Виго шығанағы шайқасы: Испан мұрагерлік соғысының теңіз шайқасы
Battle of Vigo Bay
Виго шығанағы шайқасы (1702): Испан мұрагерлік соғысы кезіндегі теңіз шайқасы. Англия-Голландия флоты испандық кәсіптік кемелерге шабуыл жасады, күміс пен тауарларды басып алды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1702 ж. Испания мұрагерлік соғысы кезінде болған теңіз шайқасы
1702 naval battle during the War of the Spanish Succession
Виго шығанағы шайқасы, сонымен қатар Ранде шайқасы (; Лангес) деп те аталады, 1702 жылғы 23 қазанда Испания мұрагерлік соғысының басында болған теңіз шайқасы. Бұл шайқас қыркүйек айында Кадис испан портын басып алуға жасалған ағылшын-голландиялық әрекеттің нәтижесі болды, мақсаты – Иберия түбегінде теңіз базасын құру. Одақтастар осы базадан Жерорта теңізінің батысында, әсіресе Тулон портында француздарға қарсы операциялар жүргізуді жоспарлаған. Бірақ, шабуыл сәтсіз аяқталды. Қазан айының басында адмирал Джордж Рук үйіне қайтып келгенде, Америкадан күміс пен тауармен толы испан қазына флоты Солтүстік Испаниядағы Виго шығанағына кіргені туралы хабар алды. Филипс ван Алмонде Рукты жылдың соңы болғанына және кемелер француз кемелерімен қоршалғанына қарамастан, қазына кемелеріне шабуыл жасауға көндірді. Француз және испан флоты екі қатар батареясы бар бумның артында қорғанысқа кірді. Алайда, одақтас теңізшілер портың батареяларын басып алды, ал одақтас кеме бумды бұзды. Содан кейін ағылшын-голландиялық негізгі флот, саны аз және қимылсыз қалған француз флотына шабуыл жасады. Француздар алты желілік кемені тапсырды, ал қалғандары жойылды. Бұл шайқас одақтастар үшін үлкен теңіз жеңісі болды: Шато Рено басқаратын француздық эскорт флотының барлығы, сондай-ақ Мануэль де Веласко басқаратын испандық галеондары мен көліктері жаулап алынды немесе жойылды. Бірақ, шабуылға дейін қазынаның көп бөлігі түсірілгендіктен, Рук күміс жүгінің көп бөлігін қолға түсіре алмады. Дегенмен, жеңіс одақтастардың рухын көтеріп, Португалия королі Петр II-ні француздармен жасаған бұрынғы келісімінен бас тартып, Ұлы одаққа қосылуға ықпал етті.
The Battle of Vigo Bay, also known as the Battle of Rande (; Lang es), was a naval engagement fought on 23 October 1702 during the opening years of the War of the Spanish Succession. The engagement followed an Anglo Dutch attempt to capture the Spanish port of Cádiz in September in an effort to secure a naval base in the Iberian Peninsula. From this station the Allies had hoped to conduct operations in the western Mediterranean Sea, particularly against the French at Toulon. The amphibious assault, however, had proved a disaster, but as Admiral George Rooke retreated home in early October, he received news that the Spanish treasure fleet from America, laden with silver and merchandise, had entered Vigo Bay in northern Spain. Philips van Almonde convinced Rooke to attack the treasure ships, despite the lateness of the year and the fact that the vessels were protected by French ships of the line. The French and Spanish fleet sought safety behind a boom with twin batteries. However, Allied marines captured the harbour batteries while an Allied ship broke the boom. The main Anglo Dutch fleet then attacked the outnumbered and immobilized French fleet. The French surrendered six ships of the line, and others were destroyed. The engagement was an overwhelming naval success for the Allies: the entire French escort fleet, under the command of Château Renault, together with the Spanish galleons and transports under Manuel de Velasco, had either been captured or destroyed. Yet because most of the treasure had been off loaded before the attack, capturing the bulk of the silver cargo had eluded Rooke. Nevertheless, the victory was a welcome boost to Allied morale and helped persuade the Portuguese King, Peter II, to abandon his earlier treaty with the French, and join the Grand Alliance.
Өмірбаян
1700 жылы Бурбон Филипп V Испания тағына отырғанда, Испанияда оған қарсылық аз болды. Бірақ, испандық Америка империясында шенеуніктер мен отаршылар француздың саудасын басып алу әрекеттеріне қарсы тұрды. Голланд және ағылшын саудагерлері ресми түрде заңсыз болғанымен, испандықтар оларды қабылдады, алайда Кариб теңізінде испан күмісін Еуропаға "қорғау" үшін келген француз адмиралдарына күдікпен қарады. 1701 жылдың сәуір айында маркиз де Кетлогон басқаратын француз эскадрильясы теңізге шықты, бірақ испан губернаторлары оған азық-түлік сатып алуға рұқсат бермеді, ол ештеңесіз қайтып келді. Дегенмен, Корольдік теңіз флотының басты күші Испанияның негізгі жағалауында емес, Еуропадағы испан жағалауында болды. Король Уильям III басшылығымен, Англия мен Голландия Республикасы теңіз державалары одақтас флоттар үшін Жерорта теңізі стратегиясын қабылдады, және Уильямның 1702 жылдың наурыз айында қайтыс болғаннан кейін оның ізбасарлары да осы саясатты жалғастырды. Бұл стратегия Португалияны одақтастарға қосуға, Гибралтар бұғазын ашуға және Жерорта теңізіндегі ағылшын теңіз күшін нығайтуға көмектеседі деп үміттенілді. Барлық конвой 7 шілдеде Гаванаға жетті, ал 24 шілдеде Атлант мұхитын кесіп өтті. Флот 56 кемеден тұрды: 22-сі испандық, қалғаны француздық, соның ішінде саяхат аяқталғаннан кейін Атлант арқылы қауіпсіздігі қамтамасыз етілгеннен соң Францияға бет алған көптеген сауда кемелері де болды.
The accession of the Bourbon Philip V to the Spanish throne in 1700 had aroused little opposition in Spain. In the Spanish American empire, however, officials and colonists resisted French attempts to take over their trade. Dutch and English traders – though officially illegal – were accepted by the Spanish, but in the Caribbean, French admirals who had come to "protect" Spanish silver home to Europe were regarded with intense suspicion. The first French squadron sailed in April 1701 under the Marquis de Coëtlogon, but the Spanish governors would not even permit him to buy victuals, and he returned empty handed. However, the Royal Navy's main effort was not off the Spanish Main, but off the Spanish coasts in Europe. Under the leadership of King William III, the Maritime Powers – England and the Dutch Republic – had resolved upon a Mediterranean strategy for the Allied fleets, a policy continued under William's successors following his death in March 1702. It was hoped that this strategy would encourage Portugal to join the Allies, open the Strait of Gibraltar, and secure English naval power in the Mediterranean. The whole convoy arrived at Havana on 7 July, before striking out across the Atlantic on the 24th. The fleet comprised 56 vessels: 22 were Spanish, the rest French, including a large number of merchantmen which, by the end of the voyage, had sailed for France as soon as their safety across the Atlantic had been assured.
Достас ұрыстар
Қазанның ортасына қарай ағылшын үкіметі Виго шығанағында испандықтардың бар екенін біліп, дереу хабаршыларды теңізді Рук пен адмирал Клаудсли Шоуэллді іздеуге жіберді, соңғысы Ушант жағалауында эскадрильясымен жүзіп жүрген еді. Осы кезде Рук Кадиске қарсы апатты науқаннан отанына қайтып келді, нашар тәртіп пен ынтымақтастықтың болмауы салдарынан адмирал қыркүйек айының соңында жорықты тоқтатуға мәжбүр болды. Бірақ, сәтімен, Рук өзінің кемелерінің бірінен – капитан Томас Хардидің «Пемброк» кемесінен испандық конвой туралы жаңалықты естіген еді, ол португалдық Лагос портында су толықтыру үшін қалған болатын. «Пемброктың» капелланы, Джерси азаматы Бовуар, порттағы қазына кемелері туралы мақтанғаны үшін француз консулынан білді, ал Лиссабондағы Императорлық елшіліктің хабаршысы Бовуарға бұл ақпаратты растады. Харди дереу қууға шығып, 17 қазанда Рукты ұстап алды, осылайша оның Бискай шығанағын кесіп өтуіне бөгет қойды. Адмирал Рук өзінің күнделігіне мынадай жазба жасады:
By mid October the English government had learnt of the Spanish presence in Vigo Bay, and immediately sent off messengers to scour the seas for Rooke and Admiral Cloudesley Shovell, the latter of whom had been cruising with his squadron off Ushant. By now Rooke was returning home from the disastrous campaign against Cádiz, which, due to ill discipline and poor co operation, had forced the admiral to abandon the enterprise at the end of September. Fortuitously, however, Rooke had already learnt the news of the Spanish convoy from one of his own ships – Captain Thomas Hardy in the Pembroke who had stayed behind to water in the Portuguese port of Lagos. Pembroke's chaplain, a Jersey man named Beauvoir, had learned from the boastful French consul of the treasure ships in the harbour, news of which had been confirmed to Beauvoir by a messenger from the Imperial Embassy in Lisbon. At once, Hardy gave chase, and caught Rooke on 17 October in time to prevent him crossing the Bay of Biscay. Admiral Rooke recorded in his journal:
«Пемброк» капитаны Харди жеткізген ақпаратты ескере отырып, біз Виго портына баруға және барлық күшімізбен оларды шабуылдауға шешім қабылдадық, немесе бұл әрекетті тиімдірек ететін бөлімдерді жіберуге дайынбыз. Рук Виго шығанағының аузын зерттеу үшін кемелер жіберді. Құрлыққа түскен топ тұтқынға алынған монахтан король Филиптің қазынасының бір бөлігі жағаға түсірілгенін, бірақ испандық кемелерде әлі де көп байлық бар екенін білді.
Under consideration of the intelligence brought to Captain Hardy of the Pembroke It is resolved that we make best our way to the port of Vigo, and insult them immediately with our whole line, if not by such detachments as shall render the attempt most effectual. Rooke sent ships to explore the mouth of Vigo Bay. A landing party had gleaned information from a captured friar that King Philip's part of the treasure had already been landed, but that much wealth was still left on board the Spanish vessels.</blockquote>
Бағыт бұзылуы
23 қазанның таңертеңінде вице-адмирал Томас Хопсон бумға шабуыл жасады, оның артынан ағылшын кемелерінің күшті эскадрильясы және вице-адмирал Филипс ван дер Гоес басқаратын голландиялық кемелер келді. Шато Реноның екі шетінде "Бурбон" және "Эсперанс" атты ең ірі әскери кемелері орналастырылған. Ол бум ішінде тағы бес үлкен соғыс кемесін орналастырып, олардың қақпалары кіреберіске қаратылған. Сонымен қатар, Ормонд 2000 шамасындағы әскермен Тейс маңындағы жағаға түсіп, Форт-Рандеге қарай жорық жасады. Ормонд лорд Шеннонды бірнеше жүз сарбаз қорғаған бекініске шабуыл жасау үшін гранадерлердің алғы шебімен жіберді. Сыртқы қабырғаға шабуыл жасалып, теңізге қарайғы батарея кемелердің бумды бұзуына көмектесу үшін уақытында үндетілді. Шамамен 300 франко-испан әскері қорғаған мұнара біраз уақытқа төзімді, бірақ одақтас гранадерлерге де түсті. Оңтүстік жағалаудағы гаундар Ормондтың әскері шабуылға келгенде, 90 зеңбірекке ие "Ассоциация" шығанақтың екінші жағындағы кішкентай солтүстік батареяға шабуыл жасап, оны үндете алды. Руктің күнделігінде оқиға кезінде 53 адам суға батып кеткені айтылады, бірақ жел күшейгенде, қалған одақтас кемелер бумды кесіп өтіп, жаумен қақтығысуға қол жеткізді. Бум бұзылып, бекіністер үндегеннен кейін, франко-испан флоты жойылды. Шато Реноның әскері аз қарсылық көрсетіп, порттағы өз кемелеріне өрт қойып, жағаға қауіпсіз жерге қашты. Одақтас теңізшілер түн бойы олжаларын сақтап қалу үшін жұмыс істеді, таңертең француз немесе испан кемелерінің бірі де қолға түспеген немесе жойылмаған жоқ. 15 желілік кеме, 2 фрегат және бір өртке қойылған кеме бар болған, ешқайсысы қашып құтыла алмады. Бес кемені ағылшындар, біреуін голландиялықтар басып алды, ал қалғандарын одақтастар немесе француздар өртеп жіберді. (Төмендегі кестеге қараңыз). Испаниялықтар да ауыр қатыгездікке ұшырады: олардың флотындағы үш галеон мен 13 сауда кемесінің барлығы жойылды, бесеуі одақтастармен (кем дегенде үшеуі ағылшындармен қолға түсірілді) алынды. 24 қазанға дейін зақымның көп бөлігі толыққан, ал кемелер мен бекіністердің қалдықтары 27 қазанда адмирал Шовеллдің эскадрильясымен жойылды. Алайда, Испания үкіметі қаржылық соққыға ұшыраған жоқ: олар үш үлкен галеонның тек екеуіне ғана ие болды, ал сауда кемелерінің ешқайсысы болмады. Кемелердің жоғалуынан ғана емес, кемедегі орасан зор тауарлардан (бұрыш, кошениль, какао, тамақ, индиго, тері және т.б.) жеке саудагерлер де көп зардап шекті. Қазыналық флоттың Вигоға аман-есен жеткені туралы жаңалық бастапқыда Голландия саудагерлері үшін қуанышқа себеп болды, бірақ шайқас туралы кейінгі хабарлар Амстердамда аралас сезімдермен қабылданды, өйткені қолға түскен немесе жойылған байлық ағылшын және голландиялық саудагерлерге де, испандарға да тиесілі болды. Испания үкіметі күміске ие болды, оның көп бөлігі одақтастар шабуыл жасамас бұрын кемелерден түсіріліп, Сеговия қамалына орналастырылды. Сондықтан одақтастар күміспен күткендей көп қол жеткізе алмады. Монета шебері Исаак Ньютон 1703 жылдың маусым айында оған берілген металлдың жалпы көлемі 4504 фунт 2 унция күміс (~2043 кг) және 7 фунт 8 унция және 13 двт алтын (~3,4 кг) болды, оның құны 14000 фунт стерлинг деп бағаланды. Кейіннен осы металдардан жасалған монеталарда Аннаның бюстінің астында VIGO сөзі жазылған, олар сирек кездеседі және құнды. 1703 жылдың ақпан айында Филипп V ағылшын және голландиялықтардың қазыналық флотымен бірге келген барлық күмісті, жалпы сомасы төрт миллион песоны тәркілеу туралы жарлық шығарды. Сонымен қатар, король испан саудагерлері мен Севилья консулдығы үшін келгендерден екі миллион песо қарыз алуға шешім қабылдады. Жалпы алғанда, Филипп жеті миллионға жуық песоны ұстап қалуға тырысты, бұл флоттың жартысынан астамын білдіреді, бұл тарихтағы кез-келген испан патшасының Америка саудасынан алған ең үлкен сомасы. Нәтижесінде Филипп V-ге үлкен қаржылық пайда әкелді. Португалияның Оңтүстік Америкадан сауда жолдарын қорғау үшін Лиссабондағы министрлер Атлантикадағы басым теңіз күшінің қатарына қосылудың маңыздылығын білді. Руктың Вигодағы жеңісінен кейін теңіз күшінің теңіз күштеріне байланысты екені анық болды. Алайда Португалиямен одақ одақтас стратегияның үлкен өзгеруіне әкелді: теңіз державалары енді Испанияда кеңінен науқан жүргізуге бел буды, бір әскер Лиссабонда, екіншісі шығысқа қарай Каталонияда орналасқан. Бұл саясат ақыр соңында ауыр жүк болып, жарым аралдағы апатты науқанның себебі болды, бірақ ұзақ мерзімді перспективада келісімдердің коммерциялық ережелері Ұлыбританияның байлығының маңызды бөлігіне айналды. Сондықтан Вигодағы теңіз жеңісі 18 ғасырдағы Ұлыбританияның өркендеуіне тікелей емес, бірақ күшті үлес қосты. 1728 жылы француз Александр Губерт кемені жағаға жақын жеткізе алды, бірақ ол француз соғыс кемесі екенін және қазынасы жоқ екенін түсінгеннен кейін әрекетін тоқтатты. 1825 жылы Уильям Эванс басқаратын ағылшын экспедициясы суға батып, бір жыл бойы күміс, зеңбірек доптары және басқа да заттарды қалпына келтірді. Соған ұқсас кезеңде, өзін "Америкалық Виго шығанағы қазына компаниясы" деп атаған топ кемені көтеруге сәтсіз әрекет жасап, оны қиратты. Он жылдардан кейін Кавалье Пино өзінің гидроскопын ойлап тапқан құралын пайдаланып, орналасқан жерді сканерледі және бірнеше кемелерді картаға түсірді, содан кейін бірқатар сақтық эксперименттер жүргізіп, бірнеше зеңбіректерді және сақталған ағашты қалпына келтірді.
Early in the morning on 23 October, Vice Admiral Thomas Hopsonn in the led the attack on the boom, closely followed by a strong squadron of his English ships, and of Dutch vessels under Vice Admiral Philips van der Goes. Near each end of the boom Château Renault had moored two of his largest men of war: the Bourbon, and the Esperance. Within the boom he had moored five other large men of war with their broadsides bearing upon the entrance. Meanwhile, Ormonde with some 2,000 men, had landed on the shore near Teis and marched on Fort Rande. Ormonde sent Lord Shannon with the vanguard of grenadiers to assault the position, defended by several hundred troops. The wall enclosing the outer ward was stormed, and the seaward battery silenced in time to assist the breaking of the boom by the ships. The tower, defended by approximately 300 Franco Spanish troops, held out a little longer, but this also fell to the Allied grenadiers. As the southern shore guns were being assailed by Ormonde's men, the 90 gun Association attacked and silenced the smaller northern battery on the other side of the bay. According to Rooke's journal 53 men were drowned in the incident, but as the breeze picked up the other Allied ships managed to traverse the boom and engage with the enemy. With the boom broken, and the forts silenced, the Franco Spanish fleet was lost. Offering little resistance, Château Renault's men set fire to their own ships in the harbour, and sought safety on shore. The Allied seamen worked throughout the night to save their prizes, and by morning there was not a single French or Spanish vessel that had not been either captured or destroyed. of the 15 ships of the line, 2 frigates and one fireship, not a single vessel escaped. Five ships were captured by the English, and one by the Dutch; the rest were burnt, either by the Allies or the French themselves. (See table below). The Spanish suffered as badly: of the three galleons and 13 trading vessels in their fleet, all were destroyed, save five which were taken by the Allies (at least three of these were captured by the English). By 24 October most of the damage was complete; what remained of the ships and the fortifications were destroyed by Admiral Shovell's squadron on 27 October. However, the Spanish government felt no financial blow: it owned only two of the three large galleons, and none of the trading vessels. Those who suffered most, not just from the losses of the ships but also from the immense merchandise on board (pepper, cochineal, cocoa, snuff, indigo, hides, etc.) were the private traders. The news that the treasure fleet had got safely to Vigo was initially the cause of celebration for the merchants of Holland but the subsequent reports of the battle were received with mixed feelings in Amsterdam as the wealth captured or destroyed belonged as much to the English and Dutch traders as it did to the Spanish. What the Spanish government did own was the silver, most of which had already been unloaded from the ships before the Allied attack, and was ultimately deposited in the castle of Segovia. The Allies, therefore, did not capture as much silver for themselves as was often supposed. The Master of the Mint, Isaac Newton, stated in June 1703 that the total metal handed in to him by that date was 4504 lb 2 oz of silver (~2,043 kg), and 7 lb 8 oz and 13 dwt of gold (~3.4 kg), estimated at a value of just £14,000. Coins subsequently struck from these metals bore the word VIGO below Anne's bust, and are rare and valuable. In February 1703, Philip V issued a decree, by way of reprisal, to confiscate all the silver that had come with the treasure fleet belonging to the English and Dutch, totalling four million pesos. In addition, the King decided to borrow two million pesos from what had come for the Spanish traders and the Consulate of Seville. In total, Philip managed to keep nearly seven million pesos, representing over half the silver from the fleet, amounting to the biggest sum in history obtained from the American trade by any Spanish king. The result was an immense financial windfall for Philip V. To protect Portugal's trade routes from South America, the ministers in Lisbon knew the importance of aligning themselves with the dominant naval power in the Atlantic. After Rooke's success at Vigo, it was clear that that naval strength reposed in the Maritime Powers. But the alliance with Portugal forced a major change in Allied strategy: the Maritime Powers now found themselves committed to extensive campaigning in Spain, with one army based in Lisbon, another based to the east in Catalonia. The policy was ultimately to prove a heavy burden and the cause of a disastrous campaign in the peninsula, but in the long term, the commercial provisions of the treaties were to prove an essential component of Britain's wealth. The naval victory at Vigo, therefore, made an indirect but powerful contribution to Britain's 18th century prosperity. In 1728, a Frenchman named Alexandre Goubert managed to bring a ship almost completely to shore, but abandoned his efforts when it became apparent that it was a French battleship without treasure. An English expedition in 1825 led by William Evans utilized a diving bell, and over the course of a year managed to recover small amounts of silver, cannonballs, and other items. Around the same period, a group calling itself The American Vigo Bay Treasure Company made an ill fated attempt to raise a ship, tearing it apart. Decades later, Cavalier Pino, using his invention the hydroscope, scanned the location and mapped out several ships, and with a series of careful experiments managed to recover several cannons and preserved wood.