Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл мақала Армениядағы либерализмге шолу жасап береді. Ол негізінен Арменияның Ұлттық Ассамблеясында өкілдік алғандығымен расталатын, айқын қолдауға ие либералдық партиялармен шектеледі.
This article gives an overview of liberalism in Armenia. It is limited to liberal parties with substantial support, mainly proved by having had representation in the National Assembly of Armenia.
Өмірбаян
Армения тәуелсіздік алғанға дейін елде ұлттық-либералдық қозғалыс туды. Армения 1991 жылы КСРО-дан тәуелсіздік алды. Содан кейін ұлттық-либералдық қозғалысты құруға әрекеттер жасалды, алайда бұл алғашқы тырашалар көбінесе нәтижесіз аяқталды.
Prior to Armenia's independence, a national liberal movement arose in the country. Armenia officially gained its independence in 1991 from the Soviet Union. Following which, there were some attempts to establish a national liberal movement, however, these initial attempts were largely unsuccessful.
1885 жылы ұлттық либералдар Арменакан партиясын құрды. 1908 жылы Арменакан партиясы қайта ұйымдастырылған Хунчак партиясының бір тобымен бірігіп, Рамгавар партиясын құрды. 1918 жылы қайта ұйымдастырылған Хунчак партиясының зорлық-зомбылыққа қарсы либералдық фракциясы Либералдық партияны (Азадаған партиясы) құрды. 1921 жылы Рамгавар партиясы эмиграцияда Либералдық партиямен бірігіп, Демократиялық либералдық партияны (Рамгавар Азадаған партиясы) құрды. Бұл партия эмиграцияда жұмысын жалғастырды және 1990 жылдары Армения тәуелсіздік алғаннан кейін өткен алғашқы парламентте өкілдік еткен деп хабарланады.
1885: National liberals formed the Armenakan Party. 1908: The Armenakan Party merged with a faction of the Reorganised Hunchak Party into the Ramgavar Party. 1918: A liberal anti violence faction of the Reorganised Hunchak Party' formed the Liberal Party (Azadagan Party). 1921: The Ramgavar Party merged in exile with the Liberal Party into the Democratic Liberal Party (Ramgavar Azadagan Party). This party continued operating in exile and is said to be represented in the first parliament after Armenian independence in the 1990s.
Соңғы өзгерістер
2018 жылғы Армения революциясы саяси жемқорлықты тоқтату және Армениядағы демократиялық құндылықтарды нығайту талабымен толқынға ұқсас наразылықтарды тудырды. Бұл наразылықтар 1995 жылдан 2017 жылға дейін билікте болған Арменияның Республикалық партиясының үкім сүруіне нүкте қойды. Революция барысында «Шығу жолы» альянсы либералды саяси одақ ретінде пайда болды. Альянс Еуропалық бағытталған және Арменияның Еуропалық Одақпен жақын қарым-қатынас орнатуы керек деп санады. Никол Пашинян «Шығу жолы» альянсының басшысы және көшбасшысы болды. 2018 жылғы Армения парламенттік сайлауына дейін Пашинян «Менің қадамым» деп аталатын жаңа либералды-демократиялық альянс құрды. Сайлаудан кейін альянс Ұлттық Ассамблеяда 88 орын жеңіп алды және Пашинян 2018 жылдың 9 мамырында Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды. Осы орайда, «Жарқын Армения» партиясы сайлаудан кейін Ұлттық Ассамблеядағы үшінші ірі партияға айналды. Партия классикалық либералдық идеологияны ұстанады. Партия Арменияның Еуразиялық одаққа мүше болуына қарсы тұрып, Арменияның Еуропалық Одаққа толыққанды мүше болуын қолдады және келіссөздердің бастапқы қадамдарын кешіктірмей бастауды қалады. Ол Еуропалық либералдар мен демократтар альянсының мүшесі. Партия сондай-ақ Еуропалық либералдық форумының білім беру бағдарламасы арқылы байланысты мүшесі – Либералды саясат институты. 2021 жылғы Армения парламенттік сайлауынан кейін Никол Пашинянның орталық либералдық «Азаматтық келісім» партиясы Ұлттық Ассамблеяда көпшілікті сақтап қалды. Либералдық партия 2021 жылдың наурыз айында құрылды және сайлауға қатысып, дауыстардың бар болғаны 1,17% -ын ғана жеңіп алды.
The 2018 Armenian revolution sparked a wave of protests calling for an end to political corruption and to strengthen democratic values in Armenia. The protests brought an end to the rule of the Republican Party of Armenia, which had been in power from 1995 to 2017. During the revolution, the Way Out Alliance had emerged as a liberal political alliance. The alliance had a Pro European orientation and believed that Armenia should have closer relations with the European Union. Nikol Pashinyan was the main figurehead and leader of the Way Out Alliance. Prior to the 2018 Armenian parliamentary election, Pashinyan formed a new liberal democrat alliance called the My Step Alliance. Following the election, the alliance won 88 seats in the National Assembly and Pashinyan was appointed Prime Minister of Armenia on 9 May 2018. Meanwhile, Bright Armenia, another liberal party, became the third largest party in the National Assembly following the elections. The party maintained a Classical Liberal ideology. The party opposed Armenia's membership in the Eurasian Union and supported Armenia's full membership in the EU and wished to begin the first steps of accession negotiations without delay. It is a member of the Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party. The party is also an affiliated member of the European Liberal Forum through their education program, the Institute of Liberal Politics. Following the 2021 Armenian parliamentary election, Nikol Pashinyan's centrist liberal Civil Contract party, retained a majority in the National Assembly. The Liberal Party was founded in March 2021 and also participated in the elections, winning just 1.17% of the vote.
Еуропалық бағыт
Армения Еуропа Кеңесінің, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың, Еуропалық Одақтың Шығыс әріптестігі және Евронест Парламенттік Ассамблеясының толық мүшесі болып табылады, олардың барлығы Арменияда демократиялық құндылықтарды дамыту мен сақтауды қолдайды. Ұлттық Ассамблеяда қазіргі уақытта өкілдігі жоқ басқа да бірқатар саяси партиялар Арменияның Еуропамен жақын интеграциясын және елдегі либералды-демократиялық құндылықтарды нығайтуды жақтады. Олардың қатарында Арменияның Еуропалық партиясы, «Республика үшін» партиясы, «Еркін демократтар», «Мұра» партиясы, «Республика» партиясы, Арменияның Либералды-демократиялық одағы және «Заң үстемдігі» партиясы бар. 2017 жылдың қараша айында Армения мен Еуропалық Одақ жаңа Армения-Еуропалық Одақ жан-жақты және күшейтілген серіктестік келісіміне қол қойды. Келісім Арменияда адам құқықтарын жақсарту және демократиялық реформаларды нығайту бойынша қосымша шараларды қамтиды. Келісім ратификацияланып, 2021 жылғы 1 наурызда күшіне енді.
Armenia is a full member of the Council of Europe, the European Court of Human Rights, the EU's Eastern Partnership and the Euronest Parliamentary Assembly; all of which support the development and maintenance of democratic values in Armenia. Some other political parties, which do not have current representation in the National Assembly, also advocate for closer European integration of Armenia and strengthening of liberal democratic values in the country. This includes the European Party of Armenia, For The Republic Party, Free Democrats, Heritage, Republic Party, Liberal Democratic Union of Armenia and the Rule of Law Party. In November 2017, a new Armenia EU Comprehensive and Enhanced Partnership Agreement was signed by Armenia and the EU. The agreement includes provisions to further improve human rights and strengthening democratic reforms in Armenia. The agreement was ratified and entered into force on 1 March 2021.