Кіріспе

Киев және Русь православие митрополиті, кейіннен Католик шіркеуінің кардиналы. Киев Исидоры, сондай-ақ Салоникалық Исидор немесе Исидор Апостат (1385 – 27 сәуір 1463) – Византиялық грек тегіндес дін қызметкері. 1437-1441 жылдары Шығыс Православ шіркеуінің Константинополь патриархатында Киев және барлық Русь митрополиті қызметін атқарды. Ол 1452 жылғы 12 желтоқсанда Ая-Софияда жариялаған Флоренция одағының қолдаушысы болды. Латын шіркеуінде Исидор Сабинаның кардинал-епископы, Кипр архиепископы, Кардиналдардың қасиетті коллегиясының камерленгосы және Константинопольдің латын патриархы болды.

Ерте өмір

Исидор шамамен 1385 жылы Грекияның оңтүстігінде дүниеге келген. Константинопольға келген соң монах болып, ондағы Әулие Димитрий монастырының игумены болды. Ол латын тілін жақсы білген, сонымен қатар теология саласында зор даңққа ие болған. Ол шебер де сөз сараң оратор болды; бастапқыда Батыспен бірігуге өте құштар болған сияқты. Осы кезде Константинополь сарайы, түріктердің соңғы шабуылы алдында, Риммен қайта бірігу арқылы Батыс князьдерінен көмек алу мүмкіндігін қарастырып жатқан. 1434 жылы Иоанн VIII Палеолог (1425–1448) Исидорды Базель кеңесімен келіссөздер жүргізу үшін Базельге елшілік құрамында жіберді. Ол онда Константинопольдегі Рим империясының шашуын туралы әсем сөз сөйледі, бірақ оның тырыстары шіркеулердің бірігуіне соқтырмады.

Киев митрополиті

1437 жылы Исидор император Иоанн VIII Палеолог тарапынан Киев және барлық Русь митрополиті болып тағайындалды және патриарх Иосиф II оны құттықтады. Император Киев Русіндегі Шығыс православие шіркеуін Әулие Тақтымен біріктіруге және осы арқылы Константинопольді Осман түріктерінің басқындығынан қорғауға үміттенді. Мәскеудің Ұлы князі Василий II жаңа митрополитке күдікпен қарады. Ол Исидорға 1439 жылы Базель соборының жалғасуына қатысу үшін Флоренцияға баруға рұқсат берді, бірақ Исидор «Илаһи заңның құқықтары мен қасиетті шіркеудің құрылымын» зардапсыз қайтарып әкелуі керек еді. Исидор оған православие дінін сатпай, экуменикалық кеңестен оралатынына сендірді. Осы кеңесте Исидор Шығыс және Батыс шіркеулерінің бірігуін ынтамен қорғады, бірақ оған Рутенияның әйгілі өкілі, Тверь елшісі Фома (Томас) қарсылық көрсетті. Ақырында бірігу туралы келісімге қол қойылды және Исидор Шығыс Еуропаға оралды. Сильвестр Сиропулос және басқа грек жазушылары Исидорды жалған серт берген деп айыптады, өйткені ол Василий II-ге берген уәдесіне қарамастан, бірігуді қабылдады. Теологтар мен философтардың үлкен делегациясы 1437 жылдың 8 қыркүйегінде Рига және Любек арқылы аттанып, 1438 жылдың 15 тамызында Феррараға келді. Жолда латындықтарға деген мейірімділігімен жұртты ренжітті. Феррара мен Флоренцияда, 1439 жылдың қаңтар айында кеңес көшіп келгенде, Исидор Византия тарапынан алты басты спикердің бірі болды. Бессарионмен бірге ол бірігу үшін табандылықпен жұмыс істеді және оны қабылдауда ешқашан мойын бұрмады. Кеңес аяқталғаннан кейін Папа Евгений IV оны барлық Рутения және Литваның легаты етіп тағайындады. Мәскеуге қайтып келе жатқанда, Исидор Беневентода оның Киелі Петр және Марцеллин титулының кардинал діни қызметкері болғаны туралы хабарды естіді. Бұл латын шіркеуіне жатпайтын адамды кардинал етіп тағайындаған сирек оқиғалардың бірі болды. 1440 жылдың наурыз айында Будадан ол барлық Русь епископтарын бірігуді қабылдауға шақыратын энцикликаны жариялады, бірақ ол Мәскеуге (1441 жылғы Пасха) келгенде және Кремль шіркеуінде бірігуді жариялағанда, Василий II және көптеген епископтар мен халық оған қарсы болды. Содан кейін Василийдің бұйрығымен Русьтің алты епискобы синодқа жиналып, Исидорды қызметтен шеттетуге және түрмеге қамауға шешім қабылдады. Исидор Чудов монастырында тұтқынға алынғанда орыс водкасының алғашқы нақты рецептін жасады делінеді. Похлобкиннің сөзінше, 1982 жылы халықаралық төрелік сот «водка» немесе «водка» терминін пайдалану құқығы үшін Польшаның талабы бойынша сотқа берген істе водктің Ресейдің ерекше алкогольдік сусындары екенін мойындады. Алайда, Марк Лоуренс Шрад «Водка саясаты: алкоголь, автократия және Ресей мемлекетінің құпия тарихы» еңбегінде Польшаның мұндай заңдық шаралары туралы Гаагадағы Тұрақты төрелік соттың мұрағатында ешқандай дәлел жоқ екенін атап өтті. Кейіннен «водка» деп аталатын арақтың алғашқы түрі 14 ғасырдың соңында Ресейге келді. 1386 жылы генуэздік елшілер алғашқы аква витае («тірі суды») Мәскеуге әкеліп, 1380 жылы Куликово шайқасында моңғол-татарларды және олардың генуэздік жалдамалыларын жеңген Ұлы князь Дмитрий Донскойға сыйлады. Генуэздіктер бұл сусынды Прованс алхимиктерінің көмегімен алған болуы мүмкін, олар арабтар ойлап тапқан дистилляциялық құралдарды қолданып, жүзім шырынын спиртке айналдырды. Ислам араптарға алкогольдік сусындар ішуге тыйым салғандықтан, олар спиртті негізінен парфюмерия жасау үшін пайдаланды. Алайда, христиандық Еуропада аква вита барлық қазіргі заманғы күшті алкогольдік сусындардың, соның ішінде бренди, виски, шнапс және орыс водкасының алдағысы болды. Жүзім шырынынан алынған сұйықтық шараптың концентратталған және «рухы» (латынша spiritus vini) деп саналды, осыдан бұл заттың атауы көптеген еуропалық тілдерде (мысалы, ағылшын тілінде spirit немесе орыс тілінде спирт) пайда болды. Похлобкиннің болжамына сәйкес, Исидор Мәскеу Кремлінің ішіндегі Чудов монастырында тұтқын ретінде ұсталғанда алғашқы орыс водкасының рецептін жасады. Арнайы білім мен дистилляциялық құралдарына ие болған ол жаңа, жоғары сапалы алкогольдік сусынның авторы атанды. Бұл «нағыз шарап» ұзақ уақыт бойы тек Мәскеудің Ұлы Князьдігінде ғана өндірілді және басқа Русь княздығында ешқайда өндірілмеді (бұл жағдай өнеркәсіптік өндіріс дәуіріне дейін сақталды). Сондықтан бұл сусын ұзақ уақыт бойы Мәскеумен байланысты болды. Водка — орыс тілінде «су» дегенді білдіретін вода сөзінің кішіргізілген түрі. Қазіргі мағынасында водка сөзінің алғашқы рет ресми орыс құжатында қолданылуы 1751 жылдың 8 маусымындағы Елизавета патшайымының водка зауыттарына меншік құқығын реттеген жарлығында тіркелген.

Еуропаға қайта оралу

1443 жылдың қыркүйегінде екі жыл түрмеде отырғаннан кейін митрополит Исидор Тверьге, содан соң Литваға, ал одан Римге қашып кетті. 1443 жылы папа оны құрметпен қабылдады. Папа Николай V (1447–1455) оны 1452 жылы Константинопольде қайта бірігуді ұйымдастыру үшін легат ретінде жіберді және қаланың қорғанысына көмектесу үшін екі жүз сарбаз берді. Сол жылдың 12 желтоқсанында ол Византияның үш жүз дін қызметкерін қысқа ғана уақытқа созылған бірігудің тойына біріктірді. 1453 жылы Константинополь құлағанға дейін ол өз қаражатымен бекіністерді жөндеуге қаржы жұмсады және қамалдың басталған сағаттарында жараланды. Ол өлген адамның денесін кардиналдың киімдерімен жамылып, қырғыннан құтылуға тырысты. Түріктер оның басын кесіп, көшелерде көрсетіп жүргенде, нағыз кардинал Кіші Азияға бірнеше маңызды емес тұтқындармен бірге құл ретінде жіберілді, кейіннен Критада қауіпсіздік тапты. Ол қамалдағы оқиғаларды сипаттайтын бірқатар хаттар жазды. Ол түріктердің одан әрі кеңею қаупі туралы көптеген хаттарда ескертті және тіпті Мехмед II-ні Ұлы Александрмен салыстырған ең алғашқы куәгер болып саналады. Ол 1455 жылы Римге оралып, Сабина епископы болды, латын обрядын қабылдады деп болжанады. Папа Пий II (1458–1464) кейіннен оған Константинопольдің латын патриархы және Кипр архиепископы деген екі атақ берді, бірақ екеуін де нақты юрисдикцияға айналдыра алмады. Ол 1461 жылдың қазанынан 1463 жылы қайтыс болғанға дейін Кардиналдардың қасиетті коллегиясының деканы болды.