Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Антарктикаға қатысты халықаралық шарттар
International treaties concerning Antarctica
Басты шарт 1959 жылдың 1 желтоқсанында қол қоюға ашылды және ресми түрде 1961 жылдың 23 маусымында күшіне енді. Алғашқы қол қойғандар – 1957–58 жылдардағы Халықаралық геофизикалық жыл (IGY) кезінде Антарктидада белсенді болған 12 ел: Аргентина, Австралия, Бельгия, Чили, Франция, Жапония, Жаңа Зеландия, Норвегия, Оңтүстік Африка, КСРО, Ұлыбритания және АҚШ.
The main treaty was opened for signature on 1 December 1959, and officially entered into force on 23 June 1961. The original signatories were the 12 countries active in Antarctica during the International Geophysical Year (IGY) of 1957–58: Argentina, Australia, Belgium, Chile, France, Japan, New Zealand, Norway, South Africa, the Soviet Union, the United Kingdom, and the United States.
1940 жылдар
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ Антарктидада өз талабын қоюды қарастырды. 1946 жылдың 26 тамызынан бастап 1947 жылдың басына дейін ол "Highjump" операциясын жүзеге асырды, бұл Америка Құрама Штаттарының Антарктидаға жіберген ең ірі әскери экспедициялық күштері болды, ол 13 кемеден, 4700 адамнан және көптеген әуе құрылғыларынан тұрады. Оның мақсаты – әскери қызметкерлерді даярлау және Антарктидадағы гипотетикалық соғыс үшін өте суық жағдайда материалдарды сынау еді. 1947 жылдың 2 қыркүйегінде Антарктиданың АҚШ-тың қызығушылығы бар бөлігі (24° батыс және 90° батыс аралығы) Америкааралық өзара көмек туралы шарттың қауіпсіздік аймағының құрамына енгізіліп, мүшелері сыртқы шабуыл болған жағдайда оны қорғауға міндеттенді. 1948 жылдың тамызында Америка Құрама Штаттары Антарктиканы Аргентина, Австралия, Чили, Франция, АҚШ, Ұлыбритания және Жаңа Зеландия басқаратын сенімгерлік аумақ ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының қамқорлығына беруді ұсынды. Бұл идеяны Аргентина, Австралия, Чили, Франция және Норвегия қабылдамады. 1948 жылдың 28 тамызында АҚШ Антарктиканы халықаралықластыруды ұсынды, ал Ұлыбритания оны қолдады. Чили соңғы шешімді келіссөздер кезінде Антарктикаға барлық талаптарды бес жылдан он жылға дейін тоқтату жоспарын ұсынды, бірақ бұл қабылданбады. 1950 жылы АҚШ-тың Кеңес Одағын Антарктидадан алыстату мүддесі бұзылып, Кеңес Одағы өздері қатыспаған Антарктика келісімін қабылдамайтынын мәлімдеді. КСРО-ның Антарктидаға суық соғысты әкеліп, аумақтық талап қою арқылы әрекет ететініне қорқыныш, АҚШ-ты ештеңе жасамауға мәжбүр етті. Кейбір оқиғалар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды, ал жаңасы 1 ақпан 1952 жылы Хоуп-Бейде болды, онда Аргентина әскері британиялықтардың тобына ескерту оқ атуды бастады. Ұлыбританияның жауабы 4 ақпанда оқиға орнына теңіз жауынгерлерін түсірген әскери кеме жіберу болды. 1949 жылы Аргентина, Чили және Ұлыбритания 60-шы оңтүстік параллельден оңтүстікке әскери кемелерді жібермеуге уәде берген Үшжақты әскери-теңіз декларациясына қол қойды, ол 1961 жылға дейін жыл сайын жаңартылып, 1961 жылы шарт күшіне енген кезде қажетсіз деп танылды. Бұл үшжақты декларацияға Аргентинаның 1948 жылы ақпанда Антарктидаға сегіз әскери кемеден тұратын флотын жібергенінен кейін туындаған шиеленістен кейін қол қойылды. 1953 жылдың 17 қаңтарында Аргентина Десепшн аралында Лейтенант Ласала баспанасын қайта ашты, Аргентина әскери-теңіз флотында сержант пен капрал қалды. 15 ақпанда Десепшн аралындағы оқиға кезінде 32 корольдік теңіз жауынгерлері британдық фрегат HMS Snipe-ден Sten автоматтарымен, мылтықтармен және жас ағызу газымен қаруланып, екі аргентиналық теңізшілерді тұтқындады. Аргентиналық баспана және жақын маңдағы бос Чили баспанасы жойылып, Аргентиналық теңізшілер 18 ақпанда Оңтүстік Джорджия маңында сол елден келген кемеге жеткізілді. Британдық отряд аралда үш ай болды, ал фрегат сәуір айына дейін оның суларын қарауылдады. 1955 жылы 4 мамырда Ұлыбритания Халықаралық Сотта Аргентина мен Чилиге қарсы екі сот ісі қозғап, екі елдің Антарктида және Антарктидадан төменгі аймақтардағы егемендігі туралы талаптарының жарамсыздығын жариялады. 1955 жылдың 15 шілдесінде Чили үкіметі соттың бұл іс бойынша құзыреттілігін қабылдамады, ал 1 тамызда Аргентина үкіметі де солай етті, сондықтан 1956 жылдың 16 наурызында талаптар жабылды. 1956 және 1958 жылдары Үндістан Антарктика мәселесін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына жеткізуге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Америка Құрама Штаттары, Кеңес Одағы, Ұлыбритания және Жаңа Зеландияның ұстанымдары Антарктида үшін халықаралық әкімшілік құруға сәйкес келді, ол Біріккен Ұлттар Ұйымының шеңберінде болуы керек деп ұсынды. Австралия мен Ұлыбритания бақылаушылар инспекцияларына қажеттілік білдірді, ал британдықтар логистикалық функцияларды атқару үшін әскери қызметкерлерді пайдалануды ұсынды. Аргентина Антарктидада барлық атом жарылыстарына тыйым салуды ұсынды, бұл конференцияның соңғы күніне дейін созылған дағдарысқа әкелді, өйткені Америка Құрама Штаттары басқа елдермен бірге алдын ала хабарланбай және алдын ала кеңеспей жасалғандарды ғана тыйым салуды көздеді. КСРО мен Чилидің Аргентина ұсынысын қолдауы ақырында АҚШ-ты қарсылық білдіруден бас тартуға мәжбүр етті. Шартқа қол қою - бұл суық соғыстың аясында жасалған қару-жарақтарды бақылау туралы алғашқы келісім болды және оған қатысушы елдер Антарктиданың егемендігін халықаралықластырудан сақтады. 2048 жылға дейін шартқа қатысушы кез келген тарап шартты және оның барлық нормативтік жүйесін қарауды ұсынуға құқылы, мүшелердің көпшілігінің келісімімен.
After World War II, the U. S. considered establishing a claim in Antarctica. From 26 August 1946, and until the beginning of 1947, it carried out Operation Highjump, the largest military expeditionary force that the United States had ever sent to Antarctica, consisting of 13 ships, 4,700 men, and numerous aerial devices. Its goals were to train military personnel and to test material in conditions of extreme cold for a hypothetical war in the Antarctic. On 2 September 1947, the quadrant of Antarctica in which the United States was interested (between 24° W and 90° W) was included as part of the security zone of the Inter American Treaty of Reciprocal Assistance, committing its members to defend it in case of external aggression. In August 1948, the United States proposed that Antarctica be under the guardianship of the United Nations, as a trust territory administered by Argentina, Australia, Chile, France, the United States, the United Kingdom, and New Zealand. This idea was rejected by Argentina, Australia, Chile, France, and Norway. Before the rejection, on 28 August 1948, the United States proposed to the claimant countries some form of internationalization of Antarctica, and the United Kingdom supported this. Chile responded by presenting a plan to suspend all Antarctic claims for five to ten years while negotiating a final solution, but this did not find acceptance. In 1950, the interest of the United States to keep the Soviet Union away from Antarctica was frustrated, when the Soviets informed the claimant states that they would not accept any Antarctic agreement in which they were not represented. The fear that the USSR would react by making a territorial claim, bringing the Cold War to Antarctica, led the United States to make none. Some incidents had occurred during the Second World War, and a new one occurred in Hope Bay on 1 February 1952, when the Argentine military fired warning shots at a group of Britons. The response of the United Kingdom was to send a warship that landed marines at the scene on 4 February. In 1949, Argentina, Chile, and the United Kingdom signed a Tripartite Naval Declaration committing not to send warships south of the 60th parallel south, which was renewed annually until 1961 when it was deemed unnecessary when the treaty entered into force. This tripartite declaration was signed after the tension generated when Argentina sent a fleet of eight warships to Antarctica in February 1948. On 17 January 1953, Argentina reopened the Lieutenant Lasala refuge on Deception Island, leaving a sergeant and a corporal in the Argentine Navy. On 15 February, in the incident on Deception Island, 32 royal marines landed from the British frigate HMS Snipe armed with Sten machine guns, rifles, and tear gas capturing the two Argentine sailors. The Argentine refuge and a nearby uninhabited Chilean shelter were destroyed, and the Argentine sailors were delivered to a ship from that country on 18 February near South Georgia. A British detachment remained three months on the island while the frigate patrolled its waters until April. On 4 May 1955, the United Kingdom filed two lawsuits, against Argentina and Chile respectively, before the International Court of Justice to declare the invalidity of the claims of the sovereignty of the two countries over Antarctic and sub Antarctic areas. On 15 July 1955, the Chilean government rejected the jurisdiction of the court in that case, and on 1 August, the Argentine government also did so, so on 16 March 1956, the claims were closed. In 1956 and 1958, India tried unsuccessfully to bring the Antarctic issue to the United Nations General Assembly. The positions of the United States, the Soviet Union, the United Kingdom, and New Zealand coincided in the establishment of an international administration for Antarctica, proposing that it should be within the framework of the United Nations. Australia and the United Kingdom expressed the need for inspections by observers, and the British also proposed the use of military personnel for logistical functions. Argentina proposed that all atomic explosions be banned in Antarctica, which caused a crisis that lasted until the last day of the conference, since the United States, along with other countries, intended to ban only those that were made without prior notice and without prior consultation. The support of the USSR and Chile for the Argentine proposal finally caused the United States to retract its opposition. The signing of the treaty was the first arms control agreement that occurred in the framework of the Cold War, and the participating countries managed to avoid the internationalization of Antarctic sovereignty. As of the year 2048, any of the consultative parties to the treaty may request the revision of the treaty and its entire normative system, with the approval of a relative majority.
Жиналыстар
Антарктика шарты жүйесінің жыл сайынғы Антарктика шарты консультативтік мәжілістері (АШМ) – бұл аймақты басқару және әкімшілік ету үшін халықаралық алап. Келісімге қатысушы 56 елдің ішінде тек 29-ы ғана осы мәжілістерде шешім қабылдауға құқылы, ал қалған 27-сіне қатысуға рұқсат беріледі. Шешім қабылдауға қатысушылар – Консультативтік тараптар, олардың құрамына 12 бастапқы қол қоюшы елден өзге, Антарктидаға айрықша қызығушылық танытып, онда маңызды ғылыми қызмет атқарған 17 ел де кіреді. Антарктика шартында Антарктика шартының арнайы консультативтік мәжілістері (ААШМ) де қарастырылған, олар көбінесе маңызды мәселелерді талқылау үшін шақырылады, бірақ олар жиі өткізілмейді, сондай-ақ сарапшылардың мәжілістері де болады.
The Antarctic Treaty System's yearly Antarctic Treaty Consultative Meetings (ATCM) are the international forum for the administration and management of the region. Only 29 of the 56 parties to the agreements have the right to participate in decision making at these meetings, though the other 27 are still allowed to attend. The decision making participants are the Consultative Parties and, in addition to the 12 original signatories, including 17 countries that have demonstrated their interest in Antarctica by carrying out substantial scientific activity there. The Antarctic Treaty also has Special Antarctic Treaty Consultative Meetings (SATCM), which are generally summoned to treat more important topics but are less frequents and Meetings of Experts.
Тараптар
2023 жылға қарай келісімге 56 мемлекет қатысушы, оның 29-ы, соның ішінде келісімге қол қойған алғашқы 12 мемлекет, консультативтік (дауыс беру) мәртебесіне ие. Консультативтік мүшелерге Антарктиканың бөліктерін өздерінің аумағы деп таластайтын 7 ел кіреді. 49 талап тақымын қоймаған елдер басқалардың талаптарын мойындамайды. Антарктика шартына қатысушы 42 мемлекет сондай-ақ "Антарктика шартына Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі хаттаманы" ратификациялаған.
As of 2023, there are 56 states party to the treaty, 29 of which, including all 12 original signatories to the treaty, have consultative (voting) status. The consultative members include the 7 countries that claim portions of Antarctica as their territory. The 49 non claimant countries do not recognize the claims of others. 42 parties to the Antarctic Treaty have also ratified the "Protocol on Environmental Protection to the Antarctic Treaty".
Антарктика туралы шарт жүйесіне қатысушы мемлекеттердің жалпы сипаттамасы
Ел қол қоюы Ратификациялау/Кірісу Консультативтік мәртебе No1965NoNo19871990No2001NoNoNo19841989 (талап) 195919601961 (тарихи талап) No197919811974 жылғы 19 қарашада ратификацияланды және кірді, ал 1987 жылғы 5 қазанда Батыс Германиямен қайта бірігуден бұрын консультативтік мәртебе алды. No1987NoNo1991NoNoNo1984NoNo2015NoNo19831983No19811987 (тарихи талап)195919601961No2015NoNo2011NoNo2008NoNo2015NoNoNo19671990 (талап)195919601961No1987No (талап)195919601961NoNo2012NoNoNo1981NoІлестікпен алмасу 1975 жылғы 16 қыркүйекте тәуелсіздік алған күнінен бастап қолданысқа енді. No19811989No19611977No2010NoNo1971No†195919601961 No2023NoNo1993No 1962 жылғы 14 маусымда кіргеннен кейін ратификацияланды. No2019No195919601961No19861989No19821988No19841988No1990NoNo1996NoNo19922004 (талап) *195919601961†195919601961No19801985No1999No * Басқа бір немесе екі талапкермен үшталап болуы мүмкін. † Талап ету құқығы қорғалған.
Country Signature Ratification/Accession ConsultativestatusNo1965NoNo19871990No2001NoNo19841989 (claim)195919601961 (historical claim)No19791981Ratified as also acceded on 19 November 1974, and received consultative status on 5 October 1987, prior to its reunification with West Germany. No1987NoNo1991NoNo1984NoNo2015NoNo19831983No19811987 (historical claim)195919601961No2015NoNo2011NoNo2008NoNo2015NoNo19671990 (claim)195919601961No1987No (claim)195919601961No2012NoNo1981NoSuccession from Effective from their independence on 16 September 1975. No19811989No19611977No2010NoNo1971No†195919601961Ratified as the No2023NoNo1993NoSuccession from , which acceded on 14 June 1962. No2019No195919601961No19861989No19821988No19841988No1990NoNo1996NoNo19922004 (claim)*195919601961†195919601961No19801985No1999No
* Has an overlapping claim with another one or two claimants. † Reserved the right to make a claim.
Құқықтық жүйе
Антарктидада қазіргі уақытта тұрақты халық жоқ, сондықтан оның азаматтығы да, үкіметі де жоқ. Антарктидада кез келген уақытта жүрген адамдар әрқашан Антарктидадан тыс мемлекеттің азаматы немесе қарастырылатын тұлғасы болып табылады, себебі Антарктикалық егемендік жоқ. Антарктиканың көп бөлігіне бір немесе бірнеше ел талап етуде, бірақ көптеген елдер бұл талаптарды ресми түрде мойындамайды. 90 градус батыс және 150 градус батыс аралығындағы құрлықтағы жер – Жер бетіндегі ешбір елге тиесілі емес жалғыз ірі аумақ. 2015 жылға дейін Норвегия секторының ішкі бөлігі, оның шекарасы ресми түрде анықталмаған, иеленбеген деп есептелді. Сол жылы Норвегия Королева Мод жері мен Оңтүстік полюс арасындағы аумаққа ресми түрде талап етуді жариялады. Антарктика шартына және оның Қоршаған ортаны қорғау хаттамасына қатысушы мемлекеттердің үкіметтері осы келісімдердің ережелерін және олар бойынша қабылданған шешімдерді ұлттық заңдар арқылы іске асырады. Бұл заңдар әдетте олардың азаматтарына ғана қолданылады, олар Антарктидада қай жерде болса да, және консультациялық тараптардың бірлескен шешімдерін күшіне енгізуге қызмет етеді: қандай іс-әрекеттерге рұқсат беріледі, қай аймақтарға кіру үшін рұқсат қажет, қандай экологиялық салдарын бағалау процестері іс-әрекеттерге кіріспес бұрын жүргізілуі керек және т.б. Антарктика шарты адамзаттың ортақ мұрасы қағидатының мысалы ретінде қарастырылады.
Antarctica currently has no permanent population and therefore it has no citizenship nor government. Personnel present on Antarctica at any time are always citizens or nationals of some sovereignty outside Antarctica, as there is no Antarctic sovereignty. The majority of Antarctica is claimed by one or more countries, but most countries do not explicitly recognize those claims. The area on the mainland between 90 degrees west and 150 degrees west is the only major land on Earth not claimed by any country. Until 2015 the interior of the Norwegian Sector, the extent of which had never been officially defined, was considered to be unclaimed. That year, Norway formally laid claim to the area between its Queen Maud Land and the South Pole. Governments that are party to the Antarctic Treaty and its Protocol on Environmental Protection implement the articles of these agreements, and decisions taken under them, through national laws. These laws generally apply only to their own citizens, wherever they are in Antarctica, and serve to enforce the consensus decisions of the consultative parties: about which activities are acceptable, which areas require permits to enter, what processes of environmental impact assessment must precede activities, and so on. The Antarctic Treaty is often considered to represent an example of the common heritage of mankind principle.
Австралия
Австралияның Антарктика аумағы Антарктика шартына қол қойылғанға дейін белгіленгендіктен, Антарктикаға қатысты Австралия заңдары Антарктика шарты заманынан екі он жылдан астам бұрын қабылданған. Қылмыстық құқық саласында, Джервис шығанағы аумағына қолданылатын заңдар (Австралия астанасы аумағының заңдарымен сәйкес) Австралияның Антарктика аумағына да қолданылады. Антарктика шарты жүйесінің шешімдерін іске асыратын Австралияның маңызды заңнамаларына 1960 жылғы Антарктика шарты заңы, 1980 жылғы Антарктика шарты (Қоршаған ортаны қорғау) заңы және 1981 жылғы Антарктика теңіз тірі ресурстарын сақтау заңы жатады.
Since the designation of the Australian Antarctic Territory pre dated the signing of the Antarctic Treaty, Australian laws that relate to Antarctica date from more than two decades before the Antarctic Treaty era. In terms of criminal law, the laws that apply to the Jervis Bay Territory (which follows the laws of the Australian Capital Territory) apply to the Australian Antarctic Territory. Key Australian legislation applying Antarctic Treaty System decisions include the Antarctic Treaty Act 1960, the Antarctic Treaty (Environment Protection) Act 1980 and the Antarctic Marine Living Resources Conservation Act 1981.
Жаңа Зеландия
2006 жылы Жаңа Зеландия полициясы 2000 жылдың мамыр айында Оңтүстік полюс базасында австралиялық астрофизик Родни Маркстың улануына қатысты Кристчерч коронерінің тергеуі барысында куәлік беруден жалтарған американдық куәгерлерге қатысты ордер беруге құқықтық мәселелер кедергі келтіргенін хабарлады. Доктор Маркс Америка Құрама Штаттарының Оңтүстік полюсіндегі Амундсен-Скотт стансасында қыстаған кезде қайтыс болды. Дененің сараптамасынан бұрын Ұлттық ғылым қоры және базаны басқаратын мердігер компаниясы оның өлімін табиғи себептерге байланысты деп сапты. Бірақ Жаңа Зеландияда жасалған сараптамада доктор Маркс метанолдан уланғаны анықталды. Жаңа Зеландия полициясы тергеу жұмыстарын бастады. 2006 жылы, тергеудің баяу жүргеніне наразы болған Кристчерч коронері доктор Маркс метанолды әдейі ішкені күмәнді екенін, алайда оның өлімі тікелей басқа біреудің іс-әрекетінен туындады деген нақты дәлелдер жоқ екенін айтты. БАҚ өкілдерімен сұхбаттасқан тергеуші полиция қызметкері Ұлттық ғылым қоры мен мердігер компаниясы Raytheon-ды тергеуге көмектеспегені үшін сынады.
In 2006, the New Zealand police reported that jurisdictional issues prevented them issuing warrants for potential American witnesses who were reluctant to testify during the Christchurch Coroner's investigation into the death by poisoning of Australian astrophysicist Rodney Marks at the South Pole base in May 2000. Dr. Marks died while wintering over at the United States' Amundsen–Scott South Pole Station located at the geographic South Pole. Prior to autopsy, the death was attributed to natural causes by the National Science Foundation and the contractor administering the base. However, an autopsy in New Zealand revealed that Dr. Marks died from methanol poisoning. The New Zealand Police launched an investigation. In 2006, frustrated by lack of progress, the Christchurch Coroner said that it was unlikely that Dr. Marks ingested the methanol knowingly, although there is no certainty that he died as the direct result of the act of another person. During media interviews, the police detective in charge of the investigation criticized the National Science Foundation and contractor Raytheon for failing to cooperate with the investigation.
Оңтүстік Африка
1962 жылғы Оңтүстік Африканың Антарктикадағы азаматтары туралы заңына сәйкес, Антарктикадағы барлық Оңтүстік Африка азаматтарына Оңтүстік Африка заңдары қолданылады және олар Кейптаун қаласындағы әкімшілік соттың қарауына бағынады. 1996 жылғы Антарктика келісімдері туралы заң Антарктика шартын және оған байланысты келісімдерді Оңтүстік Африка заңнамасына қосады. Осы келісімдерді бұзу жағдайларында Оңтүстік Африка Республикасы Оңтүстік Африкада тұратын адамдар мен Оңтүстік Африкада ұйымдастырылған экспедициялардың мүшелеріне қатысты да құзыреттілік құқығын жүзеге асырады.
Under the South African Citizens in Antarctica Act, 1962, South African law applies to all South African citizens in Antarctica, and they are subject to the jurisdiction of the magistrate's court in Cape Town. The Antarctic Treaties Act, 1996 incorporates the Antarctic Treaty and related agreements into South African law. In regard to violations of these treaties, South Africa also asserts jurisdiction over South African residents and members of expeditions organised in South Africa.