Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриядағы либерализмге шолу
Overview of liberalism in Austria
Бұл мақалада Австриядағы либерализмге шолу жасалған. Ол, негізінен парламентте өкілдік алған, айқын қолдауға ие либералды партиялармен шектеледі. Партиялардың өздерін либералды партия деп атауы осы мақалаға кіру үшін міндетті емес.
This article gives an overview of liberalism in Austria. It is limited to liberal parties with substantial support, mainly proved by having had representation in parliament. For inclusion in this scheme it isn't necessary that parties labeled themselves as a liberal party.
1945 жылға дейінгі тарих
Австрия империясында 19-шы ғасырда ұлттық-либералдық ағым қалыптасты. Либерализм Австрияда 1848 жылғы төңкеріс кезінде ең жоғары деңгейіне жетті, онда азаматтық бостандық пен Австрия империясы үшін жазбаша конституция төңкерілген қозғалыстың басты талаптары болды. Біраз уақыттан кейін либералдар үкімет саясатына белсенді ықпал етті, мысалы, Антон фон Шмерлинг Әділет министрі болды. Либералдық Конституциялық партия, сондай-ақ "Герман либералдық партиясы" деп белгілі, 1867 жылдан 1879 жылға дейін Австрия парламентінде көпшілікке ие болды. Ол 1867 жылғы Австро-Венгрия келісімін қолдады, ол Австрия империясын Австро-Венгрия екі монархиясына және 1867 жылғы желтоқсан Конституциясына айналдырды. 1873 жылғы экономикалық дағдарыс және Ұзақ депрессия капитализмге және либерализмге қарсы күшті сезімдерге әкелді, ал Австриядағы либералдық қозғалыс құлдырауға бет бұрды, сонымен бірге жалпыгермандық ұлтшылдық идеялар мен партиялар күшейді. Либерализмді қайта ұйымдастыруға жасалған келесі әрекеттер сәтсіз аяқталды, ал оның қалдықтары көбінесе жалпыгермандық ұлтшылдармен бірікті. Бұл дәстүрлі жалпыгермандық байланыс Австро-Венгриядан Австрия Республикасына мұра болып көшті; Ұлы неміс халық партиясы мен Ландбунд ұлттық-либералдық, антиклерикалық және жалпыгермандық сайлаушыларды ұсынып тұрды. Екі партия да 1930-шы жылдары нацизмнің өркендеуімен беделін жоғалтты және кейіннен Энгельберт Доллфустың режимі таратып жіберді.
In the Austrian Empire a national liberal current evolved in the 19th century. Liberalism in Austria reached its peak at the time of the 1848 revolution, when civil liberty and a written constitution for the Austrian Empire were key demands of the revolutionary movement. At some time afterwards, Liberals gained some influence on the policy of the government; for example, Anton von Schmerling became Minister for Justice. The liberal Constitutional Party, also known as the "German Liberal Party", had a majority in the Austrian parliament from 1867 to 1879. It supported the Austro Hungarian Compromise of 1867 which transformed the Empire of Austria into the Austro Hungarian Dual monarchy and the 1867 December Constitution. The panic of 1873 and the Long Depression led to strongly anti capitalist and anti liberal sentiments and the liberal movement in Austria began to decline, with pan German nationalistic ideas and parties gaining strength at the same time. Later attempts to reorganize liberalism were unsuccessful, with its remnants mostly joining forces with pan German nationalists. This traditional association with Pan Germanism was inherited from Austria Hungary into the Austrian Republic; the Greater German People's Party and the Landbund represented national liberal, anti clerical and pan German voters. Both parties lost ground with the rise of Nazism in the 1930s and were later dissolved by the regime of Engelbert Dollfuss.
1945 жылдан бастап
1949 жылы Тәуелсіздер федерациясы құрылғанда, Австрияда басым көбінесе либералды партия қайтадан пайда болды, бірақ оны ұлтшыл элементтер тез басып алды және кейіннен 1955 жылы бұрынғы нацистер құрған Австрияның Бостандық партиясына қосылды. Партияның кейбір сайлаушыларын тартқан нәрсе – оның Австрия Халық партиясының католик клерикализміне және Австрияның Социал-демократиялық партиясының марксизміне қарсылығы болды. Либерал саясаткерлер 1980 жылдан 1986 жылға дейін, Норберт Штегер басшылық еткен жылдары, Бостандық партиясын бақылауға алды. Дегенмен, социалистік канцлер Фред Синовац басқаратын коалицияға қатысуы партияны құлдыраудың алдына жеткізді, бұл 1986 жылы Йорг Хайдерге партияны басқаруға мүмкіндік берді. Қалған пангермандардың қолдауымен (олардың өз көзқарастары бүгінгі Австрия сайлаушыларына да аз қызығушылық тудырады), ол оны оңшыл популистік, көбінесе иммиграцияға күмәнмен қаратын партияға айналдырды. Содан кейін Бостандық партиясы Либералды Интернационалдан шығарылды, ал қалған либералдар 1993 жылы Либералды Форумды (Liberales Forum, LI, ELDR мүшесі) құру үшін бөлініп шықты. Алайда, 1999 жылы Либералды Форум парламенттегі орындарынан айырылып, ұсақ партияға айналғаннан кейін, либерализм Австриядағы саяси күш ретінде іс жүзінде тоқтады. 2012 жылы либералды-әлеуметтік бағытталған ақпарат құралдары, әсіресе Der Standard, Австрияның Пираттар партиясы жаңа Либералды Форумға айналуы мүмкін екенін мәлімдеді.
With the foundation of the Federation of Independents in 1949, a predominantly liberal party once again existed in Austria, but it was soon overtaken by nationalist elements and later merged into the Freedom Party of Austria, which was founded in 1955 by former Nazis. The attraction of the party to some of its voters lay in its opposition to both the Catholic clericalism of the Austrian People's Party and to the Marxism of the Social Democratic Party of Austria. Liberal politicians gained control over the Freedom Party during the years from 1980 to 1986, when it was led by Norbert Steger. However, its participation in a coalition under socialist Chancellor Fred Sinowatz brought it to the verge of extinction, which allowed Jörg Haider to take control of the party in 1986. With the support of the remaining Pan Germans (the appeal of whose own views has an equally small appeal to the Austrian electorate today), he transformed it into a right wing populist, frequently immigration sceptic party. The Freedom Party was subsequently expelled from the Liberal International, and the remaining liberals seceded to found the Liberal Forum (Liberales Forum, member LI, ELDR) in 1993. However, when the Liberal Forum lost its seats in parliament in 1999 and became a micro party, liberalism effectively ceased to exist as a political force in Austria. In 2012 the social liberal media, especially Der Standard, states that the Pirate Party Austria could become the new Liberal Forum.
Бүгін
Консервативті Австрия халық партиясы өзінің манифестінде өзін ашық қоғам партиясы деп жариялайды. Дегенмен, Австрияның Жасылдар партиясы әлеуметтік мәселелер бойынша ең либералды көзқарастарды ұстанады. 2005 жылы "Азаттық партиясынан" бөлініп құрылған "Аустрияның болашағы үшін одағы" кейде өзін оңтүстік либертариан ("rechtsliberal") деп санаған. Либералды спектрдегі басқа шағын партиялардың ішінде Демократтар мен Социал-либералдар бар. Алайда, бүгінде либерализмді ең жақсы NEOS – Жаңа Австрия көрсетеді. Партия өзін халықтың ортасынан туған қозғалыс деп атайды. Ол 2012 жылдың қазан айында құрылып, бір жылдан кейін ұлттық парламентке өтті. 2014 жылдың басында, сайлау кампаниясын бастамас бұрын, олар Либералды форуммен және JuLis (Junge Liberale, Жастар либералы) бірігіп, NEOS – Жаңа Австрия және Либералды форумды құрды.
The conservative Austrian People's Party labels itself the party of open society in its manifesto. The Austrian Green Party, however, holds the most liberal views on social issues. The Alliance for the Future of Austria which was founded in 2005 as a split off from the Freedom Party, sometimes considered itself right libertarian ("rechtsliberal"). Other small parties on the liberal spectrum include the Democrats and the Social Liberals. However, liberalism today is best represented by NEOS – The New Austria. The party calls itself a movement from the center of the people. It has been founded in October 2012 and moved into the national parliament less than one year later. In early 2014 – right before starting the election campaigns – they unified with the Liberal Forum and JuLis (Junge Liberale, Young Liberals) and form NEOS – The New Austria and Liberal Forum.
Габсбургтер монархиясы және Австро-Венгрия империясы
1861: Түрлі парламенттік фракциялардың либералдары Конституциялық партияға (Verfassungspartei) бірікті, ол неміс либералдық партиясы (Deutschliberale Partei) деп те аталады. 1860-шы жылдар: Ірі жер иелері партиясы феодалдық консервативті қанатқа және салыстырмалы түрде либералды және конституциялық қанатқа бөлінді, соңғысы "Конституциялық адал ірі жер иелері" немесе "Конституциялық жер иелері" (Verfassungstreuer Großgrundbesitz) тобы деп аталды. 1873: Конституциялық партияның радикалды фракциясы либералды ұлтшыл Прогрессивті клубты (Fortschrittsklub) құрды. 1881: Франц Коронини фон Кронберг (Халық үйінің спикері) бастаған үкіметті қолдаушылар Конституциялық партиядан шығып, Либералды орталықты (Liberales Zentrum) құрды. 1881: Конституциялық партия Прогрессивті клубпен бірігіп, Біріккен солшылдарды (Vereinigte Linke) құрды. 1885: Біріккен солшылдар либералды неміс-австриялық клубына (Deutsch Österreichischer Klub) және ұлттық неміс клубына (Deutscher Klub) бөлінді. 1888: Біріккен солшылдардың қалдықтары Неміс клубының орташа бөліктерімен бірігіп, Біріккен неміс солшылы (Vereinigte Deutsche Linke) құрды; сәл кейін Конституциялық жер иелері де топқа қосылды. 1896/97: Біріккен неміс солшылы тарап кетті, оның богемиялық мүшелері шығып кетті, Конституциялық жер иелері өздерінің парламенттік тобын қайта құрды. Қалғаны Германияның прогрестік партиясын (Deutsche Fortschrittspartei) құрды. 1911: Әртүрлі либералды және ұлтшыл топтар неміс ұлттық лигасына (Deutscher Nationalverband) бірікті. 1917: Неміс ұлттық лигасы көптеген шағын фракцияларға бөлінді.
1861: Liberals from various parliamentary factions united in the Constitutional Party (Verfassungspartei), also known as the German Liberal Party (Deutschliberale Partei). 1860s: The large landowners' party split into a feudally conservative wing and a relatively liberal and constitutionalist one, the latter was called the "Constitutionally Loyal Large Landowners" or "Constitutional Landowners" (Verfassungstreuer Großgrundbesitz) group. 1873: A radical faction of the Constitutional Party formed the liberal nationalist Progressive Club (Fortschrittsklub). 1881: Pro government members led by Franz Coronini von Cronberg (the speaker of the House of Representatives) left the Constitutional Party to form the Liberal Center (Liberales Zentrum). 1881: The Constitutional Party merged with the Progressive Club to form the United Left (Vereinigte Linke). 1885: The United Left fractured into a liberal German Austrian Club (Deutsch Österreichischer Klub) and a nationalist German Club (Deutscher Klub). 1888: The remnants of the United Left merged with the moderate parts of the German Club into the United German Left (Vereinigte Deutsche Linke); a little later the Constitutional Landowners joined the group, too. 1896/97: The United German Left broke apart, its Bohemian members left, the Constitutional Landowners re established their own parliamentary group. The remainder formed the German Progressive Party (Deutsche Fortschrittspartei). 1911: Various liberal and nationalist elements merged into the German National League (Deutscher Nationalverband). 1917: The German National League broke into many small factions.
Бірінші Австрия Республикасы
1919/20–1934 жылдары аграрлық Ландбунд және неміс ұлтшыл Ұлы неміс халық партиясының әрқайсысы ұлттық либералдық фракциялар мен идеяларды қамтыды. 1920 жыл: Шағын либералдық Азаматтық жұмысшылар партиясы (Оттокар Чернин басшылығымен) бір парламенттік орын жеңіп алды. Ол, сондайшама кішкентай "Демократтар" партиясымен бірігіп, Азаматтық Демократиялық жұмысшылар партиясын құрды, бірақ 1927 жылға дейін сайлауда сәттілікке жете алмады.
1919/20–1934 The agrarian Landbund and the German nationalist Greater German People's Party each comprised national liberal factions and ideas. 1920: The minor liberal Civic Workers' Party (led by Ottokar Czernin) won a single parliamentary seat. It merged with the equally tiny "Democrats" to form the Civic Democratic Workers' Party, but remained electorally unsuccessful until it vanished around 1927.
Екінші Австрия Республикасы
1949: Тәуелсіздер федерациясы құрылғаннан кейін көптеген либералдар осы партияда белсенді болды, бірақ ұлтшыл фракциялар тарапынан олар тез арада ықпалдан тыс қалды. 1955: Тәуелсіздер федерациясы Австрияның еркіндік партиясына (Freiheitliche Partei Österreichs, FPÖ) бірікті, онда үлкен ұлтшыл фракцияның кіші либералды фракцияға үстемдігі сақталды. Алайда, либералдық қанат ("Аттерзее тобы" ретінде ұйымдастырылған) өсті және 1979 жылы FPÖ Либералды Интернационалға қабылданды. 1986 жылдан кейін FPÖ басшылығы оңшыл популизмге бет бұрды және либералдар тағы да ықпалдан тыс қалды. 1991: FPÖ-ден кейбір либералды мүшелер бөлініп, "Демократтар" партиясын құрды (бастапқыда FDP Austria деп аталды, Германияның еркін демократиялық партиясы үлгісінде). 1993: Австрияның еркіндік партиясының либералды диссиденттері "Либералды форумды" (Liberales Forum) құрды. FPÖ-ге Либералды Интернационалдан шығуға қысым көрсетілді, ал "Либералды форум" оның мүшелігін "мұра етті". 2009: Бұрын "Либералды форумның" жастар ұйымы болған "Жас либералдар" ана партиядан бөлініп, Еуропалық парламент сайлауына жеке қатысты. 2012: Әртүрлі партиялардың наразы сайлаушылары тобы кең ауқымды либералды платформаны қабылдап, "NEOS – Жаңа Австрия" партиясын құрды. Бір жылдан кейін олар ұлттық парламентке өтті. 2014: "Либералды форум" және "NEOS – Жаңа Австрия" бірігіп, "NEOS – Жаңа Австрия және Либералды форум" партиясын құрды. Сондай-ақ, "Жас либералдар" партияға қосылып, "JUNOS – Жас либералды NEOS" деп қайта аталды.
1949: With the formation of the Federation of Independents, many liberals became active in this party, but were soon marginalized by the nationalist factions. 1955: The Federation of Independents merged into the Freedom Party of Austria (Freiheitliche Partei Österreichs, FPÖ) in which the dominance of a larger nationalist over a smaller liberal faction continued. However, the liberal wing (organized in the "Attersee circle") grew and the FPÖ was admitted to the Liberal International in 1979. After 1986, the FPÖ leadership shifted to right wing populism and the liberals were marginalized again. 1991: Some liberal members split from the FPÖ to form The Democrats (initially called FDP Austria, modelled on the Free Democratic Party of Germany). 1993: Liberal dissidents from the Freedom Party of Austria formed the Liberal Forum (Liberales Forum). The FPÖ was pressured to leave the Liberal International and the Liberal Forum "inherited" its membership. 2009: The Young Liberals, previously the Liberal Forum's youth organisation, separated from the mother party and ran in the European Parliament election on their own. 2012: A group of disappointed voters of different parties formed a new party called the NEOS – The New Austria, taking a broadly liberal platform. Less than one year later they entered the national parliament. 2014: The Liberal Forum and NEOS – The New Austria merged to form NEOS – The New Austria and Liberal Forum. Also the Young Liberals joined the party and renamed to JUNOS – Young liberal NEOS.