Ауғанстан Конституциялық Комиссиясының құрылуы және жұмысы
Afghan Constitution Commission
Ауғанстан Конституциялық комиссиясы: Бонн келісімімен құрылған, жаңа Конституцияны қабылдау жолындағы маңызды кезеңдер, лоя жирға, қабылданған мерзімі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстан Конституциялық комиссиясы (немесе Ауғанстан Конституциялық комиссиясы) 2002 жылдың 5 қазанында Бонн келісімі талабына сәйкес құрылды, онда жаңа Ауғанстан Конституциясы лоя жирга арқылы қабылдалуы тиіс еді. Лоя жирга Ауғанстанның уақытша әкімшілігі құрылғаннан кейін он сегіз ай ішінде шақырылуы керек болды, ал Ауғанстанның уақытша әкімшілігі 2002 жылдың маусымында өткен Төтенше лоя жиргамен құрылған еді. Біраз кешігуден кейін, ұсынылған Ауғанстан Конституциясы 2003 жылдың 3 қарашасында президент Хамид Карзайға ұсынылды. Лоя жирга 2003 жылдың 14 желтоқсанында (жоспарланған мерзімнен төрт күн кейін) Кабулда басталды және 2004 жылдың 4 қаңтарында бекітілді.
The Afghan Constitution Commission (or Afghan Constitutional Commission) was established October 5, 2002 as required by the Bonn Agreement, which stipulated that a new Afghan constitution be adopted by a loya jirga. The loya jirga was required to convene within eighteen months of the establishment of Afghan Transitional Administration, which was established by the Emergency Loya Jirga in June 2002. After some delay, the proposed Afghan Constitution was presented to President Hamid Karzai on November 3, 2003. A loya jirga began December 14, 2003 (four days after schedule) in Kabul and was endorsed January 4, 2004.
Комиссияның құрамы
Алғашқы комиссия тоғыз мүшеден тұратын және 2002 жылдың 5 қазанында жұмысын бастады. Жұмысы аяқталғаннан кейін (бірақ ешқандай жоба жарияланбаған) 2003 жылдың 7 мамырында бастапқы комиссия 35 мүшелі Қайта қарау комиссиясымен алмастырылды, ол Конституциялық комиссия деп аталды. Президент Карзай 35 мүшені тағайындады. Олардың жетісі әйелдер болды. Комиссия Жалалабад, Герат, Кундуз, Кабул, Гардез, Кандагар, Мазар-и-Шариф және Бамьян қалаларында, сондай-ақ Пәкістанның Пешауар және Кветта қалаларында, Иранның Тегеран және Машхад қалаларында сегіз аймақтық кеңсе ашты. Бұл процесті Біріккен Ұлттар Ұйымының Ауғанстанға көмек көрсету миссиясы бақылады және Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы қаржыландырды.
The initial Commission was made up of nine members and started work on October 5, 2002. After its work was completed (although no draft was released) the initial Commission was replaced on May 7, 2003, by a 35 member Reviewing Commission, referred to as the Constitution Commission. The 35 members were all appointed by president Karzai. Seven of the members were women. The commission set up eight regional offices in Jalalabad, Herat, Kunduz, Kabul, Gardez, Kandahar, Mazar and Bamyan as well as in the Pakistani cities of Peshawar and Quetta, and in the Iranian cities of Tehran and Mashhad. The process was being monitored by the United Nations Assistance Mission in Afghanistan and was funded by the United Nations Development Programme.
Консультация процесі
Ауғанстан халқымен консультациялар 2003 жылдың 10 маусымында басталды. Кабул және аймақтық кеңселерден комиссия топтары Ауғанстан, Иран және Пәкістан бойынша сапарлар жасады. АҚШ-тағы ауғанстандық босқындармен де кеңесу жүргізілді. Комиссия плакаттар мен жарнама парақшаларын, сондай-ақ ай сайынғы ақпараттық бюллетень таратып берді. Радио және теледидар арқылы да хабарламалар жарияланды.
Consultations with the Afghan public started June 10, 2003. Commission teams from Kabul and regional offices made trips through Afghanistan, Iran and Pakistan. Afghan refugees in the United States were also said to be consulted. The commission also distributed posters and leaflets, and a monthly newsletter. Radio and television announcements were also made.
Келесі және соңғы шығарылымдар
Алғашқы мақсат – комиссия конституция жобасын 2003 жылдың 1 қыркүйегіне дейін ұсыну еді, бірақ тамыз айында комиссия мүшелері пікірлер жинау үшін қосымша екі ай кешіктіруді сұрады. 28 тамызда Ғұлам Фарук Вардак лоя жирғаның 10 желтоқсанға дейін кейінге шегерілгенін хабарлады. Комиссия афғандықтармен кеңесу үшін көбірек уақыт қалаған. Комиссия хатшылығының директоры Ғұлам Фарук Вардак, бұл кешіктіру афғандықтарға республика, парламенттік жүйе, немесе монархияға қайта оралуды қалайтындарын анықтауға көбірек мүмкіндік береді деді. Оның сөзіне қарағанда, тағы да бірнеше мәселе бар еді, олардың ішінде Кабулдегі биліктің орталықтандырылу деңгейі және исламның рөлі де қарастырылды. Ол Ауғанстанның барлық провинцияларынан 100 мың сауалнама толтырылып, комиссияға жіберілгенін айтты. Комиссия ұсынған конституция жобасы 2003 жылдың 3 қарашасында таныстырылды. Салтанатты шараға президент Карзай, бұрынғы патша Мұхаммед Захер Шах және БҰҰ арнайы өкілі Лахдар Брахими қатысты. Жоба ел бойынша провинциялық әкімдерге және улус басшыларына таратылды. Сонымен қатар, Конституциялық комиссияның аймақтық кеңселер арқылы ЕОЖ аудандық өкілдеріне, бұқаралық ақпарат құралдарына, оның ішінде "Келлид" және "Морсал" журналдарына кеңінен таратылды.
The initial goal was for the commission to present the draft constitution by September 1, 2003, but in August commission members asked for a two month delay to allow more time to gather reactions. On August 28 Ghulam Farooq Wardak announced that the loya jirga had been postponed until December 10. The commission wanted more time to consult with Afghans. Ghulam Farooq Wardak, the director of the commission's secretariat, said the delay would give Afghans more time to decide if they wanted a republic, a parliamentary system, or a return to a monarchy. Other issues, he said, included the degree of centralization in Kabul and the role of Islam. He said 100,000 questionnaires from all provinces of Afghanistan had been completed and sent to the commission. The Commission presented its proposed constitution on November 3, 2003. The ceremony was attended by president Karzai, former king Mohammad Zaher Shah, and United Nations special envoy Lakhdar Brahimi. The draft was distributed throughout the country to Provincial Governors and Wuluswals for distribution to political leaders. It was also widely distributed via the Regional Offices of Secretariat of the Constitutional Commission to ELJ district representatives, to the media, including magazines Kellid and Morsal.
Ұсынылған конституцияға қарсылық
Пактия провинциясындағы пуштун әскербасы Бача Хан Задран, мұрагерлік монархияны жойғаны үшін ұсынылған Конституцияны сынады. Ауғанстанның Әйелдер істері министрі Махбуба Хокукмал, конституция әйелдердің меншік құқықтарын қорғамайтынын, әйелдерді өз келісімісіз үйленуге мәжбүрлеуге тыйым салмайтынын және Ауғанстан соттарының теңдікпен қарауына жақсырақ кепілдік бермейтінін айтты. Өзбек, түрікмен және балуж өкілдері ұсынылған Конституция олардың мәдениеттерін шеттетуге баптағанын мәлімдеді. Мысалы, жобада пашту және дари тілдерінің екі ресми тіл болатыны және ұлттық әнұран пашту тілінде орындалатыны көрсетілген. Лоя жирга делегаттары көтерген басқа да мәселелер: бұрынғы король Мұхаммед Захир Шахтың "ұлттың әкесі" атағын сақтап қалуы керек пе, Ауғанстан еркін нарықтық экономика болуы керек пе, жоғары білім тегін болуы керек пе деген сұрақтар талқыланды.
Bacha Khan Zadran, a Pashtun warlord in Paktia province, criticized the proposed Constitution for abolishing the hereditary monarchy. Mahbuba Hoquqmal, the Afghan Minister of Women's Affairs, said the constitution does not grant protection to women's property rights, and does not prevent women being forced to marry without their consent, and does not offer better guarantees of equal treatment by Afghanistan's courts. Members of Uzbeks, Turkmens and Baluch said that the Proposed Constitution alienated their cultures. For example, the draft states that Pashto and Dari would be the two official languages, and that the national anthem would be sung in Pashto. Other issues raised by some loya jirga delegates included whether former king Mohammed Zahir Shah should maintain the title "father of the nation," whether Afghanistan should be a free market economy, and whether higher education should be free.