Кіріспе

Бұрынғы конституция

Қытай Халық Республикасының 1954 жылғы Конституциясы 1954 жылдың 20 қыркүйегінде Пекин қаласында өткен Бірінші Ұлттық Халық Конгресінің бірінші сессиясында қабылданып, күшіне енді. Бұл конституция 1949 жылы уақытша конституция қызметін атқарған Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының Бірлескен бағдарламасы негізінде түзетіліп, жасалды және Қытай Халық Республикасының алғашқы конституциясы болып табылады. Қытай Халық Республикасының Конституциясы – Қытай Халық Республикасының негізгі заңы және ең жоғары құқықтық күшке ие.

Кіріспе

Бұл конституция 2 құжат негізінде жарияланды: біреуі – «Қытай Халықтық Саяси Консультативтік Конференциясының (ҚХСКК) Ортақ бағдарламасы», ал екіншісі – «Қытай Халық Республикасы Орталық Халық Үкіметінің Негізгі заңы». 1954 жылғы Конституция Қытайдағы алғашқы социалистік конституция болды. 1954 жылғы Конституцияда кіріспе, төрт тарау, 106 бап бар және ол «Қытай Халық Республикасының мемлекеттік туы – бес жұлдызды қызыл ту» (104-бап) екенін; «Қытай Халық Республикасының мемлекеттік нышаны: ортасында бес жұлдыздың шағырымен Тяньаньмэнь, ал оның айналасында астық масақтары мен тісті дөңгелек» (105-бап) екенін; және «Қытай Халық Республикасының астанасы – Пекин» (106-бап) деп белгілейді. Социализмнің даму барысында 1954 жылғы Конституция Қытайдың коммунистік мемлекетінің алдына қойылған міндеттерді айқындады. 1949 жылғы Ортақ бағдарламамен салыстырғанда, 1954 жылғы Конституция Қытайдағы режимнің анықтамасын тарылтты. Осы жағдайдың нәтижесінде Қытай коммунистік елге айналды. Мәдени революцияның алдынан, Қытай Халық Республикасының Төрағасы Лю Шаоци Қызыл гвардияның құрбаны болды. Конституция бойынша Люді тек Ұлттық халық конгресі ғана қызметтен аластай алатын болса да, Мәдени революцияның күші тым зор болғандықтан, Коммунистік партия жетекшілігі араласып, Люді қызметтен шығарды. 1954 жылғы Конституция Мәдени революция кезінде Қытай Халық Республикасының 1975 жылғы Конституциясымен алмастырылды. 1980 жылдан бері Қытайда жарық көрген кітаптар оны және 1978 жылғы Конституцияны «ауыр қателіктерге» толы деп бағалады. 1954 жылғы Конституцияда Төраға (қазір Президент деп аударылады) Жоғарғы Мемлекеттік Кеңестерді шақыруға құқылы болды. Бұл Президенттік құқық Қытай конституциясының кейінгі жарияланымдарында қайтадан көрінбеді.

1954 жылғы конституцияның қысқаша мазмұны

1954 жылғы Конституцияның бірінші тарауы 20 баптан тұрады және ол әлеуметтік-экономикалық құрылымды анықтаудың жалпы мәселесін қарастырады. Бірінші тарауда "режимнің мәні, меншік нысаны, халықтың меншік құқықтары және тағы басқалары" негізгі анықтамасы берілген. Үшінші тарау ел азаматтарының құқықтары мен міндеттерін белгілейді. Ол әрбір азаматтың теңдігіне кепілдік береді және нәсілдік дискриминация мен қанауға тыйым салады. Бұл тарау 19 баптан құралған және азаматтардың салт-дәстүрін, мінез-құлқын және діни сенімдерін қорғайды. Соңғы, төртінші тарау ҚХР-дың мемлекеттік туын, мемлекеттік гербін және астанасын айқындайды.