Кіріспе

U қозғалтқышы – екі жеке тік қозғалтқыштан (әрқайсысы өз коленкалы осімен) тұратын және бір ортақ шығыс осіне жалғанған поршенді қозғалтқыш. Алдыңғы жағынан қарағанда қозғалтқыш блогы "U" әрпін еске түсіреді. V тәрізді қозғалтқыш конструкциясынан гөрі кем таралған болғанымен, 1915 жылдан 1987 жылға дейін U қозғалтқыштары ұшақтарда, жарыс машиналарынңда, жарыс және қарапайым мотоциклдерде, локомотивтерде және танктерде пайдаланылған.

Дизайн

U-түрлі қозғалтқыштың басты артықшылығы – оның негізделген тік қозғалтқышпен бірдей бөлшектерді пайдалану мүмкіндігі. Сонымен қатар, егер екі коленвал қарама-қарсы бағытта айналса, әр цилиндр тобындағы айналмалы бөлшектердің гироскопиялық әсері бірін-бірі өшіреді. V-түрлі қозғалтқыш әдетте U-түрлі қозғалтқыштан ықшамдау және жеңіл болады, себебі оған екінші коленвал қажет емес, сондықтан V-түрлі қозғалтқыштар U-түрлі қозғалтқыштардан гөрі көп таралған. Дегенмен, V-түрлі қозғалтқыш гироскопиялық әсерді жоймайды. H-түрлі қозғалтқыштың құрылымы U-түрлі қозғалтқыштарға ұқсас принципке негізделген, онда екі жазық қозғалтқыш тік бойымен біріктіріледі.

Бензинді қозғалтқыштар

Бірінші U қозғалтқышы 1915–1916 жылдардағы Bugatti U 16 авиациялық қозғалтқышы болды, ол 16 цилиндрлі және шамамен 40 қозғалтқыш салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тағы Duesenberg зауытында шамамен 40 қозғалтқыш жасалды. Соғыстан кейін Францияда Breguet Aviation компаниясы Bugatti U қозғалтқышының негізінде аздаған қозғалтқыштар өндірді. Fiat 806 – 1927 жылғы Grand Prix жарыс машинасы, ол он екі цилиндрлі U қозғалтқышымен жабдықталған. "406 типті" деп белгіленген бұл қозғалтқышта суперкомпрессор қолданылды және әрбір цилиндр қатарының ішкі жағында орналасқан сору клапандарын басқаратын орталықта орналасқан бір сору кәмшафты болды. Екі жеке кәмшафт шығару клапандарын басқарды (әр қатар үшін біреу). Сынақтар кезінде қондырғы максималды күште 8500 айналымда 187 ат күшіне жетті. 1931–1959 жылдардағы Ariel Square Four мотоциклі төрт цилиндрлі қозғалтқыш (сонымен қатар "квадраттық төрт» қозғалтқыш деп аталды) қолданды. Қозғалтқыш ықшам болды және 500 см³ көлемді параллель екі цилиндрлі қозғалтқыштан кем емес алдыңғы бетіне ие болды. Бұл ауамен салқындатылатын қозғалтқыштың артқы цилиндрлері қызып кетуге бейім болды. 1985–1987 жылдардағы Suzuki RG500 мотоциклі және бірнеше байланысты жарыс мотоциклі сумен салқындатылатын төрт цилиндрлі U қозғалтқышын қолданды. Жарыстарда біршама сәттілікке қол жеткізгенімен, жолға арналған мотоциклі жақсы сатылмады және дизайн дәстүрлі тік төрт цилиндрлі қозғалтқыш пайдасына тоқтатылды.

Дизельді

1930 жылдары Sulzer Brothers Ltd компаниясы теміржол локомотивтерінде пайдалану үшін "LD сериясы" он екі цилиндрлі U қозғалтқышын өндіруді бастады. LD сериясы LDA сериясымен алмастырылды, олардың біріктірілген өндіріс кезеңі 50 жылдан асты. Sulzer 12LDA екі бөлімді қозғалтқышы 1960-шы жылдары салынған британдық локомотивтердің негізгі бөлігін құрады, оның 700-ден астамы Peak және Class 47 локомотивтерінде қолданылды. Sulzer LDA қозғалтқышы орталық шығыс білігі үшін коленвалға бекітілген екі тісті дөңгелекке қарағанда кішірек тісті дөңгелек қолданды. Бұл нәтижеде шығыс білігі шамамен 1000 айналымда, ал коленвалдар шамамен 750 айналымда айналды. Бұл тісті дөңгелектердің мақсаты дизельдік-электрлік локомотивте қозғалтқыш қолданылғанда кішірек және жеңіл электр генераторын пайдалануға мүмкіндік беру болды. General Motors 6046 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шерман танктерінде қолданылған екі қозғалтқыштан тұратын жүйе. 6046 екі тік алты цилиндрлі қозғалтқыштан құралған, олар жеке-жеке бір шығыс білікке қосылды, ол өзі беріліс блогына жалғастырылды. Барлығы 10 968 6046D қуатымен жұмыс істейтін M4A2 Шерман танктері өндірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше Кеңес Одағы танктері 16 цилиндрлі және 18 цилиндрлі қозғалтқыштармен жабдықталды, олар General Motors 6046 қозғалтқышының негізінде қайта жасалды. Бұл советтік қозғалтқыштар "Русский Дизель" (Дизель Энерго) DPN23/2H30 және DRPN23/2H30 деп аталды.

Тандемді қос қозғалтқыш

Тандемді екі цилиндрлі қозғалтқыш, кейде мотоциклдерде және гокарттарда қолданылады, бұл U тәрізді қозғалтқыштарға ұқсас конструкцияны қолданатын екі цилиндрлі қозғалтқыш. Мотордың екі коленвалдық білігі бар, әр цилиндр үшін біреуі, олар жүк көтеретін, коленвалдық фазалық тісті дөңгелектер арқылы байланыстырылып, екі цилиндрдің үйлесімді жұмысын қамтамасыз етеді. Тандемді екі цилиндрлі конструкция тек екі тактілі қозғалтқыштармен ғана қолданылады, себебі олар әр цилиндр үшін жеке картерлік камераға ие болуы тиіс. Тандемді екі тактілі қозғалтқыштың басты артықшылығы – қозғалтқыш өте тар болуы мүмкін, сонымен қатар тізбектің соңғы жетегіне қуатты ысыраптап 90° бұрылыс жасаудың қажеті болмайды. 1975 және 1982 жылдар аралығында Kawasaki бұл конструкцияны пайдаланып төрт 250 см³ және төрт 350 см³ әлем чемпионаттарында жеңіске жетті, содан кейін Гран-при жарыстарынан шығып қалды. Двигатель дизайны жарысқа арналған мотоциклдің жолға шығуға жарамды нұсқасын жасау үшін де қолданылды. Kawasaki KR модельдері компанияның жоғары өнімділік мотоциклдерін өндіруші ретінде беделін қалыптастыруға көмектесті. Rotax ұқсас тандемді екі цилиндрлі конструкцияны, 256 модельін әзірледі және оны тәуелсіз конструкторларға сатты. CCM Armstrong 250 см³, Waddon, EMC, Hejira, Decorite және Cotton жарыс мотоциклдері осы қозғалтқышты қолданды. CCM Armstrong 350 см³ үлгісін де жасады. Aprilia-ның 1985 жылғы GP жарыс мотоциклдері де Rotax 256 модельін пайдаланды.

Бір бұрандалы білік

U қозғалтқышының ерекше түрі – екі цилиндр қатарындағы поршеньдерге шайқалатын балкалар арқылы жалғастырылған жалғыз коленвалды пайдалану. Бұл жүйе 1906-1908 жылдар аралығында All British Car Company компаниясы шығарған сегіз цилиндрлі бензин қозғалтқышында қолданылған.