Кіріспе

Грекияның негізгі заңы, 1974 жылдан бері қолданыста

Грекия Конституциясы (Σύνταγμα της Ελλάδος) 1974 жылы грек әскери хунтасының құлауынан және үшінші грек Республикасының басталуынан кейін грек парламентінің бесінші түзету жиналысымен қабылданды. Ол 1975 жылдың 11 маусымында күшіне енді (екі күн бұрын бекітілді) және 1986, 2001, 2008 және 2019 жылдары өзгерістер енгізілді. Грекияның конституциялық тарихы Грекияның тәуелсіздік соғысына (1821–1832) дейін жетеді, оның кезінде революциялық ұлттық жиналыстар алғашқы үш грек конституциясын қабылдады. Афинадағы Синтагма алаңы (Plateia Syntagmatos) қазіргі грек мемлекетінде қабылданған алғашқы конституцияның құрметіне аталған.

Конституциялық өзгерістер

1975 жылғы Конституция төрт рет өзгертілді: 1986, 2001, 2008 және 2019 жылдары.

Конституцияны қайта қарау

Парламент Конституцияны қайта қарау немесе өзгерту құқығына ие, бірақ "Мемлекет нысаны" (президенттік немесе парламенттік республика құру) туралы баптарды, сондай-ақ адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын баптарды өзгертуге болмайды. Конституцияны қайта қарауды депутаттардың кемінде алтыдан бір бөлігі ұсынған ұсыныс бастайды және кем дегенде бір ай аралықпен екі бөлек дауыс беруде депутаттардың үштен екісінің басым көпшілігімен бекітіледі. Бұл жағдайда, қайта қарау мәселесі келесі Парламент сессиясына, яғни келесі заң шығару сайлауынан кейін жүктеледі. Парламент қайта қарауды 50% плюс бір көпшілікпен ратификациялай алады. Егер бастапқы ұсынысқа 50% плюс бір көпшілік қол жеткізсе, жаңа Парламенттің үштен екісінің басым көпшілігі қажет болады. Конституцияны қайта қарау өкілеттігін алдыңғы Парламент берген Парламент ресми түрде "Қайта қарау Парламенті" деп аталады және "Қалыпты" Парламент сессияларынан бөлек есептеледі. Соңғы жылдары 1974 жылғы Парламент "5-ші Қайта қарау Парламенті" деп аталды, себебі ол 1952 жылғы Конституция бойынша жұмыс істеді және оны өзгертті. 1975 жылғы Конституция, әсіресе 1974 жылғы референдумның нәтижесінде республика конституциялық монархияның орнына орнатылғандықтан, негізінен жаңа Конституция болды. Дегенмен, ол ресми түрде 1952 жылғы Конституцияның қайта қарастырылған нұсқасы деп танылды. 1986 жылғы Парламент "6-шы Қайта қарау Парламенті"; 2001 жылғы Парламент "7-ші Қайта қарау Парламенті"; 2004 жылғы Парламент Үшінші Грек Республикасының "11-ші Қалыпты Парламенті"; 2007 жылғы Парламент "8-ші Қайта қарау Парламенті"; 2009 жылғы Парламент "12-ші Қалыпты Парламенті"; 6 мамырда өткен жалпыұлттық сайлаудың нәтижесінде құрылған 2012 жылғы алғашқы Парламент "13-ші Қалыпты Парламент" (кейде "бір күндік Парламент" деп те аталады, себебі ол бір күн жұмыс істеді, содан кейін 17 маусымдағы жалпыұлттық сайлау өткізу үшін таратылды, себебі үкіметтік көпшілікті құру мүмкін болмады) және қазіргі 2012 жылғы Парламент "14-ші Қалыпты Парламент". Қайта қарау процесі сәтті аяқталғаннан кейін, келесі қайта қарауды бастау үшін кем дегенде бес жыл өтуі керек.

Грекияның конституциялық тарихы

Грекияның қазіргі тарихында 1975/1986/2001/2008/2019 жылғы Конституция демократиялық жолмен қабылданған Конституциялардың соңғысы болып табылады (1968 және 1973 жылғы Конституциялар диктатурамен таңылғандықтан ерекше жағдай). Осы Конституциялардың біріншісі 1822 жылы қабылданды. Ағымдағы Конституция – 1952 жылғы Конституцияның 5-ші түзету парламенті жасаған негізгі түзетулері болып табылады.