Кіріспе
Жаңа Зеландия зоологы Говард Барраклау Фелл (6 маусым 1917 – 21 сәуір 1994), көбінесе Барри Фелл ретінде танымал, Гарвардтың салыстырмалы зоология мұражайында омыртқасыз жануарлар зоологиясының профессоры болды. Оның негізгі ғылыми зерттеулері теңіз жұлдыздары мен теңіз кірпілеріне қатысты болғанымен, Фелл Жаңа әлем эпиграфиясы саласындағы псевдоархеологиялық жұмыстарымен әйгілі. Ол Америка құрлырындағы түрлі жазулардың Көне әлем өркениеттерімен Колумбтан бұрынғы кең байланыстар арқылы түсіндірілуі керек деп санайды. Оның эпиграфия және археология саласындағы жазбалары, оларды қарастырған бағытты ғалымдар тарапынан көбінесе қабылданылмайды.
Howard Barraclough Fell (June 6, 1917 – April 21, 1994), better known as Barry Fell, was a professor of invertebrate zoology at the Harvard Museum of Comparative Zoology. While his primary professional research included starfish and sea urchins, Fell is best known for his pseudoarchaeological work in New World epigraphy, arguing that various inscriptions in the Americas are best explained by extensive pre Columbian contact with Old World civilizations. His writings on epigraphy and archaeology are generally rejected by those mainstream scholars who have considered them.
Өмірбаян
Фелл Англияның Суссекс графтығындағы Льюес қаласында дүниеге келді және теміржол инженері және өнертапқышы Джон Барраклоф Феллдің немересі болды. Әкесі, теңіз саудагері, кемеде өрт сөндірілгеннен кейін қайтыс болған соң, ол 1920 жылдардың басында анасымен Жаңа Зеландияға көшті. Ол аспирантурада оқу үшін Британ аралдарына оралып, 1941 жылы Эдинбург университетінде философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Фелл содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания армиясында қызмет етті. 1946 жылы ол Жаңа Зеландияға оралып, академиялық қызметін жалғастырды және Веллингтон қаласындағы Виктория университетінде зоология пәнінен дәріс берді. Теңіз кірпілерінің қазбалары бойынша әлемдік сарапшы болған ол көптеген студенттерге, соның ішінде Хелен Э. С. Кларкқа жетекшілік етті және олар Антарктида теңіз жұлдыздары туралы бірнеше зерттеулер жариялады. 1964 жылы Гарвард университетіне шақырылып, АҚШ-қа көшіп, Гарвардтағы Салыстырмалы зоология мұражайының қызметкері болып жұмыс істеді және 1979 жылы зейнетке шықты. Ол 77 жасында Сан-Диегода (Калифорния штаты) жаңа кітап туралы баспагерімен әңгімелесіп жатқанда жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.
Эпиграфия
Фелл Гарвард университетінде тәжірибелі теңіз биологы болғанмен, ол көбінесе зейнеткерлікке шыққаннан кейін жазылған үш кітабымен танымал. Олар Кристофер Колумб Америкаға келгенге дейін көптеген ғасырлар бұрын Солтүстік Америкаға келттер, басктар, финикиялықтар, мысырлықтар және басқалар келгенін айтады. Оның жазуларға деген қызығушылығы 1940 жылы жарияланған полинезиялық петроглифтерді зерттеумен басталды, бірақ оның ең танымал жұмысы одан кейін, 1976 жылы «Америка Б.з.д.» кітабының жарық көруімен басталды. Ол Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы тау жыныстары мен артефакттерден табылған жазулардың аудармаларын ұсынды, оларды Ескі Дүниенің жазулары мен тілдері деп санайтын. Ол бұл жұмысты 1980 жылы «Saga America» және 1982 жылы «Bronze Age America» кітаптарымен жалғастырды. Феллдің эпиграфикалық еңбегі академиялық ортада жақсы қабылданбады. Феллдің шығармаларын сынға алғандар оны әуесқой деп қарастырып, оның көне жазулар мен тілдерде ресми дайындығы жоқ екенін атап өтті. Феллдің жұмысына ғылыми жауап Смитсондар институтының антропология бөлімінің Ивс Годдард пен Уильям В. Фитцхью дайындады. 1978 жылы олар «Америка Б.з.д.» кітабының аргументтері сенімсіз. Солтүстік Америкада Колумбтан бұрынғы еуропалық байланыстың жалғыз қабылданған жағдайы Ньюфаундлендтің солтүстігіндегі Л’Анс-окс-Медоустың скандинавиялық орны болып табылады. Мүмкін, бір күні Еуропаның басқа да алғашқы байланыстарының сенімді дәлелі Жаңа әлемде ашылады. Алайда «Америка Б.з.д.» кітабында мұндай дәлел жоқ және ол осы салалардағы мамандарды сендіру үшін қажетті стандартты лингвистикалық және археологиялық әдістерді қолданбайды» деді. Феллдің мәлімдемесінің бір мысалы – «Saga America» кітабында оның Брендан Клонферттің Колумбтан бірнеше ғасыр бұрын Солтүстік Америкаға жеткен болуы мүмкін деген пікірі. Бұл Феллдің 1983 жылы «Wonderful West Virginia» журналында жарияланған Вайоминг пен Бун округтеріндегі (Батыс Вирджиния) археологиялық орындарда табылған екі жартастан ойылған жазудың аудармасына негізделген. Феллдің айтуынша, бұл жазулар Мәсіхтің тууы туралы әңгімелейді және біздің заманымыздың 6 немесе 8 ғасырына жататын Огам деп аталатын ескі ирланд жазуымен жазылған. Бұл «The West Virginia Archeologist» журналында Феллдің тұжырымдары мен әдістемесіне қатты сын айтқан мақалалардың жариялануына әкелді, оның ішінде археолог және тарихшы В. Хантер Лессердің 1983 жылғы мақаласында Феллдің мәлімдемелері жалған ғылыми және сенімсіз деп сипатталған. 1989 жылы заңгерлер Монро Оппенгеймер мен Уиллард Виртц археологтар мен лингвистердің пікірлеріне негізделген мақала жазып, жазудың огам жазуымен жазылғанын жоққа шығарды. Олар Феллді әдейі алдауда айыптады. Калгари университетінің археологы Дэвид Х. Келли майялық глифтерді түсіндіруде үлкен жетістік жасады деп есептеледі. Ол 1990 жылы жазған эссесінде Фелл туралы былай деп шағымданады: «Феллдің еңбегінде үлкен академиялық күнәлар бар, ең жаманы – деректерді бұрмалау, алдыңғылардың жеткіліксіз мойындалуы және баламалы көзқарастарды ұсынудың болмауы». Алайда, сол эсседе Келли «Менің кейбір жазбалардың шынайы кельт огам екендігіне жеке күмәнім жоқ» деп мәлімдеді. Келли былай деп қорытындылады: «Мен Феллдің жеке жазуларға қатысты әдісін кейде қатты сынға алсам да, Феллдің еңбегі болмаса, бізді таңғалдыратын [Солтүстік Америкадағы] огам мәселесі болмас еді. Бізге Феллдің эпиграфиясында қандай қателік жасағанын ғана емес, сонымен қатар археологтар ретінде Жаңа әлемде еуропалықтардың кеңінен болуын мойындамаудың қай жерінде қателік жасағанымызды да сұрауымыз керек».
Археологиялық зерттеу
1983 жылы 340 археолог-оқытушының арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, Барри Феллдің тұжырымдамаларына 95,7% "теріс" пікір білдірді (оларды псевдоархеология деп есептейді), 2,9% "бейтарап" пікір білдірді, ал тек 1,4% (5) "позитивті" пікір білдірді (оларды шындық деп қарастырды).