Кіріспе

Футболдан ойынды қайта бастау әдісі – бұрыш соққысы. Доп қақпа сызығынан шығып кеткенде, гол соғылмағанда және соңғы рет қорғаушы команда мүшесіне тигенде, футбол ойынында допты қайта қосудың осы әдісі қолданылады. Соққы ойын алаңының доп қақпа сызығын кесіп өткен жерге ең жақын бұрышынан орындалады. Бұрыштар шабуылдаушы команда үшін гол соғуға мүмкіндік жасайды, бірақ пенальти соққысынан немесе айып алаңының жанындағы тікелей соққыдан гөрі азырақ. Егер допқа ешқандай ойыншы тиместен гол соғылса, онда ол "Олимпико" голы немесе сирек жағдайда "Олимпиадалық" гол деп аталады.

Қайта бастаудан өз қақпасының орнына бұрыш

Ойынды қайта бастаудың көптеген тәсілдері тікелей қайта бастаудан өз қақпасына гол соғуға мүмкіндік бермейді; егер доп тікелей қақпаға кірсе, бұрыш соққысы беріледі. Бұл соққыдан бастау, қақпа соққысы, бұрыш соққысы, және тікелей немесе тікелей емес бос соққы үшін де осылай. Доп дұрыс түсірілгеннен кейін бірінші тиіскенде тікелей өз қақпасына кірсе ғана бұрыш соққысы беріледі; дұрыс түсірілмеген доп қайтадан ойнатылады. Мұндай жағдайлар өте сирек кездеседі, және кейбір жағдайларда орын алу үшін ерекше немесе ерекше жағдайлар қажет (мысалы, бұрыш соққысынан берілген доп алаңның бүкіл ұзындығын басып өтіп, ешқандай ойыншыға тиместен өз қақпасына кіруі керек). 1983–84 жылғы Англияның үшінші дивизионындағы матчта, Уимблдонға қарсы гол дұрыс емес есептелді, бұрыш емес, себебі Уолли Даунздың бос соққысынан кейін доп сақтықтан тыс қалған Дэйв Бейсанттың қақпасына кіріп кетті. 2002–03 жылғы Англия Премьер-лигасындағы матчта, Бирмингем Сити өздерінің қарсыласы Астон Виллаға қарсы гол соқты, онда Олоф Меллбергтің артқа жіберген добын Вилла қақпашысы Питер Энкельман ұстамады, ол қатты алаңдады, бірақ кейіннен ешқандай жанасу болмағанын және гол есептелмеуі керек деп мәлімдеді. Оның реакциясы төреші Дэвид Эллерэйді Энкельман допқа тигеніне көндірген болуы мүмкін; менеджер Грэм Тейлор бұрыш соққысының ережесінен хабарсыз болғанын айтты, бірақ Энкельман бұл айыптауды жоққа шығарды.

Өмірбаян

Футбол ассоциациясының 1863 жылғы бастапқы ережелеріне сәйкес, қақпа сызығының артына тепкіленген доп қазіргі регбидегідей қарастырылды: егер шабуылдаушы ойыншы допты бірінші тигізсе, шабуылдаушы командаға голға тебу мүмкіндігі берілді (регбидегі айырбастауға ұқсас), ал егер қорғаушы ойыншы допты бірінші тигізсе, қорғаушы командаға қақпадан тебу мүмкіндігі берілді. Кейіннен бұл ережелер қарапайымдастырылды, сондықтан 1867 жылға қарай, допты қай команда тигізгеніне қарамастан, барлық жағдайларда қақпадан тебу мүмкіндігі берілді. Осы кезеңде Шеффилд маңындағы клубтар өздерінің ерекше футбол ережелерін қолданды. Жаңа құрылған Шеффилд футбол ассоциациясы 1867 жылдың наурыз айының басында жариялаған заңдарда осыған ұқсас ереже болды: доп қай команда тигізгеніне қарамастан, қақпа сызығының артына өткен сайын қақпадан тебу мүмкіндігі берілді. Бұл ерте ережелердің бір мәселесі 1867 жылғы Футбол қауымдастығының мәжілісінде айтылды: егер бір команда екіншісінен әлдеқайда нашар болса, ойыншылар уақытты ұзақ созу үшін өз қақпаларының сызығының артына допты әдейі жіберіп жіберетін (кейде оны өздері тепкілеп жіберетін), әсіресе уақытты сақтауға тырысқанда.

Қауымдастық футболына кіріспе

1872 жылы Шеффилд Ассоциациясы бұрыштан соққыны Футбол Ассоциациясының ережелеріне сәтті енгізді. Жаңа FA ережесі жоғарыда сипатталған Шеффилд ережесімен толық сәйкес келді.

Атауы

"Бұрыштан орындалатын соққы" атауы алғаш рет 1883 жылғы ережелерде кездеседі.

Басқа ойыншылардың позициясы

Бастапқыда, бұрыш соққысы кезінде доптан басқа барлық ойыншылардың алты метрден жақын болуына тыйым салынған; бұл ереже 1888 жылы барлық қарсыластар ойыншыларына қатысты өзгертілді. 1913 және 1914 жылдары бұл қашықтық алты метрден он метрге дейін ұлғайтылды. 2006 жылы ең аз қашықтық доптан емес, бұрыш аймағынан он метр болуы тиіс деп белгіленді.

Топтың ойынға шығуы

1905 жылы доптың ойынға қосылуы үшін "толық айналым жасауы немесе оның шеңберін бойымен жүруі" қажет екені нақтыланды. 1997 жылы бұл талап алынып тасталды: доп тепкенде және қозғалғанда ойынға қосылады. 2016 жылы доптың "көрінетіндей" қозғалуы керек екені нақтыланды.

Бұрыш соққысынан аутсайд

1872 жылы алғаш рет енгізілген кезде бұрыш соққысын бұрыш жалауынан орындау қажет болды, бұл шабуылдаушы ойыншының тікелей бұрыштан офсайдта болуына мүмкіндік бермейтін. 1874 жылы соққыны бұрыш жалауынан бір футқа дейін орындауға рұқсат етілді, соның салдарынан ойыншы доптан алда болу арқылы офсайдтық позицияда қалу мүмкіндігі пайда болды. 1882 жылғы желтоқсанда өткен Халықаралық футбол конференциясында ойыншы бұрыш соққысынан офсайдқа түспеуі керек деген келісімге келді; бұл өзгеріс 1883 жылы Ойын ережелеріне енгізілді.

Бұрыш соққысынан гол соғу

1872 жылы алғаш рет енгізілген кезде, бұрыштан тікелей гол соғуға ешқандай шектеу қойылмаған. 1875 жылы мұндайға тыйым салынды. 1997 жылы қағидалар өзгертіліп, бұрыштан тікелей өз қақпасына гол соғу мүмкіндігі жойылды.

Мүшеден екі рет соққы беру

1872 жылы алғаш рет енгізілгенде бұрыштан допты жетектеп шығуға ешқандай шектеу қойылмаған. 1875 жылы бұл ереже өзгертілді: ойыншы бұрыштан допты соққаннан кейін, допқа екінші ойыншы тимегенше, оны қайтадан ұстауына тыйым салынды. 1924 жылы бұл шектеу, бұрыштан тікелей гол соғуға рұқсат беруге байланысты заң өзгергеннің нәтижесінде, қателікпен алынып тасталды. Сол жылдың 15 қарашасында "Арсеналға" қарсы өткен матчта "Эвертон" командасының шабуылшысы Сэм Чеджзой осы мүмкіндікті пайдаланды. Қараша айының соңында Халықаралық футбол қауымдастығы допты жетектеп шығуға қайтадан тыйым салу туралы шұғыл нұсқау шығарды. 1925 жылы қауымдастықтың кезекті жылдық мәжілісінде заңға ресми өзгеріс енгізіліп, допты жетектеп шығуға тыйым салынды.

Құқық бұзушылық үшін жаза

1882 жылы бұрыштан допты орта салған ойыншы, доп екінші ойыншыға тимай тұрып, оны қайта соққан жағдайда, жанама еркін соққы тағайындалды. 1905 жылы бұрыштан доп орта салған кезде жасалған кез келген құқық бұзушылық үшін жанама еркін соққы берілді. Бұл ережелер 1924 жылы қателікпен заңнан шығарылып тасталды, жоғарыда сипатталғандай. 1930 жылы екі ереже де қайта қолданысқа енгізілді. 1973 жылы екі рет допты соғудан басқа құқық бұзушылықтар үшін жаза ретінде допты қайта орта салу белгіленді.

Тік белгілері

Бір ярдтық ширек шеңберлік алаң белгісі алғаш рет 1938 жылы Ойын ережелерінде нақты айтылған, бірақ 1902 жылғы алаң схемасында одан бұрын-ақ кездеседі. 1995 жылы Ойын ережелері жаңартылып, бұрыштық тудан 11 метр қашықтықтағы қақпа сызығында, қақпа сызығына тік бұрышта қосымша белгілер жасауға рұқсат берілді, бұл төрешіге бұрыштық соққыдан ең аз қашықтықты сақтауға көмектесу үшін жасалған. 2008 жылы жанасу сызықтарына тік бұрышта да осындай қосымша белгілерге рұқсат берілді. (1977 жылы Шотландия Футбол қауымдастығы осы мақсатта 11 ярд радиусы бар ширек шеңберлік қосымша белгі жасауды ұсынған, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады).

Тий-брейкер ретінде пайдалану

1920-шы жылдардың басындағы кейбір қайырымдылық матчтарында, матчты қайта ойнаудан жалтарту үшін бұрыш соққылары теңдікті анықтау құралы ретінде қолданыла бастады. Осыған жауап ретінде, 1923 жылы ойын ережелеріне өзгеріс енгізіліп, гол соғу ғана есепке алынатыны және егер екі команда да бірдей гол соқса, матч тең деп танылатыны нақты айтылды. Дегенмен, Дублин қалалық кубогы (1960-шы жылдарға дейін) және Дублин мен Белфаст қалааралық кубогы (1940-шы жылдары) нокаут кезеңдерінде бұрыш соққыларының санын теңдікті бұзу үшін пайдаланды. Халықаралық футбол қауымдастығы (IFAB) бұрыш соққыларын осылай қолдануды ешқашан мақұлдаған жоқ, ал 1970 жылы IFAB пенальтилер сериясын теңдікті бұзудың ресми әдісі ретінде бекітті.