Венаның Жаңа жылдық концерті

Кіріспе

Венадағы классикалық музыка концерті 30 желтоқсан, 31 желтоқсан және 1 қаңтарда өтеді.

Венаның Жаңа жылдық концерті (Neujahrskonzert der Wiener Philharmoniker) – Вена филармониясының Аустрияның Вена қаласында Жаңа жыл күні таңертең орындайтын жылдық классикалық музыка концерті. Концерт Музикверенде сағат 11:15-те басталады. Оркестр 30 желтоқсан, 31 желтоқсан және 1 қаңтарда бірдей концерттік бағдарламаны орындайды, бірақ тек соңғы концерт ғана радио мен теледидарда тұрақты түрде көрсетіледі.

Музыка және орнату

Концерттік бағдарламаларға әрқашан Штраус отбасының шығармалары кіреді – Иоганн Штраус I, Иоганн Штраус II, Йозеф Штраус және Эдуард Штраус. Кейде бағдарламада негізінен басқа австриялық композиторлардың музыкасы да орындалады, оның ішінде Йозеф Хеллмесбергер кіші, Йозеф Ланнер, Вольфганг Амадей Моцарт, Отто Николай (Вена филармониясының негізін қалаушы), Эмиль фон Резничек, Франц Шуберт, Карл Зеллер, Карл Миллёкер, Франц фон Суппе және Карл Михаэль Зихрер. 2009 жылы Йозеф Хайднның музыкасы алғаш рет ойнатылды, онда оның «Қош-сау болыңыз» симфониясының төртінші бөлімі композитордың қайтыс болғанына 200 жыл толуын белгіледі. Соңғы бағдарламаларда Ханс Кристиан Лумбе, Жак Оффенбах, Эмиль Вальдтеуфель, Рихард Штраус, Верди, Вагнер және Чайковский сияқты басқа еуропалық композиторлардың туындылары да орындалды. 2020 жылы Людвиг ван Бетховеннің музыкасы композитордың туғанына 250 жыл толуына арналған еді, ал 2024 жылы Антон Брукнердің туғанына 200 жыл толуына орай оның шығармалары орындалды. 2025 жылы Иоганн Штраус II-нің туғанына 200 жыл толуына арналған музыкалық қойылым ұсынылды. Жарияланған бағдарламада шамамен 14-20 композиция және үш қосымша нөмір бар. Бағдарламаға вальстер, полькалар, мазуркалар және марштар кіреді. Қосымша нөмірлердің біріншісі көбінесе жылдам полька болады. Екіншісі – Иоганн Штраус II-нің «Көк Дунай» вальсі, оның кіріспесі тыңдаушылардың танығандығын білдіретін жеңіл қол соғуларымен және дирижер мен оркестрдің неміс тіліндегі жаңа жылдық құттықтауымен (алғашқыда Вилли Босковский қосты) үзіледі. Бұл дәстүр 1954 жылғы Жаңа жылдық концерттен бастау алды, онда көрермендер үш пьесаны ынтамен қол соғу және шу көтеру арқылы үзіп тастады. Соңғы қосымша нөмір – Иоганн Штраус I-нің «Радецкий маршы», оның орындалу кезінде көрермендер дирижердің басшылығымен бірге қол соғады. Бұл 1958 жылдан бастау алды. Соңғы шығармада дәстүр бойынша дирижер сахнаға шыққанда оркестрді бастайды, тіпті подиумға жетпес бұрын. Іс-шараның жалпы ұзақтығы шамамен екі жарым сағатқа созылады. Концерттер 1939 жылдан бері Musikverein-нің «Алтын зал» залында өткізіледі. Телевизиялық трансляция бағдарламаның екінші бөлігінде таңдалған шығармаларға балет қойылымдарын қосады. Бишілер Вена мемлекеттік балетінен келеді және Австрияның әртүрлі танымал орындарында билейді, мысалы, Шёнбрунн сарайы, Эстерхази сарайы, Вена мемлекеттік операсы немесе Вена музыкалық бірлестігінің өзінде. 2013 жылы костюмдерді Вивьен Вествуд жасады. 1980 жылдан 2013 жылға дейін залды безендірген гүлдер Италияның Лигурия аймағындағы Сан-Ремо қаласының сыйы болды. 2014 жылы оркестрдің өзі гүлдерді ұсынды. 2014 жылдан бері гүлдерді Вена қалалық бақтары безендіреді. Дизайнерлер Вивьен Вествуд пен Андреас Кронталердің жаңа киімдері 2017 жылы таныстырылды.

The concert programmes always include pieces from the Strauss family—Johann Strauss I, Johann Strauss II, Josef Strauss and Eduard Strauss. On occasion, music principally of other Austrian composers, including Joseph Hellmesberger Jr., Joseph Lanner, Wolfgang Amadeus Mozart, Otto Nicolai (the Vienna Philharmonic's founder), Emil von Reznicek, Franz Schubert, Carl Zeller, Carl Millöcker, Franz von Suppé, and Carl Michael Ziehrer has featured in the programmes. In 2009, music by Joseph Haydn was played for the first time, where the 4th movement of his "Farewell" Symphony marked the 200th anniversary of his death. Other European composers such as Hans Christian Lumbye, Jacques Offenbach, Émile Waldteufel, Richard Strauss, Verdi, Wagner, and Tchaikovsky have been featured in recent programmes. In 2020, music by Ludwig van Beethoven was played to commemorate the 250th anniversary of the composer's birth, and in 2024, music by Anton Bruckner was played for the 200th anniversary of his birth. in 2025, Music by Johann Strauss II was played for the 200th anniversary of his birth. The announced programme contains approximately 14 to 20 compositions, and also three encores. The announced programme includes waltzes, polkas, mazurkas, and marches. Of the encores, the unannounced first encore is often a fast polka. The second is Johann Strauss II's waltz "The Blue Danube", whose introduction is interrupted by light applause of recognition and a New Year's greeting in German (originally added by Willi Boskovsky) from the conductor and orchestra to the audience. The origin of this tradition stems from the New Year's Concert of 1954, when the audience interrupted three pieces by enthusiastically applauding and cheering. The final encore is Johann Strauss I's Radetzky March, during which the audience claps along under the conductor's direction. This did not start until 1958. In this last piece, tradition also calls for the conductor to start the orchestra as soon as they step onto the stage, before reaching the podium. The complete duration of the event is around two and a half hours. The concerts have been held in the "Goldener Saal" (Golden Hall) of the Musikverein since 1939. The television broadcast is augmented by ballet performances in selected pieces during the second part of the programme. The dancers come from the Vienna State Ballet and dance at different famous places in Austria, e. g. Schönbrunn Palace, Schloss Esterházy, the Vienna State Opera or the Wiener Musikverein itself. In 2013, the costumes were designed by Vivienne Westwood. From 1980 until 2013, the flowers that decorated the hall were a gift from the city of Sanremo, Liguria, Italy. In 2014, the orchestra itself provided the flowers. Since 2014, the flowers have been arranged by the Wiener Stadtgärten. New attire by designers Vivienne Westwood and Andreas Kronthaler debuted in 2017.

Қосымшалар

1939 жылы қосымша нөмірлер болған жоқ, ал дереккөздер 1945 жылға дейін қосымша нөмірлер енгізілмегенін көрсетеді. Клеменс Краусс «Perpetuum mobile» әнін концерт бағдарламасына немесе қосымша нөмір ретінде дерлік әрқашан қосатын. «Көк Дунай» вальсі 1945 жылға дейін орындалмаған, содан кейін қосымша нөмір ретінде орындалды. Радецкий маршы алғаш рет 1946 жылы қосымша нөмір ретінде тартылды. 1958 жылға дейін осы соңғы екі туынды жиі, бірақ әрқашан емес, қосымша нөмірлер ретінде берілді. Сол жылдан бері олардың екі қосымша нөмір ретіндегі орны екі ерекшелікпен, бұзылмас дәстүрге айналды: 1967 жылы Вилли Босковский «Көк Дунайды» шығарманың жүз жылдығына арналған концерттік бағдарламасына енгізді; оның орнына Иоганн Штраус II-нің «Unter Donner und Blitz, polka schnell, Op. 324» қойылды. Сонымен қатар, концерт кезінде шығарманың авторының рөлін сомдаған актер пайда болды. 2005 жылы Лорин Маазель мен оркестр бағдарламаны «Көк Дунаймен» аяқтады, 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами құрбандарына құрмет көрсету мақсатында Радецкий маршын орындаудан бас тартты. «Көк Дунайға» дейін әрқашан хабарланбаған қосымша нөмір – галоп немесе polka schnell қойылады, сондай-ақ баспа концерт бағдарламасындағы соңғы жарияланған туындыдан кейін. Бұл сонымен қатар әзіл ретінде де қарастырылады.

Аудитория және хабар тарату

Концерт бүкіл Еуропада, соңғы уақытта әлемде танымал. Билеттерге сұраныс соншалықты жоғары, келесі жылға арналған билеттерді тартуға қатысу үшін адамдар бір жыл бұрын алдын ала тіркелуге тиіс. Кейбір орындарды австриялық отбасылар алдын ала тіркеп, ұрпақтан ұрпаққа жалғастырып отырады. Іс-шараны Австрияның ұлттық телерадио хабар тарату қызметі ORF 1989 жылдан 1993 жылға дейін, 1997 жылдан 2009 жылға дейін және тағы да 2011 жылы Браян Лардж басшылығымен көрсетіп, Еуропалық телерадио хабар тарату одағының "Евровидение" желісі арқылы Еуропаның көптеген ірі телерадио ұйымдарына жеткізілді. Мысалы, 2013 жылдың 1 қаңтарында концертті Бельгиядағы Één және La Une, Германиядағы ZDF, Францияда France 2, Ұлыбританиядағы BBC Two, Италиядағы Rai 2 (бірнеше сағат кешіктірілді), Швейцариядағы RSI La 1, Испаниядағы La 1, Чехиядағы ČT2, Португалиядағы RTP1 және Польшадағы TVP2 және басқа көптеген арналар көрсетті. Концерт 2015 жылдың 1 қаңтарында және 2016 жылдың 1 қаңтарында ORF телеарнасында қайтадан көрсетілді. Аудиторияның саны шамамен 50 миллионға жуық, 2012 жылы 73 елде, 2017 жылы 93 елде және 2018 жылы 95 елде. Бұрынғы тележүргізушілерге концертті 25 жыл бойы ұсынған Эрнст Грисеманн және 2008 жылдан 2022 жылға дейін Барбара Ретт кірді. Концертке арналған қазіргі ORF тележүргізушісі - 2023 жылғы концертпен басталатын Тереза Вогль. Еуропадан тыс жерлерде концертті АҚШ-та PBS телеарнасында (1985 жылдан бастап, сахналық өнер антологиясының бөлігі ретінде, қысқартылған түрде), 1987 жылдан бастап Қытайда CCTV телеарнасында (1990 жылдан бастап тікелей эфирде көрсетілді), сонымен қатар 2013 жылдан бастап Қытайда CNR телеарнасында, 1973 жылдан бастап Жапонияда NHK телеарнасында, Индонезияда MetroTV телеарнасында, Оңтүстік Кореяда KBS телеарнасында және Австралияда SBS телеарнасында тікелей эфирде көрсетілуде (2018 жылға дейін, кейінге қалдырылды). 2006 жылдан бастап концерт бірнеше Африка елдерінің көрермендеріне (Ботсвана, Лесото, Малави, Мозамбик, Намибия, Свазиленд, Замбия және Зимбабве) де көрсетілді. Латын Америкасында концертті Чилиде "La Red" және Гватемала, Эквадор мен Боливияда көрсетеді. Индонезияның MetroTV телеарнасы концертті төрт-бес күн кешіктіріп көрсетіп отыр. Концерт алғаш рет 2010 жылы Моңғолия, Мозамбик, Шри-Ланка және Тринидад және Тобагода көрсетілді. 2021 жылы Венадағы Жаңа жыл концерті COVID-19 пандемиясы кезінде қоғамдық денсаулық сақтау шектеулері салдарынан концерттің тарихында алғаш рет көрерменсіз өтті. 2022 жылы Даниэль Баренбойммен бірге өткен концертте 1000-ға дейін тікелей эфирде тыңдаушылар болды, ал О1 радиостанциясында радио хабарларын таратуда де, концерттің тарихында ORF радиостанциясының алғашқы әйел жүргізушісі болды. 2023 жылғы концертте Вена қыздар хоры (Wiener Chormädchen) концертте алғаш рет пайда болды, бұл концертке қатысқан алғашқы әйел хор.

The concert is popular throughout Europe, and more recently around the world. The demand for tickets is so high that people have to pre register one year in advance in order to participate in the drawing of tickets for the following year. Some seats are pre registered by certain Austrian families and are passed down from generation to generation. The event is televised by the Austrian national broadcasting service ORF – from 1989 to 1993, 1997 to 2009, and again in 2011 under the direction of Brian Large – and relayed via the European Broadcasting Union's Eurovision network to most major broadcasting organizations in Europe. On 1 January 2013, for example, the concert was shown on Één and La Une in Belgium, ZDF in Germany, France 2 in France, BBC Two in the United Kingdom, Rai 2 in Italy (on some hours delay), RSI La 1 in Switzerland, La 1 in Spain, ČT2 in the Czech Republic, RTP1 in Portugal, and TVP2 in Poland, among many other channels. The concert was again televised by ORF on 1 January 2015 and 1 January 2016. Estimated audience numbers are ~50 million, in 73 countries in 2012, 93 countries in 2017 and 95 countries in 2018. Past television presenters have included Ernst Grissemann, who presented the concert for 25 years, and Barbara Rett, from 2008 to 2022. The current ORF TV presenter for the concert is Teresa Vogl, beginning with the 2023 concert. Outside Europe, the concert is also shown on PBS in the United States (beginning in 1985, as part of the performing arts anthology Great Performances, in abridged form), CCTV in China since 1987 (being telecast live since 1989, except in 1990) while also being broadcast live by CNR in China since 2013, NHK in Japan since 1973, MetroTV in Indonesia, KBS in South Korea, and SBS in Australia (until 2018, on delay). Since 2006, the concert has also been broadcast to viewers in several African countries (Botswana, Lesotho, Malawi, Mozambique, Namibia, Swaziland, Zambia and Zimbabwe). In Latin America the concert is shown in Chile by La Red, and in Guatemala, Ecuador and Bolivia. Indonesia's MetroTV broadcasts the concert although it is delayed by four to five days. The concert was broadcast for the first time in Mongolia, Mozambique, Sri Lanka and Trinidad and Tobago in 2010. In 2021, the Vienna New Year's Concert took place without an audience, for the first time in the concert's history, because of public health restrictions during the COVID 19 pandemic. The 2022 concert with Daniel Barenboim featured a live audience limited to 1,000 patrons, and the ORF radio transmission on Ö1 featured de as presenter, the first female radio presenter for ORF in the history of the concert. The 2023 concert featured the Vienna Girls Choir (Wiener Chormädchen) in its first ever appearance in the concert, the first female choir ever to participate in the concert.

Венадағы басқа да жаңа жылдық концерттер

Вена Хофбург оркестрінің дәстүрлі Жаңа жылдық концерті 31 желтоқсанда Хофбург сарайының залдарында өтеді. Бағдарламаға Иоганн Штраус, Эммерих Кальман, Франц Лехардың вальс және оперетта мелодиялары, сондай-ақ Вольфганг Амадей Моцарттың опера ариялары кіреді.