Кіріспе

Балет де кур ("сарбаз балеті") – 16 және 17 ғасырларда сарайларда қойылған балеттердің атауы. Балет сарайының актерлері мен көрермендері көбінесе билеуші топтан шыққандықтан, ол ақсүйектер мен әйелдердің бас қосуы болды. Орта ғасырлардағы мерекелер, шерулер мен маскарадтардың мұрагері болған бұл шаралар, қазіргі заманғы парадқа ұқсаған, ал бүгінгі көрермендер балет қойылымы деп тани алмас еді. Ертедегі сарай балетінің алдыңғыларынан ерекшелігі – діни емес, әлеуметтік шара болғандығы. Бұл өнер, әлеуметтік қарым-қатынас және саясаттың ұштасқан нәрсесі еді, ал басты мақсаты – мемлекетті дәріптеу. Бұл тойлар проскуниумдық сахна ойлап табылғанға дейін өткендіктен, көрермендер өнер көрсетілімінің үш жағынан жиналған үлкен залдарда орындалған. Сондықтан ертедегі сарай балетінің хореографиясы жоғарыдан қарауға арналған пішіндер мен геометриялық кескіндерден тұрды. Қойылым аяқталғаннан кейін, көрермендер бишілерге қосылып, "балда" қатысуға шақырылды, ол зал ішіндегі барлық адамды қойылымдағы идеялармен біріктіруге арналған. Уақыт өте келе, сарай балеттері комедияны енгізе бастады, сол заманғы әдеп-ғұрыптар мен мінез-құлықты паш етіп көрсету кезеңінен өтті, содан кейін пантомимаға құмар болды. Балет өнерінің пайда болған кезінде Италияда осыған ұқсас өнер түрі – опера пайда болды. Екі өнердің арасындағы айырмашылық – Италиядағы дамып келе жатқан құбылыс өнердің әншілік жағына бағытталған, ал Францияда қозғалыс басты орын алды. Ертедегі сарай балеттері Франция мен Италияның патшалық тойларында және ақсүйектердің үйлену тойларында кең таралған әсем ойын-сауықтардың ықпалында болды. Флоренциялық Екатерина де Медичи 1533 жылы француз королі Генрих II-ге үйленгенде, француз және итальян мәдениеттері бірікті, өйткені Екатерина өзінің туған Италиясынан театрлық және салтанатты шараларға, соның ішінде сәнді сарайлық мерекелерге деген құштарлығын әкелді. Сарай балетіне ең маңызды үлес 1570 жылы ақын Жан Антуан де Байф және композитор Тибо де Курвилл құрған Поэзия және музыка академиясы арқылы жасалды. Академияның мақсаты – би, музыка және тілдің үйлесімділігі үшін ежелгі әлемнің өнерін жаңарту, нәтижесінде жоғары моральдық деңгейге жету. Дәстүрлі әсемдік пен саналы өлшенген тәртіптің осы үйлесімінен сарай балеттері дүниеге келді. Жан Батист Лүлли балет де кур музыкасының ең маңызды композиторы және осы форманың дамуына зор үлес қосушы деп есептеледі. Людовик XIV-нің Музыка академиясының директоры болып жұмыс істеген кезінде ол Пьер Бошамп, Мольер, Филипп Кино және Мадемуазель Де Лафонтенмен бірге балетті оны сүйемелдейтін музыкамен тең өнер түрі ретінде дамыту үшін жұмыс істеді.

Ерекше еңбектері

Балет де Полоне - нағыз сарай балеті деп танылған алғашқы туындылардың бірі. Бұл қойылымды 1573 жылы Екатерина де Медичи өзінің екінші ұлы Анжу Генриінің Польша патшасы болып сайлануын тойлау үшін тапсырған. Туильри сарайында итальяндық би шебері Балтазар де Божоелькс ұйымдастырған бір сағаттық балет Францияның он алты провинциясын бейнелейтін он алты әуесқой француз әйелінен тұрды. Бұл балетті әлемдегі ең әдемі балет деп сипаттаған сарай бақылаушысы Брантом былай деп еске алды: «Олар балетін қызықты да күрделі етіп, көптеген бұрылыстар, қисықтар, араласулар, қарама-қарсылықтар мен кері қайтулар арқылы орындады, сондықтан [таң қалдыратыны] бірде-бір әйел өз тағайындалған кезегінде немесе орнында қалып қоймады». Балет де Полонеде қолданылған күрделі фигуралық билер француз стилінің бастауы болды, ал келесі ғасырда ол континенттік мектептің басым стиліне айналды. Би, поэзия, музыка және дизайнды біртұтас драмалық шығармаға біріктірген алғашқы балет де кур – 1581 жылы қойылған «Балет Комик де ла Рейн» болды. Корольдің қарындасы Маргарита Лотарингиялық пен герцог де Жуайездің үйлену тойына арналған бұл қойылымның сюжеті, Улисс пен Цирцеяның кездесуіне негізделген, елдің ескі жараларын жазығысы келуінің және діни азамат соғыстарынан кейін бейбітшілікті қалпына келтіруге ұмтылысының символы болды. Бес сағатқа созылған осы сәнді қойылымда үш қабатты фонтан, сарай, бақ, қалалық пейзаж және арбалар болды. Балет де Полонеге ұқсас, Божоелькс «Балет Комик» хореографиясын жасады және қадағалады, форма, геометрия, пропорция және тәртіпті негіз ретінде қолданды, бұл кейіннен қалыптасқан балет техникасына дамыды. Балет де куртың соңғы түріне қарай маңызды қадам Людовик XIII билік еткен кезде жасалды, мысалы, «Реноның құтқарылуы» және «Балет де ла Мерлезон» сияқты бай және таңғажайып балет де курлар қойылды. Балет де кур 17 ғасырдың екінші жартысында комедиялық балетке, содан кейін опералық балетке айналды. Бұл толыққанды опералық форма болды, онда балет қойылымның маңызды бөлігі ретінде орын алды. Балеттің басқарушысы және Корольдік би академиясының директоры Бошамп 1589 жылы жарық көрген «Орхезография» еңбегінде Тоино Арбо қалаған негіздерге сүйене отырып, бес позицияны қалыптастырды. Бидің техникалық аспектілеріне баса назар аударған Бошамп балет техникасының алғашқы ережелерін белгіледі. «L'Europe galante» (1697) спектаклінде алғаш рет көрінген балетке келушілердің көптігі, жеңіл костюмдер, әйел бишілер және жеңіл, икемді аяқ киіммен ұзақ би сериялары балет практикасындағы маңызды өзгеріс болды, ол романтикалық балет дәуіріне жол ашты. Пьер Рамо Бошамптың еңбегін «Le Maître à danser» (1725) еңбегінде кеңейтіп, дене күйін, қадамдар мен позицияларды егжей-тегжейлі сипаттады.