Кіріспе

Нова-Шотландиялық Ылғалды Құс Шақырушы Ретривері – негізінен аң аулау үшін өсірілген орташа мөлшердегі мылтық иті. Оны көбінесе "толлер" деп атайды. Бұл ретриверлердің ең кішісі, сондықтан оны жиі шағын Алтын Ретривер деп жаңылыстырады. Толлерлер – ақылды, ұсынуға құштар, сергек және энергиялы. "Толлер" атауы олардың оқ ату қашықтығына дейін су құстарын шақыру қабілетінен шыққан. Бұл тұқым Канаданың Нова-Шотландия провинциясының Ярмут округінде пайда болған. Американдық Kennel Club толлерді ең танымал ит тұқымдарының 87-ші орнында тұрғызады.

Аң аулауда пайдалану

Тольерлер су құстарын оқ ату қашықтығына шақыру немесе әуелеп алу қабілеттері үшін осылай аталған, бұл процеске "толлу" дейді. Құстар жақындағанда, аңшы итті жасырынған жерге қайтарады, сосын тұрып, құстарды қозғалысқа келтіріп, өзіне оқ атуға мүмкіндік жасайды. Содан кейін тольер құлаған құстарды алып келеді. Олардың су өткізбейтін қос қабатты жүнінің арқасында суық сулы аймақтарда жұмыс істеуге өте ыңғайлы. Олардың құрсау биіктігінен бастап, салмағы құрайды, аналықтары әлдеқайда кішкентай және жеңіл болады. Тольерлер орташа денелі тұқым. Олар мейірімді, жағымды, белсенді және балалармен жақсы тіл табысады. Бұл иттерге күн сайын физикалық жүктеме беру қажет, әйтпесе олар жеткілікті жаттығусыз немесе ұзақ уақыт жалғыз қалғанда бұзып-жоюға бейім болады. Қанатты тольерлер – еңбекке жаратылған жануарлар және жұмыс істегенде ең жақсы жағдайға жетеді. Тольерлер – тамаша аң аулау серіктері. Олар шапшаңдық, суға секіру, бағыну сияқты көптеген спорттық жарыстарда өте жақсы нәтижелер көрсетеді. Олардың өткір иіс сезу қабілеті, зиялылығы, еңбекке құштарлығы және кішкентай дене мөлшері оларды іздеу-құтқару жұмыстарына өте қолайлы етеді. Тұқымдық стандартта иттің күшті іздеу инстинктісі, құстарға деген құштарлығы, төзімділігі және суға деген сүйіспеншілігі болуы керек делінген. Олар осы қабілеттерін зорлық-зомбылыққа қолданбайды, керісінше, қозғанда "тольердің дауысы" естіледі.

Әлеуметтік

Тольерлер өмірінің басында жеткілікті түрде әлеуметтендірілген жағдайда, өте әлеуметтік итттер бола алады. Тольерлер иелерімен және отбасымен белсенді және достыққа толы болғанымен, олардың сақ болмысы бейтаныс адамдармен қарым-қатынаста ұстамды болуына себеп болады. Тольер тұқымының денсаулығын сақтау үшін жаңа адамдармен, орындармен, иістермен және көріністермен таныстыру өте қажет. Олар басқа итттермен жақсы тіл табысады, алайда, күшті аң аулау инстинктісіне ие және мысықтар немесе басқа ұсақ жануарларды қуалап жүруі мүмкін. Мысықтарды, мысалы, тольердің өмірінің басында таныстыру арқылы олардың аң аулауға құмарлығын басуға болады. Тольерді жас кезінде дұрыс әлеуметтендірмеу ересек болғанда агрессивті, қиратушылық немесе ұялшақ мінез-құлыққа әкелуі мүмкін.

Денсаулық

Толерлер әдетте дені сау болады. Дегенмен, барлық иттерге тән болатындай, оларда да белгілі бір генетикалық аурулар кездеседі. Мұның себебі кейде салыстырмалы түрде тар гендік қор болуымен байланысты. Фин нәсілдік клубының мәліметінше, осы тұқымдағы денсаулыққа қатысты ең маңызды мәселелер иммунитет жүйесімен байланысты. Прогрессивті ретина атрофиясы (ПРА) толерлердің шамамен 7%-ында кездеседі, ал олардың 40%-ы ауру тасымалдаушылары болып саналады. Бұл тұқымға тән ПРА прогрессивті таяқша-конус дегенерациясы деп аталады. Бұл ауру торшадағы жасушалардың дегенерациялануына және өлуіне әкеледі. Алғашқыда түнгі көрмей қалу пайда болады, содан кейін толық соқырлыққа ұласады. Коллидің көз аномалиясы шамамен 5%-ы тасымалдаушы, ал 0,5%-ы зардап шегеді. Әдетте бұл көру қабілетінің жеңіл нашарлауына себеп болады, бірақ ауыр жағдайларда желке қабығының қан кетуіне және соқырлыққа әкелетін тоқшауға алып келуі мүмкін. Американдық селекционерлер қалқанша безінің проблемаларын, эпилепсияны және жамбас дисплазиясын басымдық мәселелер деп атады. Толерлердің 6-дан 1-і аутоиммундық тиреоидитке шалдығуы мүмкін. Қалқанша безінің проблемаларының белгілері: салмақ өсу, тері және жүндің зақымдануы, соның ішінде түсуі, әлсіздік, суыққа төзбеушілік немесе сүексіздік. Денсаулық сараптамасында Аддисон ауруы толерлердің 1%-ында анықталды, бұл жалпы иттер популяциясынан 10 есе көп. Ауру тасымалдаушылардың көрсеткіші 18% деп бағаланады. Бұл ауру да тұқым үшін маңызды мәселе саналады. Белгілері: әлсіздік, тәбеттің төмендеуі, құсу, әлсіздік, диарея, су ішу және зәр шығарудың көбеюі, дірілдеу. Соңғы жылдары Норвегиядағы толерлер арасында асептикалық менингит (кейде стероидке сезімтал менингит деп аталады) диагнозы жиі қойылуда. Симптомдары: мойынның қатты ауыруы, қызба, әлсіздік. Норвегиялық популяцияда бұл көрсеткіш 2,5% шамасында бағаланады. Көз ауруларына және аутоиммундық тиреоидитке қатысты тексерулер қолжетімді. Аддисон ауруына тест те бар, бірақ ол аурудың бір түріне ғана арналған, ал тұқымға әсер ететін басқа да түрлері бар. Сондай-ақ, толерлерге тән болатын таңдайдың жарылуына тест жасауға болады. Алғашқы тексерулер көрсеткендей, ауру тасымалдаушылардың көрсеткіші шамамен 15% құрайды. 2002 жылы Канаданың Новая Шотландияның қаздар толлинг ретриверлер клубы толирлер популяциясында қандай аурулар мен жағдайлар кездесетінін анықтау үшін жүргізген сауалнамаға әлемнің түкпір-түкпірінен 1180 иттің иелері қатысты. Сауалнама нәтижесінде 73% иттің денсаулығы жақсы екені, ал 7,5% иттің денсаулығы нашар екені анықталды. 141 ит (12%) қайтыс болған, олардың орташа жасы 6,4 жылды құрады. Өлімнің ең көп таралған себебі - қатерлі ісік, ол өлімнің 25%-ын құрады, ал екінші орында қарттық жас (9%) тұрды. Дереккөздің сенімділігі күмәнді: күні - 2012 жылдың тамызы.

17 елдегі толерлердің тіркеу тарихын зерттеу көрсеткендей, негізін қалаушы популяциядағы генетикалық әртүрліліктің 90%-ы жоғалған. 1999-2008 жылдар аралығында туған толерлердің тиімді құрылтайшы саны 9,8, нақты тиімді популяция саны 18 және орташа инбридинг коэффициенті 0,26 құрайды. Селекционерлер гетерозигоздықты жоғалтудың алдын алу және жеткілікті генетикалық вариацияны сақтау үшін жұмыс істеп жатыр. Жоғары туыстық көрсеткіш тұқымның ұзақ мерзімде тұрақты инбридинг деңгейін сақтай алмайтынын білдіреді.

Іс-шаралар

Толер спорттық және бағыныштылық жаттығуларында, сондай-ақ денсаулық пен қауіпсіздік саласындағы жұмыстарда өте жақсы нәтижелер көрсетеді. Осы тұқымның жоғары энергиясы мен интеллектуалдық қабілеті оларды зор жауапкершілік пен шеберлікті талап ететін қиын жұмыстарға тамаша үміткерлер етеді. Толерлер жұмыс істеуді және ашық ауада болуды ұнатады, сондықтан олардың түрлі спорттық және кәсіби қызметтерде табысқа жететіні таңқаларлық емес. Әлемдегі кеннел клубтары Толерлерді белсенді, ақылды және жігерлі тұқым ретінде мойындайды, олар мына салаларда өте қабілетті: иттің шапшаңдығы, доктан секіру, дискіні ұстау, флайбол, жалбау, бағыну, іздеу-құтқару операциялары, терапиялық иттер және аң аулау.