Кіріспе

Бір фирма жасаған, екінші фирма ұсынған бренд

Жеке бренд, сондай-ақ жеке таңба немесе жеке брендтік таңба деп те аталады, ол бір компанияға тиесілі және басқа компаниялардың брендтерімен қатар ұсынылып, олармен бәсекелеседі. Жеке брендтік таңба көбінесе оның иесі болған фирмамен ғана ұсынылады, бірақ сирек жағдайларда бренд басқа компанияға лицензияланады. Бұл термин көбінесе тауарларды сипаттайды, бірақ қызметтерді де қамтуы мүмкін. Жеке брендтік таңбаның ең көп таралған анықтамасы – бұл аутсорсинг, онда фирма басқа атаумен тауар жасауға келісімшартқа отырады. Дегенмен, ол бөлшек саудагерге тиесілі кәсіпорындарда жасалған тауарларды да анықтауы мүмкін. Ақ таңбалы тауар тек бір компания үшін ғана жасалмайды, ал ақ таңбалы өндірушілер өз тауарларына өзгерістер енгізуді ұсына алады, бірақ олар көбінесе шектеулі болады. Жеке брендтік тауардың сипаттамаларын клиент анықтайды, ал ақ таңбалы тауар көбінесе жалпылама және бұрыннан дайын болады.

Дүкеннің брендтері

Супермаркеттер мен азық-түлік дүкендерінде жеке таңба/бренд термині көбінесе қолданылады, тіпті бірдей өнім әртүрлі қаптамамен бірнеше бөлшек саудагерге эксклюзивті емес түрде сатылса да (ақ таңба/бренд). Дүкен таңбасы, сондай-ақ үй таңбасы немесе британдық ағылшын тілінде өзіндік таңба деп аталады, бұл бөлшек саудагердің сауда белгісі болып тіркелген және басқарылатын жеке таңба. Дүкен таңбаларының мысалдары: Kroger-дің Simple Truth, Wal-Mart-тың Great Value, Dollar General-дың Clover Valley, Target-тың Market Pantry және Aldi-дің Specially Selected. Дүкен таңбалары сонымен қатар есімдік болуы мүмкін, яғни дүкеннің атымен аталуы мүмкін, мысалы Trader Joe's-тың Joe's O's дәнді дақылдары. Дүкен таңбалары ұлттық таңбалармен, сондай-ақ премиум таңбалар немесе атаулы таңбалармен бәсекелеседі, олардың тауарлары кейде атаулы өнімдер деп аталады. Мысалы, Coca-Cola, Lay's және Kellogg's. Дүкен таңбалы өнімдердің жалпы тартымдылығы олардың әдетте атаулы таңбаларға қарағанда айтарлықтай төмен бағамен ұсынылуында. Мысалы, 2018 жылы The Kroger Company компаниясының вице-президенті олардың жеке таңбалы өнімдерінің шамамен 60% сырттан тарттырылатынын мәлімдеді. Қалған 40% ішкі өндірісте шығарылады: 2018 жылы Kroger 38 зауытқа ие болды, оның ішінде 19 сүт фермасы, 10 нан пісіру зауыты және 2 ет өңдеу цехы, АҚШ бойынша стратегиялық түрде орналасқан. Сол сияқты, Safeway Inc. компаниясының 2012 жылы 32 зауыты болды. Көптеген бөлшек саудагерлер өз жеткізушілерінің сәйкестігін жасыруды қалайды және осыған сәйкес келісімшарттарында құпиялылық туралы шарттары бар, бұл жеке таңбалы өнімнің өндірушісін анықтауды қиындатады. Алайда кейбір жағдайларда өндірушіге оны ашық айтуға рұқсат беріледі, өнімді кері қайтарып алу кезінде белгілі болады немесе сирек жағдайларда өнімнің өзінде көрсетіледі. Мысалы, Costco-ның Kirkland Signature кофесінің қаптамасында "Starbucks-тың арнайы күйдірілгені" деген жазу бар. Жеке таңбалар 19 ғасырда пайда болды. 20 ғасырдың басына дейін олардың басты назары ұлттық таңбалардан төмен бағамен сапалы өнімді ұсыну болды. 20 ғасырдың бірінші жартысында жеке таңбалардың сапасы төмендеді және олардың стандарттары нашарлады. Ұлттық таңбалармен бәсекелестік күресінде төмен баға сападан маңыздырақ деп есептелді. 20 ғасырдың екінші жартысында бұл тенденция бірте-бірте өзгерді. Сапасы мен сыртқы түрі жақсарған сайын 1970 және 1980 жылдары жеке таңбалар кең танылды. 1990 жылдары олар орнықты брендтерге қауіп төндіретін болып көрінді. Сонымен қатар, 1990 жылдардан бастап дүкен таңбаларының премиум сегменті пайда бола бастады, бұл жоғары бағалы премиум жеке таңбаларға әкелді. Жалпы таңбалар көбінесе дүкен таңбаларымен байланысты. Жалпы өнімдер алғаш рет 1977 жылы АҚШ-та енгізілді және ұлттық және жеке таңбалардың нарықтық үлесін тез арада жеңіп алды. 1981 жылы жарияланған ғылыми мақалада олар "тауарлық атауы жоқ, өте қарапайым қаптамасы және қарапайым таңбалары бар, әдетте бәсекелесетін ұлттық және жеке таңбалардан төмен бағамен сатылатын" өнімдер ретінде сипатталған. Жалпы термині дүкен таңбалы тауарларды қарапайым немесе арзан деп санау үшін кемсіту ретінде қолданылуы мүмкін. Жеке таңбаны көбінесе осы өнімнің ұлттық таңбасын өндіретін сол компания шығарады. Әр түрлі таңбалар әр түрлі тұтынушыларға бағытталған. Мысалы, Kimberly-Clark Huggies бекіткіштерін жасайды, сонымен қатар Walmart-тың бюджеттік нұсқасын да шығарады. Кейбір дүкен таңбалы тауарлар өздерінің атаулы таңбаларымен бірдей: олар қаптамасы мен бағасынан басқа сөзбе-сөз бірдей өнім деп айтылады. 2007 жылы ластанған үй жануарларына арналған тағамдарды жаппай қайтарып алу нәтижесінде 100-ден астам түрлі таңбалы, премиум және жеке таңбалы тағамдардың, шындығында, бір ғана компания: Ontario-дағы (Канада) Menu Foods Inc. өндіргені анықталды. Олардың қолданған ингредиенттері мен рецепттері клиенттерінің талаптарына байланысты әр түрлі таңбалар арасында айтарлықтай өзгеше болды.

Тез тамақтануда

Жедел тағам сататын мекемелер өз өнімдерін жеке брендтерімен сатады. Олардың негізгі тағамдары әдетте картоп фри және еттен жасалған тағамдар болып табылады, бірақ сонымен қатар броуни, маффин, печенье және салаттар да ұсына алады. Бұл жеке бренд өнімдері Coca-Cola немесе Pepsi сияқты ұлттық бренд өнімдерімен, сондай-ақ Oreo немесе M&M's брендтерімен бірлесіп шығарылған мұздайлармен бірге ұсынылады.

Қаржы саласында

Жеке маркалық несие картасы (PLCC) — тек белгілі бір компанияда немесе компаниялар желісінде ғана қолданылатын несие картасының түрі. Көбінесе бұл бөлшек сауда кәсіпорны болғандықтан, оларды дүкен карталары деп те атайды. Бөлшек саудагер карталарды шығаратын, несиелерді қаржыландыратын және клиенттерден төлемдерді қабылдайтын банкпен серіктестік құрады. Карталардың өзінде дүкеннің логотипі болады, бірақ банктің логотипі болмайды. Мысалдар: Target Debit RedCard (TD Bank, N. A. шығарған), Walmart Reward Card (Capital One шығарған) және Amazon Store Card (Synchrony Bank шығарған). PLCC карталарында төлем жүйесінің логотипі (мысалы, Visa немесе Mastercard) да болмайды, бірақ транзакциялар үшін сол жүйелерді пайдаланады. PLCC-ден өзгеше, бірлескен брендті карталар «қалыпты» несие карталары сияқты жұмыс істейді, оларды осы карта түрін қабылдайтын кез келген жерде қолдануға болады. Мысалы, Nordstrom желісі Nordstrom Store Card (жеке маркалық) және Nordstrom Credit Card (бірлескен брендті) ұсынады, екеуі де TD Bank, N. A. шығарған және Visa желісін пайдаланады. Сапаны бақылау – Бөлшек саудагерлер жеке маркалық өнімдердің сапасын жақсырақ бақылай алады, себебі олар өндірушілермен тығыз жұмыс істейді. Бөлшек саудагерлер өздерінің жеке маркалық өнімдері сапа стандарттарына және тұтынушылардың күтілімдеріне сай екеніне көз жеткізе алады. Ылдамдық және икемділік – Бөлшек саудагерлер жеке маркалық өнімдермен жаңа өнімдерді енгізуде және нарықтың өзгеретін тенденцияларына жауап беруде үлкен икемділікке және жылдамдыққа ие. Олар тұтынушылардың қалауына жылдам бейімделе алады, әртүрлі өнімдерді сынап көреді және жаңа нарық мүмкіндіктерін пайдалана алады. Жоғары пайда маржасы – Жеке маркалық өнімдер бөлшек саудагерлерге брендтік өнімдерге қарағанда жоғары пайда маржасын ұсынады. Жеке маркалық өнімдер бөлшек саудагер үшін тікелей өндірілетіндіктен, аралық бренд шығындары болмайды.