Кіріспе

1974 жылы Энтони Берджесс жазған роман. «Наполеон симфониясы: Төрт бөлімді роман» – Энтони Берджестің Наполеон Бонапарттың өмірі мен оның заманының көркемдік бейнесі, алғаш рет 1974 жылы жарық көрген (Ұлыбританияда «Джонатан Кейп» және АҚШ-та «Альфред А. Кнопф» баспаларында). Романның төрт «бөлімі» Бетховеннің үшінші симфониясының, «Эроика» деп белгілі құрылымын қайталайды. Берджесс бұл романды жазуды «үлкен ойын-сауық» деп атаған.

Қысқаша мазмұны

Бурджесстің Бонапарты – қырын қабақтан азап шегіп, аузынан жаман иіс шығатын, Ресей патшасы Александр I-ді алдап-арбап бағындырушы ретінде суреттелген бастық. Оның Мысырды жаулап алуы – романның орталық тақырыбы, ол христиандық батыс елдерінің басқыншылығы астындағы араб және мұсылман қоғамын күлкілі, бірақ толық және шындықты көрсететін бейнеде ұсынады.

Өмірбаян

Бетховен өзінің Үшінші симфониясын бастапқыда Бонапартқа арнаған. Бірақ Наполеон өзін император деп жариялағанын білгенде, қолжазбадан арнауын жыртып тастады. Шығарма жарық көргенде «Sinfonia eroica, composta per festeggiare il sovvenire d'un grand'Uomo» («Ұлы адамның есімін сақтауға арналған Батырлық симфониясы») деп аталды, кейін тарихқа «Эройка» симфониясы ретінде енді. Роман Стэнли Кубрикке арналған, ол Берджестің бұрынғы романы «Қызылша апельсиннің» киноадаптациясын түсірген болатын. Кубрик Бонапарт туралы тарихи фильм жасауға ниеттенген, бірақ өзінің сценарийіне көңілі толмады. Олар хат алмасып, содан кейін 1971 жылдың желтоқсан айында кездесті. Берджесс Кубрикке фильмнің құрылымын «Эройка» симфониясының негізінде құруға болатынын ұсынды, және Кубрик одан осы идеяға негізделген роман жазуды сұрады, ол сценарийдің негізі ретінде қызмет етуі керек еді. Симфониялық құрылым туралы білімін пайдалана отырып, Берджесс жазуын Бетховеннің шығармасының ретімен жақын түрде байланыстырды, Наполеонның қоштасу рәсімінен кейін қайта тірілуі бейнеленді. 1972 жылдың маусым айында ол алғашқы бөлімін Кубрикке жіберді, ол өкінішпен жауап беріп, материал фильмге жарамсыз екенін айтты, «[қолжазба] Наполеонның өмірі туралы фильм жасауға көмектесе алмайды» деп жазды. Осы шектеулерден азат болған Берджесс осы туынды тәжірибелік романға айналдырды. Ол материалды Корольдік Шекспир компаниясы үшін «Наполеонның өрлеуі» атты сахналық пьесаға өңдеді, бірақ ол оның өмірінде қойылмады. Ол алғаш рет 2 желтоқсан 2012 жылы BBC радиосында орындалды.

Қабылдау

Берджес Атлантиканың екі жағындағы сын-пікірлердің "аралас" болғанын, оның ішінде Питер Акройдтың "The Spectator" журналындағы және "The New Yorker" газетіндегі жағымсыз пікірлерін айтты. Екі жыл өткен соң, роман француз тілінде жарық көргенде, Берджес сын-пікірлердің көбінесе оңайлы болғанын атап өтті.