Кіріспе

Ресейлік математик, Ленинградтағы математик

Александр Данилович Александров (Алекса́ндр Дани́лович Алекса́ндров, альтернативті транслитерациялар: Александр немесе Александр (есімі), және Александров (тегі)) (4 тамыз 1912 – 27 шілде 1999) – советтік/ресейлік математик, физик, философ және альпинист.

Жеке өмір

Александр Александров 1912 жылы Рязань облысының Волын қаласында дүниеге келген. Әкесі Санкт-Петербургтегі орта мектептің директоры, ал анасы сол мектепте мұғалім болғандықтан, жас Александров балалық шағының көп бөлігін сол қалада өткізді. Оның отбасы ескі орыс дворяндарынан шыққан. Студенттер оның кабинетінде ілінген ата-бабаларының портреттерін айтатын. Оның әпкелері – совет ботаниктері Вера Даниловна Александрова (RU) және КСРО-дағы геронтопсихология бойынша алғашқы монографияның авторы Мария Даниловна Александрова. 1937 жылы физика факультетінің студенті Марианна Леонидовна Георгқа үйленді. Олардың екі баласы болды: Дария (1948 ж. т.) және Даниил (RU) (1957 ж. т.). 1980 жылы Светлана Михайловна Владимироваға (Богачева) үйленді. 1951 жылы Коммунистік партияға мүше болды. Александров өлеңге, жазуға және аударма жасауға құштар болған. Бірде Лондонға сапар барысында, ол Шекспирді зерттеуші ғалым ретінде қабылданып, құрметпен қарсы алынды. 1964 жылдан 1986 жылға дейін Александров Новосибирскіде тұрып, КСРО Ғылым академиясының Сібір бөлімшесінің Математика институтындағы Геометрия зертханасын басқарды және Новосибирск мемлекеттік университетінде оқытумен айналысты. 1986 жылы Ленинградқа (қазіргі Санкт-Петербург) оралып, ЛОМИ-дегі геометрия зертханасын басқарды. Александровтың негізгі еңбегі дифференциалдық геометрия және физиканы зерттеуге арналған. Геометрия саласындағы жұмысы Гауссқа екінші орынды берді деп Н.В. Ефимов, В.А. Залгалер және А.В. Погорелов атап көрсеткен.

Тау-кен көтеру

Александр кеңесшісі Борис Делонайдың ықпалымен альпинизмге қызығушылық танытты. 1937 жылдың жазында, ғылым докторылығын қорғағаннан кейін, И. Чашниковпен бірге Чотчи шыңына алғаш рет көтерілді, ал К. Пискаревпен бірге Бу Ульгенге батыс қабырға арқылы шықты (Кеңес альпинизмінің тарихындағы алғашқы қабырғаға көтерілулердің бірі). 1940 жылы ол рекордтық басып өтуге қатысты. Ол А. Громовтың, қар қабатымен бірге құлауын амалмен тоқтата алды. Осы басып өтумен Александров альпинист-спорт шеберінің талаптарын орындады. Германия-Кеңес соғысы осы құрметті атақты 1949 жылға дейін беруді кейінге шегерді. Ректорлық қызметі кезінде Александров университетте альпинизм спортын дамытып, өзі де белсенді түрде шығуларға қатысты. Александров елу жылдығын достарымен бірге тауларда тойлады. Сол күні ол 6222 метрлік белгісіз шыңға (Шахдаринск жотасы, Памир) жеке алғаш рет көтерілді, оны ол Ленинград университетінің шыңы деп атауды ұсынды. Кейінгі жылдары денсаулығының нашарлауына байланысты Александров көтеріле алмады, бірақ альпинизмнен ешқашан қол үзбеді. Соңғы рет 1982 жылы, 70 жылдығында К. Толстовпен бірге Тянь-Шаньда Панфилов шыңына көтерілді.