Кіріспе

Шығыс Православ шіркеуі қабылдаған Синод
Католиктік 8-ші Экуменикалық Кеңес

Төртінші Константинополь Кеңесі 879-880 жылдары өткен. Ол Фотий I-нің Константинополь патриархы лауазымына қайта орналасуын бекітті. Бұл кеңестің нәтижесі Шығыс Православ шіркеуімен экуменикалық кеңестің құқықтық мәні бар деп қабылданады. Шығыс Православ шіркеуі оны кейде сегізінші экуменикалық кеңес деп атайды.

Өмірбаян

858 жылы Константинополь патриархы Игнатийдің қызметтен алынуынан кейін туындаған дауды собор шешті. Игнатий өзінің лауазымына канондық емес жолмен тағайындалғандықтан, регент Теодораны қызметтен шеттетуге тырысқан Бардасқа қарсылық көрсетті. Бардастың жүргені, жас император Михаил III Игнатийді мемлекетке опасыздық жасады деп айыптап, оның қызметтен алынуын және түрмеге қамалуын ұйымдастырды. Патриархтық таққа Бардастың туысы, сонымен қатар белгілі ғалым Фотий отырды. Игнатийдің ресми түрде шіркеу сотында қарастырылмай, қызметтен алынуы және Фотийдің күрт көтерілуі шіркеуде үлкен дау-жанжал тудырды. Рим папасы Николай I және батыс епископтары Игнатийдің ісін қолдап, Фотийдің сайлауын канондық емес деп айыптады. 863 жылы Римде өткен синодта папа Фотийді қызметтен шеттетуге шешім қабылдады және Игнатийді заңды патриарх ретінде қайта тағайындады. Бірақ Фотий императордың қолдауын алып, жауап ретінде собор шақырып, папаны анафемаға ұшыратты. Бұл жағдай Фотидің демеушілері Бардас пен император Михаил III-тің 866 және 867 жылдары, тиісінше, Василий Македонскийдің қолынан қаза табуымен өзгерді, ол таққа талапкер болды. Фотий патриарх ретінде Бардас пен Михаилдың қолдауы болғандықтан емес, Василийдің Рим папасымен және батыс императорымен одақ құруға тырысқандықтан қызметтен алынды. Фотий 867 жылдың қыркүйек айының соңында қызметінен босатылып, жер аударылды, ал Игнатий 23 қарашада қайта тағайындалды. Фотийді Константинопольде 869 жылдың 5 қазанынан 870 жылдың 28 ақпанына дейін өткен собор айыптады. Фотий патриархтық лауазымынан шеттетілді, ал Игнатий қайтадан тағайындалды.

879 жылғы Кеңес

877 жылы Игнатий қайтыс болғаннан кейін император Фотийді тағы да Константинополь патриархы етіп тағайындады. 879 жылы Константинополде бес патриархаттың өкілдері, соның ішінде Рим патриархаты (барлығы 383 епископ) жиналды. Антоний Эдвард Сийенский былай деп жазады: "879 жылы император жаңа папа Иоанн VIII (872-882) Фотийдің патриархатқа деген талабын мойындайтынына үмітпен Константинополде тағы бір собор шақырды. Бұл кеңеске, кейде Шығыста сегізінші экуменикалық деп аталады, папаның легаттары (олар өздерімен бірге Фотийге пападан паллиум сыйлығын алып келді) және 400-ден астам епископ қатысты, олар Фотийді бірден заңды патриарх ретінде бекітті". Сонымен қатар, собор Никея-Константинополь сенім белгісіне Filioque-тің қосылуын айыптап, бұл қосымша сол кезде Римде қабылданбады: "Сенім белгісі (Filioque-сыз) оқылып, оған 'өздерінің ойлап тапқан сөздерін [ἰδίας εὑρεσιολογίαις] енгізгендерге және мұны адалдарға немесе қандай да бір ерестен оралғандарға жалпы сабақ ретінде ұсынғандарға, сондай-ақ осы қасиетті және қастерлі Хорос [қағиданы] заңсыз сөздермен, қосымшалармен немесе алып тастаулармен толықтай [κατακιβδηλεῦσαι άποθρασυνθείη] жалған деп жариялауға батылы жеткендерге' қарсы айыптама жарияланды". Шығыс православиелік христиандар бұл кеңес Filioque ережесін сенімге қосуды ғана емес, сонымен қатар осы ережені ерестік деп айыптады (Фотийдің Римге қарсы айтыстарында қатты қолдаған көзқарасы), ал рим католиктері екеуін бөліп қарастырып, ереженің теологиялық тұрғыдан дұрыс екенін жақтайды. Католик емес Филип Шаффтың айтуынша, "Грек актілеріне кейіннен Папа Иоанн VIII-нің Фотийге жолдаған (жасалма) хаты қосылды, онда Filioque-ті Рим шіркеуі қабылдамайтын қосымша деп, ал оны тыныш және біртіндеп жою керек деп жариялады". Рим-католик тарихшысы Фрэнсис Дворник папаның собор актілерін қабылдап, 869-870 жылдардағы собор актілерін жойғанын айтады. Басқа католик тарихшылары, мысалы Уоррен Кэрролл, бұл пікірге қарсы шығып, папа соборды қабылдамады десе, Сийенский папаның собор актілеріне тек шартты келісім бергенін айтады. Филип Шаффтың пікірінше, өз өкілдерінің іс-әрекеті туралы жаңылысқан папа алдымен императорды мақтаған, бірақ кейіннен соборды айыптады. Дегенмен, папа Фотийдің патриарх ретінде қайта тағайындалуын қабылдады. 8 наурыз 870 жылы, собор аяқталғаннан үш күн өткен соң, папалық және шығыс делегаттары болгар елшілерімен, каван Петр бастаған, кездесіп, болгар православие шіркеуінің мәртебесін шешуге тырысты. Болгарлықтар ұзақ келіссөздерден кейін папаның ұстанымына қанағаттанбағандықтан, византиялықтармен жақсы келісімге келді және болгар шіркеуінің шығыс христиандығын қабылдауы шешілді. 863-867 жылдардағы Фотиандық схизма, 869 және 879 жылдардағы соборларға әкелді, ол Шығыс пен Батыс арасындағы үзіліс болды. Алдыңғы жеті экуменикалық собор Шығыс және Батыс тарапынан экуменикалық және беделді деп танылса да, көптеген шығыс православиелік христиандар 879 жылғы соборды сегізінші экуменикалық собор деп санайды, өйткені ол бұрынғы соборды жойды. Бұл собор 1848 жылғы Шығыс патриархтарының энцикликасында экуменикалық деп аталды. Алайда, католик шіркеуі 869 жылғы соборды сегізінші экуменикалық собор деп таниды және 879 жылғы соборды өзінің экуменикалық соборларының қатарына жатқызбайды.