын Констанц көлінің солтүстік-батыс жағындағы Стоккахта, Швейцариядан бір күндік сапар қашықтықта орналастырды. Жан Виктор Мари Моро дивизияның генерал-майтабы 137 000 француз әскерінен тұратын қарапайым қаруланған әскерге қолбасшылық етті. Олардың 108 000 сарбазы далалық операцияларға қатысты, ал қалған 29 000-ы Швейцария шекарасын күзетіп, Рейн бекіністерін ұстады. Бірінші консул Наполеон Бонапарт швейцариялық шабуылмен австриялықтарды қоршауға негізделген операциялар жоспарын ұсынды, бірақ Моро оны қабылдаудан бас тартты. Оның орнына Моро Базельдің жанында Рейн өзенінің солтүстікке қарай бұрылатын жерінен өтуді жоспарлады. Француз колоннасы Крейдің назарын Мороның нағыз ниетінен аулақ қылып, Рейн өзенін батыстан кесіп өтетін болды. Бонапарт Клод Лекурб корпусын алғашқы шайқастардан кейін Италияға жіберуді қалады, бірақ Мороның басқа жоспарлары бар еді. Ол бірқатар күрделі маневрлер арқылы Крейдің әскерін екі жақтан, екі жақтан және қайтадан жақтап, Мороның әскері Қара Орманның шығыс беткейінде орналасты, ал Крейдің әскерінің бөліктері әлі де екінші жақтағы өткелдерді күзетіп тұрды. Энген мен Стокках шайқастары 1800 жылдың 3 мамырында Жан Виктор Мари Моро басшылығындағы Француз бірінші республикасының әскері мен Пал Крей басшылығындағы Габсбург монархиясының әскері арасында болды. Энген маңындағы шайқас екі тараптың да ауыр шығынға ұшырауымен аяқталды. Алайда, екі негізгі әскер Энгенде шайқасқанда, Клод Лекурб Стоккахты оның австриялық қорғаушыларынан, Жозеф Луи, Лоррейн Вадемонт князінің басшылығында басып алды. Стоккахтағы негізгі жабдықтау базасының жоғалуы Крейді қорғаныс жағынан қолайлы позицияға ие болған Мескирхке кері шегінуге мәжбүр етті. Бұл сонымен қатар Крейдің Швейцария мен Форарльберг арқылы Австрияға кері шегінуіне кедергі келтірді. 4 және 5 мамырда француздар Мескирхке бірнеше рет және нәтижесіз шабуыл жасады. Жақын жердегі Крумбахта, австриялықтар да позициясы мен күшінің басымдылығына ие болды, 1-ші жартылай бригада ауылды және оның айналасындағы биіктіктерді алды, бұл оларға Мескирхке қатысты басымдық берді. Кейіннен Крей өзінің күштерін Зигмарингенге кері тартты, оның соңынан француздар да ілесіп кетті. 9 мамырда жақын жердегі Биберах ан дер Ристе шайқастар болды; іс-қимыл негізінен 25 000 сарбаздан тұратын француз "Орталықтан" құралды, оған Лорен де Гувион Сент-Сир басшылық етті. Ол генерал Мороның флангімен соғысып, солтүстіктен Ульмге жақындап, Höchstädt шайқасында (1800) оның аванпостарын басып алды. 10 мамырда австриялықтар ауыр шығынмен қайтадан кері шегінді, бұл жолы Ульмге. Бірнеше айлық соғыс бітісілді, оның ішінде Крейдің орнына Аустрия аркідүгі Жохан келді, австриялық әскер Инд өзенінің артына шегінді. Австрияның келіссөздер арқылы шарттарды қабылдауға құлықсыздығы француздарды қарашаның ортасында соғыс бітісін тоқтатуға мәжбүр етті, екі аптадан кейін күшіне енді. Соғыс бітісі аяқталғаннан кейін Жохан Инд өзенінен асып, Мюнхенге қарай жылжыды. Оның әскері кішкентай шайқастарда, Ампинг және Нойбург ан дер Донау шайқастарында жеңіліске ұшырады, ал 3 желтоқсанда қаланың алдындағы орманды жерде Хоэнлинденде шешуші жеңіліске ұшырады. Моро Венаға қарай жорық бастады, ал австриялықтар жақын арада Штайрдің соғыс бітісіне қол қойды, Германиядағы соғысты аяқтады.

Although the First Coalition forces achieved several initial victories at Verdun, Kaiserslautern, Neerwinden, Mainz, Amberg and Würzburg, the efforts of Napoleon Bonaparte in northern Italy pushed Austrian forces back and resulted in the negotiation of the Peace of Leoben (17 April 1797) and the subsequent Treaty of Campo Formio (October 1797). This treaty proved difficult to implement. Austria was slow to give up some of the Venetian territories. A Congress convened at Rastatt for the purposes of deciding which southwestern German states would be mediatised to compensate the dynastic houses for territorial losses, but was unable to make any progress. Supported by French republican forces, Swiss insurgents staged several uprisings, ultimately causing the overthrow of the Swiss Confederation after 18 months of civil war. By early 1799, the French Directory had become impatient with stalling tactics employed by Austria. The uprising in Naples raised further alarms, and recent gains in Switzerland suggested the timing was fortuitous to venture on another campaign in northern Italy and southwestern Germany. At the beginning of 1800, the armies of France and Austria faced each other across the Rhine. Feldzeugmeister Pál Kray led approximately 120,000 troops. In addition to his Austrian regulars, his force included 12,000 men from the Electorate of Bavaria, 6,000 troops from the Duchy of Württemberg, 5,000 soldiers of low quality from the Archbishopric of Mainz, and 7,000 militiamen from the County of Tyrol. Of these, 25,000 men were deployed east of Lake Constance (Bodensee) to protect the Vorarlberg. Kray posted his main body of 95,000 soldiers in the L shaped angle where the Rhine changes direction from a westward flow along the northern border of Switzerland to a northward flow along the eastern border of France. Unwisely, Kray set up his main magazine at Stockach, near the northwestern end of Lake Constance, only a day's march from French held Switzerland. General of Division Jean Victor Marie Moreau commanded a modestly equipped army of 137,000 French troops. Of these, 108,000 troops were available for field operations while the other 29,000 watched the Swiss border and held the Rhine fortresses. First Consul Napoleon Bonaparte offered a plan of operations based on outflanking the Austrians by a push from Switzerland, but Moreau declined to follow it. Rather, Moreau planned to cross the Rhine near Basel where the river swung to the north. A French column would distract Kray from Moreau's true intentions by crossing the Rhine from the west. Bonaparte wanted Claude Lecourbe's corps to be detached to Italy after the initial battles, but Moreau had other plans. Through a series of complicated maneuvers in which he flanked, double flanked, and reflanked Kray's army, Moreau's army lay on the eastern slope of the Black Forest, while portions of Kray's army was still guarded the passes on the other side. Battles at Engen and Stockach were fought on 3 May 1800 between the army of the French First Republic under Jean Victor Marie Moreau and the army of the Habsburg monarchy led by Pál Kray. The fighting near Engen resulted in a stalemate with heavy losses on both sides. However, while the two main armies were engaged at Engen, Claude Lecourbe captured Stockach from its Austrian defenders under Joseph Louis, Prince of Lorraine Vaudémont. The loss of this main supply base at Stockach compelled Kray to order a retreat to Meßkirch, where they enjoyed a more favourable defensive position. It also meant, however, that any retreat by Kray into Austria via Switzerland and the Vorarlberg was cut off. On 4 and 5 May, the French launched repeated and fruitless assaults on the Meßkirch. At nearby Krumbach, where the Austrians also had the superiority of position and force, the 1st Demi Brigade took the village and the heights around it, which gave them a commanding aspect over Meßkirch. Subsequently, Kray withdrew his forces to Sigmaringen, followed closely by the French. Fighting at nearby Biberach an der Ris ensued on 9 May; action principally consisted of the 25,000 man strong French "Center", commanded by Laurent de Gouvion Saint Cyr. After being flanked by General Moreau, who approached Ulm from the east and overwhelmed his outposts at Battle of Höchstädt (1800), Kray retreated to Munich. Again, on 10 May, the Austrians withdrew with heavy losses, this time to Ulm. A several month armistice followed, during which Kray was replaced by the Archduke John, with the Austrian army retiring behind the river Inn. Austrian reluctance to accept negotiated terms caused the French to end the armistice in mid November, effective in two weeks. When the armistice ended, John advanced over the Inn towards Munich. His army was defeated in small engagements at the battles of Ampfing and Neuburg an der Donau, and decisively in the forests before the city at Hohenlinden on 3 December. Moreau began a march on Vienna, and the Austrians soon signed the Armistice of Steyr, ending the war in Germany.

Мысыр

Осы уақыт аралығында Клебер Мысырда британдық флоттың тосқауылында қалды. Ол Ұлыбритания және Түркиямен Эль-Ариш келісімін жасасты, бұл оған теңіз жолымен эвакуациялануға мүмкіндік берді, бірақ кейін Британия бұл келісімнен бас тартты. Клебер наурыз айында Хелиополисте түріктерге қарсы шайқаста жеңіске жетті, алайда маусым айында қаныпешене қаза болды.