Кіріспе

Антон Чеховтың пьесасы "Шершня бақшасы" (Вишнёвый сад) – орыс драматургы Антон Чеховтың соңғы пьесасы. 1903 жылы жазылған, алғаш рет 1904 жылы "Знание" баспасының екінші кітабында жарық көрді. Кейін сол жылы Санкт-Петербургте, А.Ф. Маркс баспасынан жеке басылым түсті. 1904 жылдың 17 қаңтарында пьеса Константин Станиславскийдің режиссерлік қойылымымен Мәскеу Көркем театр сахнасында алғаш рет көрсетілді. Чехов пьесаны комедия деп сипаттады, оның кейбір элементтері фарсқа жақын болғанмен, Станиславский оны трагедия ретінде қарастырды. Алғашқы қойылымынан бері режиссерлер пьесаның екі жақты табиғатына қалай қарайтынын білмей қиналды. "Шершня бақшасы" Чеховтың "Күлдік", "Үш қарындас" және "Ваня ағайынды" пьесаларымен бірге ең көрнекті үш немесе төрт пьесасының бірі саналады. Пьесаның оқиғасы ипотека төлеу үшін аукционға шығарылар алдында, үлкен әрі танымал вишня бақшасы бар отбасылық мүлігіне оралған аристократ орыс помещик айналысында өрбиді. Ол мүлікті сақтап қалу туралы ұсыныстарға жауап бермей, оны бұрынғы крепостнойдың ұлына сатуға рұқсат береді; отбасы вишня бақшасын кесудің шуына орай кетеді. Бұл оқиға мәдени сәтсіздік тақырыбын көтеріп, аристократияның өзінің мәртебесін сақтап қалуға жасаған бекер тырысып, буржуазияның жаңадан тапқан материализмінде мән іздеуін көрсетеді. Пьеса 20 ғасырдың басындағы Ресейдегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістерді, соның ішінде 19 ғасырдың ортасында крепостнойлықтың жойылғаннан кейін орта таптың өркендеуін және аристократияның ықпалының төмендеуін бейнелейді. 20 ғасыр театрының классикасы саналатын бұл пьеса көптеген тілдерге аударылып, әлемнің түкпір-түкпірінде қойылды. Чарльз Лоттон, Питер Брук, Андрей Шербан, Жан Луи Барро, Тайрон Гатри, Кэти Митчелл, Роберт Фоллс және Джорджио Стрехлер сияқты көрнекті режиссерлер оны сахналады. Ол Юджин О'Нилл, Джордж Бернард Шоу, Дэвид Мамет және Артур Миллер сияқты көптеген драматургтарға әсер етті.

Кейіпкерлер

Кейіпкерлердің аттарының жазылуы қолданылған транслитерацияға байланысты. Любовь Андреевна Раневская – жер иесі. Раневская – басқа кейіпкерлердің айналасында айналатын өзекті тұлға. Ол – ескі аристократияның мақтанышы, қазір қиындыққа тап болған. Оның бұрынғы үйіне деген махаббат сезімі мен ұлының өліміне қайғы-қасіреті оған тек аристократиялық гротескке айналудан сақтайтын эмоционалдық тереңдік береді. Оның әзіл-сықақ ойларының көбісі қаржы немесе бизнес мәселелерін түсінбеуінен туындайды. Петр Трофимов – Аняның оқушысы және досы. Трофимов "мәңгілік" (кейбір аудармаларда "айналып жүрген") студент ретінде суреттелген. Солшыл саяси сарапшы, ол Ресейдегі реформашыл саяси пікірдің өрлеу ағынын білдіреді, ол авторитарлық патшалық автократияның ішінде өз орнын табу үшін күресті. Борис Борисович Симеонов Пишчик – жер иегері және ескі аристократ, оның егістігі қиындыққа ұшырады. Ол үнемі өзін құтқаратын жаңа бизнес-жобаларды талқылап, Раневскаяны несие алу үшін қыспақтап отырады. Оның кейіпкері аристократиялық позицияның ирониясын бейнелейді: қаржылық қауіп-қатерге қарамастан, ол пьесаны демалып, Гаевтермен араласып өтеді. Аня – Любовьтың он жеті жасар қызы. Ол Парижге анасын қиын жағдайдан құтқаруға барады. Ол – ізгілік пен күшті жас әйел. Ол Трофимовқа жақын және оның революциялық идеяларын тыңдайды, бірақ оларды қабылдамауы мүмкін. Варя – Любовьтың асырап алған қызы, жиырма төрт жаста. Варя үйді басқарады және барлығын дұрыс қадағалайды. Ол – отбасын біріктіретін жартас. Раневскаяның оны неліктен асырап алғаны ешқашан нақты айтылмаған, бірақ оның "қарапайым адамдардан" (көп жағдайда крепостнойлардан) шыққандығы айтылған. Варяның монах болу туралы арманы бар, бірақ оған қаржылай мүмкіндіктер жоқ. Ол анасы мен әпкесін жақсы көреді және үнемі ақша туралы уайымдайды. Оның Лопахинмен қарым-қатынасы құпия; пьесадағы әркім олардың үйленетінін болжайды, бірақ олардың ешқайсысы оны жүзеге асырмайды. Леонид Андреевич Гаев – Раневская ханымның ағасы. Көңілге толы комик кейіпкерлердің бірі – Гаев – көп сөйлеуші эксцентрик. Оның бильярдқа деген құмарлығы (көбінесе өзін ыңғайсыздық кездерінде көрсетеді) аристократияның құлдыраған бос уақытты өмір сүруінің символы болып табылады, бұл оларды өзгерістерге қарсы импотентті етеді. Гаев өзінің отбасы мен мүлкін құтқару үшін бар күшін салады, бірақ ақыр соңында, аристократ ретінде, оған қозғаушылық жетіспейді немесе өз мақсаттарын жүзеге асыру үшін қажетті нақты әлем механизмдерін түсінбейді. Ермолай Алексеевич Лопахин – саудагер. Лопахин – пьесадағы ең бай кейіпкер, бірақ ең төменгі әлеуметтік таптан шыққан, өйткені оның әкесі шаруа, ал бабасы крепостной болған. Бұл қарама-қайшылық оның мінез-құлқын анықтайды: ол жоғары өмір сүруді ұнатады, бірақ сонымен бірге өзінің төмен бастамалары мен бизнеске деген құмарлығын сезіну қиын. Ол көбінесе сахнада өзінің ашкөздік бейімділігі мен Гаевтар отбасына сатқындық жасағаны үшін жағымсыз кейіпкер ретінде бейнеленеді, бірақ бұл ойында ештеңе жоқ: ол Гаевтарға көмектесу үшін жан сала жұмыс істейді, бірақ пайдасыз. Лопахин Ресейдің жаңа орта таптарының өкілі, ол ескі аристократиялық тәртіпке қауіп төндіретін көптеген факторлардың бірі. Шарлотта Ивановна – гувернанта. Ең ерекше кейіпкер Шарлотта – Гаевтер төлейтін жалғыз гувернанта және Аняның серігі. Ол – неміс әйелінің тәрбиелеген, цирк артисі ата-анасының кім екенін білмейтін меланхолиялы тұлға. Ол үшінші актте партияда карта трюктерін және іш сөйлеуді орындайды және отбасы прагматизммен тараған кезде өзінің орнын жоғалтуды қабылдайды. Епиходов – кеңсе қызметкері. Гаевтың мұрагерлік кеңсесі – тағы бір күлкілі оқиға. Ол өте өкінішті және өте әуесқой, сондықтан оған "Екідеуі апат" деген қорлау есімін берді (жекеше аудармаларда есім әртүрлі), көбінесе Яшамен айтылады. Ол өзін Дуняшаға ғашық деп санайды, оған тұрмысқа шығуын сұрайды. Дуняша – үй қызметшісі. Лопахин сияқты ол да сол кездегі Ресейдегі әлеуметтік мобильділіктің тағы бір мысалы. Гаевтың үй қызметшісі болып жұмыс істейтін шаруа Дуняша өзін-өзі көрсету үшін үлкен сахналар жасап, әйелдей киінеді. Ол кейбір жағынан аристократияның құдіретсіздігін көрсетеді, өйткені өткенде қарапайым үй қызметшісінің әйел сияқты киіну және қызметшілермен флирт жасау еркіндігі болмады. Епиходовтың романтикалық қызығушылығына қарамастан, ол Яшаға ғашық, ол Парижде алған мәдениетке қызығады. Фирс – 87 жастағы қызметші. Қартайған эксцентрик, Фирс Ресей крепостнойларының азаттығын апат деп санайды және барлығының өздерінің мырзалары мен иелерін құрметтеген ескі күндер туралы ностальгиямен сөйлейді, мысалы, Гаевтың ата-анасы мен ата-бабалары. Оның қарттығы пьесаның көптеген қайғылы тұстарын көрсетеді, ескі тәртіптің құлдырауының символы болып табылады. Яша – Любовьпен Парижтен қайтып келе жатқан және қайта оралуға асыққан жас қызметші. Яша – Ресейдің жаңа, наразы буынының өкілі, ол ескі, тұрақсыз әдеттерді ұнатпайды және революцияның алғы шебінде болады. Дөңгелек, қарапайым және жыртқыш жас жігіт Яша, Дуняша және Шарлотта сияқты, Гаевтерге қол жетімді ең жақсысы. Ол Дуняшаның қыздық сезімдерімен ойнайды. Белгісіз адам – Гаевтер екінші актіде өздерінің егістігінде жатқанда кездесетін жолшын. Ол Ресейдегі аристократияның тыныштығына тиген жаңа идеологиялар мен әлеуметтік қозғалыстардың енуінің символы болып табылады. Бейнелеуші және Почташы – Екеуі де үшінші актіде Гаевтердің кештеріне қатысады. Олар екінші рөлде ойнаса да (бейнелеуші өлең оқуға тырысады, ал почташы Дуняшамен флирт жасайды), олар 1900 жылдардағы Ресейдегі аристократияның төмендеуінің символы болып табылады – Фирс бұрын олардың кештерінде барон мен мырзалар болса, енді почташы мен бейнелеуші келеді, тіпті олар да тек сыпайы болу үшін келеді. Гриша – Любовьтың ұлы, Париждегі саяхатынан бұрын көп жыл бұрын суға батып қайтыс болған. Оның Трофимовтың оның тәрбиешісі болғандығы арқасында еске түсіріледі. Қонақтар, қызметшілер және басқалар.

1-ші акті

Пьеса 20 ғасырдың басында Ресей провинциясындағы Любовь Андреевна Раневскаяның үйінің балалар бөлмесінде мамыр айында басталады. Раневскаяның кішкентай ұлы суға батып кеткеннен бері Францияда тұрып келді. Өзін-өзі өлтіруге талпынғаннан кейін, Раневскаяның 17 жасар қызы Аня және Аняның тәрбиешісі Шарлотта Ивановна оны Раневскаяның жеке қызметшісі Яшамен бірге Ресейге әкеліп жеткізеді. Олар елге келген кезде Лопахин, Дюняша, Варя (Раневская болмағанда үй-жайды бақылап отырған), Раневскаяның ағасы Гаев, Борис Симеонов Пишчик, Семен Епиходов және Фирс күтіп алады. Лопахин Раневская мен Гаевқа олардың иелігі, соның ішінде вишня бақшасы, отбасының қарыздарын өтеу үшін жақын арада аукционға қойылатынын еске салады. Ол иелікті сақтап қалу үшін, оның бір бөлігін жазғы үйлер салуға рұқсат етуді ұсынады; бірақ бұл бүкіл елге көлемімен танымал вишня бақшасын жоюды қажет етеді. Раневская таңертең бақшаның көрінісін тамашалап отырғанда, Раневскаяның қайтыс болған ұлы Гришаның жас студенті және бұрынғы ұстазы Петр Трофимов оны күтпеген жерден қарсы алады. Трофимов Раневская елге оралғаннан кейін онымен кездесуді талап еткен еді, ол осы трагедияны еске түсіргенде қайғыға батып қалды. Раневская кешке демалысқа кеткеннен кейін, Аня Варяға анасының үлкен қарызы бар екенін айтады. Олар барлығы үйді, бақшаны сақтап қалу үмітімен ұйықтайды. Трофимов Аня кетіп бара жатқанда оған ләззатпен қарайды.

2-ші акті

Екінші акт жеміс бақшасының жанындағы ашық ауада өтеді. Епиходов пен Яша Дуняшаның назарын аудару үшін ән айтып, гитара шертеді, ал Шарлотта өмірі туралы монолог айтады. Бірінші актіде Епиходов Дуняшаға Пасха күні ұсыныс жасағаны белгілі болды; алайда, Дуняша "әдепті" Яшаға ғашық болып кетті. Шарлотта Дуняша мен Яша жеке қалсын үшін кетеді, бірақ олар жұмыс берушілері келе жатқанын естіп, тоқтатады. Яша ұсталмас үшін Дуняшаны қуалайды, ал Раневская, Гаев және Лопахин тағы да бір рет алғашқы бақшаның белгісіз тағдырын талқылайды. Біраз уақыттан соң Аня, Варя және Трофимов та келеді. Лопахин Трофимовты мәңгілік студент деп әжуалайды, ал Трофимов еңбек пен пайдалы мақсат туралы философиясын айтады, бұл айналасындағылардың қызығушылығын және күлкісін тудырады. Сөздерінің барысында, киімсіз сақау адам өтіп өтеді; Раневская Варяның қарсылығына қарамастан, оған барлық ақшасын береді. Осы оқиғадан қорқып, отбасы кешкі асқа кетеді. Аня Трофимовпен сөйлесу үшін қалады, ол Варяны жақтырмайды және Аняға олардың "махаббаттан биік" екенін айтады. Трофимовқа ұнау үшін Аня өткенді ұмытып, жаңа өмір бастауға уәде береді. Екеуі өзенге қарай кетеді, ал Варя артта қалғанда оларды шақырады.

3-ші акт

Тамыз айының соңы, Раневскаяның кеші өтуде. Музыканттар ойнайды, отбасы мен қонақтар ішіп, көңіл көтереді. Сол күні аукцион болады; Гаев өзінің және Раневскаяның тәтесінен мардымсыз ақша алған, ал отбасы мүшелері, айналасындағы жалпы қуанышқа қарамастан, жаңалық күтіп, алаңдап отырады. Варя музыканттарға төлеу туралы уайымдап, көршісі Пишчикті ішімдік ішкені үшін, Дюняшаны билегені үшін, Епиходовты бильярд ойнағаны үшін сөкпейді. Шарлотта әртүрлі фокус-трюктар көрсетеді. Раневская Трофимовты Варяны “Мадам Лопахин” деп атап келекелегені үшін кінәлайды. Содан кейін ол Варяны Лопахинге үйленуге ынталандырады, бірақ Варя оған Лопахинның өзі оның қолынан сұрауы керек екенін еске салады. Егер ақшасы болса, мүмкіндігінше алысқа кетіп қалатынын айтады. Раневскаямен жалғыз қалған Трофимов үй мен бақты аукционға сатылатынын мойндау уақыты келгенін айтады. Раневская оған алған телеграммасын көрсетеді және бұрынғы жарының ауыр сырқатқа шалдыққандығын және Парижге қайтуын сұрап өтініш білдіргенін айтады. Ол бұрынғы қатыгездігіне қарамастан, бұл туралы ойланып отыр. Трофимов таңғалады; олар махаббаттың мәні және олардың жеке тәжірибелері туралы пікір алмасады. Трофимов кетеді, бірақ сатыбалдақтан құлап түсіп, басқалар оны көтеріп кіргізеді. Раневская күліп, оның ақымақтығын кешіреді, екеуі татуласады. Аня үй сатылып кеткені туралы қауесетпен кіріп келеді. Лопахин Гаевпен бірге келеді, екеуі де сапардан және күндізгі оқиғалардан шаршаған. Гаев жабықтанып, аукцион қорытындысы туралы бір сөз айтпай, ұйықтап кетеді. Раневская иелікті кім сатып алғанын сұрағанда, Лопахин өзі сатып алғанын және бақты кесіп тастамақшы екенін айтады. Раневская, қатты күйзеліске түсіп, Аняға жабысады, ол болашақтың жақсаратынына сендіреді.

4-ші акт

Бірнеше апта өткен соң отбасының мүліктері жиналып, олар поместьеден кетуге дайындалады. Трофимов кіреді, ол мен Лопахин өмірге қарама-қарсы көзқарастарды талқылайды. Лопахин Варяға той жасамайды. Аня кіріп, Лопахинді отбасы үйден кетпес бұрын, жұмысшыларына алқапты кесуге бұйрық бергені үшін кінәлайды; Лопахин кешірім сұрап, оларды уақытша тоқтатуға асығады, отбасымен келісуді үміттенеді. Шарлотта кіреді, адасып, сасқан күйде, отбасы оған жаңа жұмыс табуын сұрайды. Раневская ескі өмірімен қоштасып, үй мәңгілікке жабылады. Қараңғыда Фирс бөлмеге кіреді және олар оны тастап кетіп, тастап кеткен үйге қамап, өлуге тастағандарын біледі. Ол тағдырына мойынсұнып, жатып алады. Сахнадан тыс жерден ағаштарды кескен балтаның дыбысы естіледі.

Тақырыптар

Пьесаның басты тақырыптарының бірі – әлеуметтік өзгерістердің адамдарға тигізетін әсері. 1861 жылғы 19 ақпанда Александр II-нің крепостнойларды азат етуі бұрынғы крепостнойлардың байлыққа және мәртебеге ие болуына мүмкіндік берді, ал кейбір аристократтар құлдықтың арзан еңбегісіз өздерінің меншіктерін күтіп ұстай алмай кедейленіп қалды. Чехов осы реформалардың әсерін сезініп тұрған кезде, жаппай азаттықтан соң қырық жыл өткен еді. Чехов бастапқыда пьесаны комедия ретінде жоспарлаған (іс жүзінде, туындының атау парағында осылай көрсетілген), және хаттарында оның кейбір жерлерінде күлкілі екенін атап өткен. Константин Станиславский режиссерлік еткен Мәскеу өнер театрының алғашқы қойылымын көргенде, режиссердің пьесаны трагедияға айналдырғанын көріп, қатты ойран болды. Осы күннен бастап қойылымдар пьесаның (және жалпы Чеховтың туындыларының) екі жақты табиғатымен күресуге мәжбүр болды. Раневскаяның өз мүлкі мен отбасының алдында тұрған мәселелерді шешпеуі оның ақырында барлығын жоғалтуына әкелді, ал оның тағдыры жаңа Ресейге бейімделуге дайын емес адамдарға сын ретінде қарастырылуы мүмкін. Өткен өміріне, өміріне және махаббатына қатысты шындықты қабылдаудан жалтарған тәртібі пьеса бойында оның құлдырауына себеп болды. Ол ақырында Париждегі және Ресейдегі өмірі арасында саяхаттайды (пьесаның басында Парижден келіп, кейін сонда қайтады). Ол өткеннің иллюзиясында өмір сүретін әйел (жиі ұлының өлімі туралы естеліктерді қайта жасайды және т.б.). Студент Трофимовтың зиялыларға шабуыл жасаған сөздері кейіннен большевиктік идеялардың алғашқы көрінісі ретінде қарастырылды және оның сөздері патша шенеуніктерімен жиі цензураланды. Шыршық ағаштары көбінесе белгілі бір жағдайдың немесе жалпы заманның өтуіне байланысты қайғы-қасіреттің немесе өкініштің символы ретінде қарастырылады. Тәуелсіздік және бостандық идеясы Фирс пен Лопахиннің ұстанымдарына қатысты. Фирс ондаған жылдар бойы осы мүлікте қызмет етіп, тек қожайындарына қызмет етуді білді. Бау-бақшаның сатылуы туралы жаңалық естігенде Фирс алаңдамайды, өз міндеттерін орындауын жалғастырады, бірақ тәуелсіздігі мен бостандығын таба алмайды; Лопахин өзін "босата" алды, яғни алға жылжуға мотивация таба алды. Олардың екеуі әлеуметтік сатыда бір-біріне қарама-қарсы болғанымен, екеуінің де бау-бақша кесілгеннен кейін олардың өмірі қалай болады деген ішкі күресі бар.

1904 жылғы алғашқы өндіріс

Спектакль 1904 жылғы 17 қаңтарда, режиссердің туған күні, актер-режиссер Константин Станиславскийдің жетекшілігімен Мәскеу Көркемөнер театрында ашылды. Репетициялар барысында екінші актінің құрылымы жаңадан жазылды. Чеховтың тілегіне қарамастан, Станиславскийдің нұсқасы көбінесе трагедиялық сипатқа ие болды. Чехов Станиславскийдің қойылымын өте жақтырмады, оның пьесасын "бұзды" деген қорытындыға келді. Осы мәселе бойынша жазылған көптеген хаттарының бірінде Чехов: "Аня, менің ойымша, ешқандай жылағыш үн болмауы керек. Менің Аням ешқашан жыламайды, мен жылағыш үн туралы еш жерде айтқан емеспін; екінші актіде олардың көздерінде жас бар, бірақ үн қуанышты және көтеріңкі. Неліктен сіз телеграммаңызда менің пьесамда көп жас бар деп жаздыңыз? Олар қайда? Көбінесе "жас арқылы" деген сөздерді кездестіресіз, бірақ мен тек олардың көздеріндегі жасты емес, бет-әлпетін сипаттаймын. Ал екінші актіде зират жоқ" деп шағымданды. Драматургтың әйелі Ольга Книппер Мәскеу Көркемөнер театрының алғашқы қойылымында, сондай-ақ 1943 жылы театрдың 300-ші қойылымында Мадам Раневская рөлін ойнады. Сол кездегі сыншылар пьесаға қатысты әртүрлі пікір білдірсе де, 1904 жылғы 17 қаңтарда (Станиславскийдің туған күні) Мәскеу Көркемөнер театрында "Шершін бақшасының" дебюті үлкен жетістікке ие болды және пьеса дерлік бірден провинциядағы маңызды қалаларда көрсетілді. Бұл табыс Ресеймен ғана шектелмеді, пьеса көп ұзамай шетелде де үлкен құрметпен қабылданды. Пьесаның тұсаукесерінен кейін Чехов денсаулығының нашарлауына байланысты Германияға кетіп, 1904 жылдың шілдесінде қайтыс болды. Санкт-Петербургтегі С. В. Паниннің Халық үйіндегі революцияға дейінгі қойылымдарға келген қарапайым және қалалық өмірге бейімделген көрермендер сахнада шершін бағы кесілген кезде ынталы түрде қол соғып, қуанғандықтары айтылады.

ХХ ғасырдағы басқа да туындылар

1925 жылы Оксфорд театрында Дж. Б. Фаган қойған, ал 1934 жылы Лондондағы Садлер Веллс театрында Тирон Гатри режиссерлік еткен және Хьюберт Батлер аударған қойылымдар осы пьесаның алғашқы ағылшын тіліндегі қойылымдарының бірі болды. Канаданың Стратфорд фестивалі 1965, 1987 және 1998 жылдары қойылымдар ұйымдастырды. 1965 жылғы қойылым – Чехов пьесасының онда алғаш рет сахналанғаны еді. Сонымен қатар, «Шершін бақшасы» Джон Хирштің Стратфордтағы режиссерлік дебюті болды. Сахнада Стратфорд труппасының үш мүшесі ойнады: Гаев рөлінде Уильям Хатт, Лопахин рөлінде Дуглас Кэмпбелл, Епиходов рөлінде Уильям Нидлс. Канаданың ең көрнекті актрисалары саналатын үш әйел де қатысты: Франсис Хайланд (Варя), Кейт Рид (Раневская) және Марта Генри (Дуняша). Сондай-ақ, актерлік құрамда Поуис Томас (Фирс), Мервин Блейк (Пишчик), Мэри Савидж (Шарлотта) және Канадада туып өскен актерлер: Бруно Герусси (Яша), Хью Вебстер (Трофимов) және Сьюзан Рингвуд (Аня) ойнады. 1977 жылы Линкольн өнер орталығында Андрей Шербан қойған, костюмдері мен декорацияларымен Тони сыйлығын жеңіп алған Санто Локастоның қойылымы көрсетілді. Питер Холл режиссерлік еткен, Майкл Фрейн аударған, Дороти Тутин (Раневская), Альберт Финни (Лопахин), Бен Кингсли (Трофимов) және Ральф Ричардсон (Фирс) басты рөлдерде ойнаған қойылым 1978 жылы Лондонның Корольдік ұлттық театрында жарысқа түсіп, жоғары бағаланды. Сол 1978 жылы Лондонның Риверсайд студиясында Питер Гилл режиссерлік еткен, Джуди Парфитт (Раневская), Стивен Реа (Трофимов) және Джули Ковингтон (Варя) ойнаған минималистік қойылым ашылды. Стратфорд фестивалінің 1987 жылғы қойылымы да Тревор Гриффитс мәтінін пайдаланды және пьесаның бағытын мадам Раневскаяның экономикалық құлдырауынан Лопахинның өрлеуіне қарай өзгертті. Джеймс Блендик Лопахин рөліндегі шеберлігі үшін мақтау алды. 1998 жылғы фестивальдің қойылымын Диана Лебланк режиссерлік етті, ол америкалық/канадтық драматург Джон Мюреллдің жаңа аудармасына негізделген. Актерлік құрамында Марта Генри (Раневская), Стивен Рассел (Леонид), Энн Росс (Аня) және Сара Додд (Варя) болды. Variety журналы былай деп жазды: «Лебланк бұл трагедиялық комедия екенін еске салып, көзге түсетін нәрселерден аулақ болды және актерлерін жоғары драмадан гөрі әзіл табуға шақырды. Бұл керемет жұмыс істейді, өйткені осы кейіпкерлерді адалдықпен ойнаудың өзі драмалық шиеленіс тудырады». Уэльс тіліндегі «Y Gelli Geirios» нұсқасын W. Gareth Jones аударған. Ол алғаш рет 1991 жылғы 19 ақпанда Бангордағы Гвинед театрында Cwmni Theatr Gwynedd қойылымымен көрсетілді.

Теледидар

Дэниел Петри режиссерлік еткен Хелен Хейз Ранневская рөлінде, ал Сьюзан Страсберг Аня рөлінде ойнаған теледидар нұсқасы 1959 жылы "Аптаның ойыны" телесериалы аясында көрсетілді. 1962 жылы "Royal Shakespeare Company/BBC Television" ұжымы Мишель Сен-Денидің сахналық қойылымынан Майкл Эллиотт режиссерлік еткен нұсқасын жасады. Бұл нұсқада Пегги Эшкрофт Ранневская, Ян Холм Трофимов, Джон Гилгуд Гаев, Джуди Денч Аня, Дороти Тутин және Пэтси Бёрн Дуняша рөлдерін сомдады. Бұл нұсқа BBC Worldwide арқылы DVD форматында жарық көрді. 1981 жылы BBC британдық теледидар үшін Тревор Гриффитстің қойылымын, Хелен Раппапорттың аудармасы бойынша Ричард Эйр режиссерлік етіп түсірді. Джуди Денч 1962 жылғы BBC нұсқасындағы Аня рөлінен гөрі, бұл жолы Билл Паттерсонның Лопахиніне анасы Ранневская рөлін, ал Трофимовты Антон Лессер, Гаевты Фредерик Тревес, Шарлоттаны Анна Масси, ал 24 жастағы Тимоти Сполл Епиходов рөлін ойнады.

Фильм

1999 жылы Майкл Какойаннис режиссерлік еткен, Шарлотта Рэмплингтің Ранневская, Алан Бейтстің Гаев, Оуэн Тилдің Лопахин, Мелани Линскидің Дуняша және Джерард Батлердің Яша рөлдерін ойнаған фильм нұсқасы жарық көрді. 2002 жылы L.A. Theatre Works студиясы спектакльдің аудио-нұсқасын жазды, онда Марша Мейсон, Чарльз Дёрнинг, Гектор Элизондо және Дженнифер Тилли ойнады. Сонымен қатар, актер құрамында Джордан Бейкер, Джон Чардиет, Майкл Кристофер, Тим Декей, Джеффри Джонс, Кристи Киф, Эми Пиетц және Джой Слотник болды. 2002 жылы танымал шри-ланкалық режиссер Лестер Джеймс Периз «Wekande Walauwa» фильмін, шри-ланкалық отбасылық ортаға бейімделіп, сингал тілінде түсірді.

Басқа медиа

Кэтрин Тозер мен композитор Джон Чемберстің жаңа радио нұсқасы BBC-дің "Drama on 3" арнасы үшін жасалды және алғаш рет 2018 жылдың 18 қазанында эфирге шықты. Мануэла Маласанья өндірген ағылшын тіліндегі бейімделген визуалды роман 2020 жылдың қараша айында жарық көрді. 2022 жылы Михаил Барышников пен Джессика Хехт қатысқан, "Барышников өнер орталығындағы бау" деп аталатын жоғары технологиялық бейімделу ұсынылды.

Мұра

Жапон мангасы "Сакура но Соно" (1985-86) және оның фильмге түсірілген нұсқалары, тек қыздар оқитын жекеменшік орта мектептегі драма үйірмесінің "Шершін бақшасы" пьесасын қою туралы. Осы пьеса комедиялық фильм "Генридің қылмысы" (2011) сюжетінде де маңызды рөл атқарады.