Нацистік ядролық қару жасауға қарсы саботаж операциясы

Кіріспе

Нацистік ядролық қару жасау процесін тоқтату мақсатындағы саботаж операциялары

Норвегиялық ауыр су саботажы (;) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Норвегиянің командалық құрамы мен одақтастардың бомбалау шабуылдары арқылы нацистік Германияның Норвегияны оккупациялаған гидроэлектр станцияларындағы ауыр су өндірісін тоқтатуға бағытталған одақтастар жүргізген күш-жігерлердің сериясы. Соғыс барысында одақтастар ауыр суды алып қою және ауыр су өндіріс орналастыруларын жою арқылы немістердің ядролық қару әзірлеуіне кедергі келтіруді көздеді. Норвегиялық ауыр су саботажы Телемарк аймағындағы Рюкан сарқырамасында орналасқан 60 МВт қуаттылығы бар Веморк электр станциясына бағытталған. Веморк гидроэлектр станциясы 1934 жылы салынған. Бұл әлемдегі алғашқы ауыр суды (азотты бекітудің қосалқы өнімі ретінде) жаппай өндіретін орын болды, қуаты жылына 12 тоннаға жететін. 1940 жылдың 9 сәуірінде Норвегияға неміс әскері шабуыл жасамас бұрын, француздық Deuxième Bureau сол кезде бейтарап Норвегиядағы Веморк зауытынан ауыр суды алып кетті. Зауыттың басқарушы директоры Францияға соғыс аяқталғанға дейін ауыр суды беруге келісті. Француздар оны құпия түрде Ослоға, содан кейін Шотландияның Перт қаласына, одан әрі Францияға тасымалдады. Алайда зауыт ауыр су өндіруді жалғастыра берді, ал одақтастар немістердің осы мүмкіндікті пайдаланып, ауыр су көлемін арттыруы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. 1940 жылдан 1944 жылға дейін Норвегиялық қарсылық қозғалысының саботаждық әрекеттері мен одақтастардың бомбалаулары зауытты жоюға және ауыр суды жоғалтуға әкелді. Бұл операциялар – «Grouse», «Freshman» және «Gunnerside» кодтық аттарымен белгілі болды – 1943 жылдың басында зауытты өндірістен тоқтатты. «Grouse» операциясы аясында британдық Арнайы операциялар атқарушы тобы (SOE) 1942 жылдың қазан айында зауыттың үстіндегі Хардангер платосына төрт норвегиялықтан тұратын алдын ала жасақты сәтті орналастырды. Келесі айда жүзеге асырылған сәтсіз «Freshman» операциясы британдық парашютистерге жүктелді, олар «Grouse» операциясының норвегиялық тобымен кездесіп, Веморкке бет түзуге тиіс болды. Бірақ әскери жолсерушілер (соның ішінде бір сүйрегіш, Handley Page Halifax) мақсатына жетпей құлап қалды. Halifax бомбалаушысының экипажынан басқа, барлық қатысушылар апат салдарынан қаза тапты немесе тұтқынға алынып, Гестапомен сұраққа тартылып, жазаланды. 1943 жылдың ақпан айында SOE-мен оқытылған норвегиялық коммандостар «Gunnerside» операциясы аясында өндіріс орнатылымдарын жойды, одан кейін одақтастардың бомбалау шабуылдары жасалды. Немістер операцияны тоқтатып, қалған ауыр суды Германияға тасымалдауға тырысты. Норвегиялық қарсылық күштері кейіннен ауыр суды тасымалдаған SF Hydro паромдық кемесін Тинн көлінде батырды.

The Norwegian heavy water sabotage (; ) was a series of Allied led efforts to halt German heavy water production via hydroelectric plants in Nazi Germany occupied Norway during World War II, involving both Norwegian commandos and Allied bombing raids. During the war, the Allies sought to inhibit the German development of nuclear weapons with the removal of heavy water and the destruction of heavy water production plants. The Norwegian heavy water sabotage was aimed at the 60 MW Vemork power station at the Rjukan waterfall in Telemark. The hydroelectric power plant at Vemork was built in 1934. It was the world's first site to mass produce heavy water (as a byproduct of nitrogen fixing), with a capacity of 12 tonnes per year. Before the German invasion of Norway on 9 April 1940, the French Deuxième Bureau removed of heavy water from the Vemork plant in then neutral Norway. The plant's managing director agreed to lend France the heavy water for the duration of the war. The French transported it secretly to Oslo, then to Perth, Scotland, and then to France. The plant was still capable of producing heavy water, however, and the Allies were concerned that the Germans would use the facility to produce more heavy water. Between 1940 and 1944, a series of sabotage actions by the Norwegian resistance movement and Allied bombing ensured the destruction of the plant and the loss of its heavy water. These operations — code named Grouse, Freshman, and Gunnerside — knocked the plant out of production in early 1943. In Operation Grouse, the British Special Operations Executive (SOE) successfully placed an advance team of four Norwegians on the Hardanger Plateau above the plant in October 1942. The unsuccessful Operation Freshman was mounted the following month by British paratroopers, who were to rendezvous with the Operation Grouse Norwegians and proceed to Vemork. This attempt failed when the military gliders (and one of their tugs, a Handley Page Halifax) crashed short of their destination. Except for the crew of one Halifax bomber, all the participants were killed in the crashes or captured, interrogated and executed by the Gestapo. In February 1943, a team of SOE trained Norwegian commandos destroyed the production facility in Operation Gunnerside; this was followed by Allied bombing raids. The Germans ceased operations, and attempted to move the remaining heavy water to Germany. Norwegian resistance forces then sank the ferry carrying the heavy water, the SF Hydro, on Lake Tinn.

Өмірбаян

1934 жылы Энрико Ферми және оның әріптестері уранды нейтрондармен бомбалау нәтижелерін зерттеді. Сол жылы Ида Ноддак ядролық бөліну концепциясын алғаш рет атады. 1938 жылдың желтоқсан айында, Фермидің жариялағаннан кейін төрт жыл өткен соң, Лизе Мейтнер мен Отто Роберт Фриш, Отто Хан мен Фриц Страссманның радиохимиялық тәжірибелік нәтижелерін ядролық бөлінудің дәлелі ретінде дұрыс интерпретациялады. Бұл жаңалық физиктер арасында жылдам тарады және егер тізбекті реакцияларды басқару мүмкін болса, бөліну үлкен қуаттың жаңа көзі болуы мүмкін екені анықталды. Бұл үшін бөліну кезінде шығарылатын екіншілік нейтрондардың энергиясын баяулатуға қабілетті зат қажет болды, осылайша оларды басқа бөлінетін ядролар сіңіре алатын болар еді. Ауыр су және графит нейтрондардың энергиясын баяулату үшін негізгі кандидаттар болып табылды. Нацистік Германия атом бомбасын жасауды зерттегенде, бірқатар мүмкіндіктер анықталды. Тарихи жазбаларда Германияның ауыр суды қолдану туралы шешіміне қатысты егжей-тегжейлі мәліметтер шектеулі болғанымен, соғыс аяқталғаннан кейін олар осы мүмкіндікті зерттегендері анық болды. Нәтижесіз болғанымен, таңдалған тәсіл техникалық жағынан жүзеге асырылатыны көрсетілді. Плутоний-239 (239Pu) тиімді қару материалы болып табылады, бірақ қарапайым «Thin Man» типіндегі бомба мүмкін емес болғандықтан, имплозиялық механизм қажет. Ауыр су 239Pu өндірісі үшін тиімді модератор екені дәлелденді және оны электролиз арқылы қарапайым судан бөлуге болады. Неміс бағдарламасы нацистердің неміс еврей физиктерін қууы және басқаларын әскерге шақыруы салдарынан қиындыққа тап болды және 1942 жылдың күзінде аяқталды.

Қару жасау тәсілдері

Ядролық қару әзірлеудегі басты мәселе – қару сапасындағы жеткілікті материалды қамтамасыз ету болып табылады; әсіресе уранның 235 (235U) немесе 239Pu бөлінетін изотоптарын алу қиын. Қару жасауға қолданылатын уранды кеннен өндіру, оны алу және табиғи кенді байыту қажет. Плутонийді байытылмаған уранмен отындырылатын реакторларда "өндіруге" болады, бұл өндірілген 239Pu-ны химиялық жолмен бөліп алуды талап етеді.

Плутоний өндіру

Уранның ең көп таралған изотопы – уран-238 (238U) сутегі (термоядролық) бомбаларда екіншілік бөлінетін материал ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ оны атом (тек бөліну) бомбасының негізгі бөлінетін материалы ретінде пайдалануға болмайды. Уран-238, уран-235-тің бөлінуі арқылы 239Pu өндіруге қолданылуы мүмкін, бұл процесте нейтрондар пайда болады (олардың бір бөлігі уран-238-ге сіңіріліп, 239U-ны құрайды). 239U бірнеше күннен кейін ыдырайды, нәтижесінде қару жасауға жарамды 239Pu пайда болады. Немістер графитті модератор ретінде қолданғанда тізбекті реакцияны ұстап тұру мүмкін емес екенін анықтады және одан бас тартты. Бұл ластанулардың салдарынан туындағанын білмей, олар жоғары таза графитті сынап бармады (ол сәйкес болар еді). Оның орнына, олар ауыр суға негізделген реактор дизайнын таңдады. Ауыр сумен баяулатылатын ядролық реактор ядролық бөлінуді зерттеу және, соңында, бомба жасауға қолданылатын плутоний өндіру үшін пайдаланылуы мүмкін.

Ауыр су өндірісі

Қалыпты суда әр 6400 сутек атомына бір ғана дейтерий атомы келеді; дейтерий электролит ретінде қолданылатын су қалдықтарында көбірек кездеседі. Веморк гидроэлектр станциясының қалдықтарын талдау, Хабер процесін пайдалана отырып, ірі масштабтағы нитрат өндіру зауыты, сутегінің деутерийге қатысты 48-ге тең арақатысын көрсетті (деутерийдің көп бөлігі HDO молекулаларында байланысқан). Норвегия технология институтының лекторы Лейф Тронстад және сутегі зауытының басшысы Жомар Брун 1933 жылы (ауыр су алғаш рет оқшауланған жыл) жоба ұсынды. Ол Norsk Hydro компаниясымен келісіліп, 1935 жылы өндіріске енгізілді. Технологиясы түсінікті. Ауыр су (D2O) электролиз арқылы қалыпты судан бөлінеді, себебі екі сутегі изотопының массасы арасындағы айырма реакция жылдамдығының шамалы өзгешелігіне әкеледі. Электролиз арқылы таза ауыр су өндіру үшін электролиз камераларының үлкен каскады қажет, және көп мөлшерде энергия жұмсалады. Артық қуат болғандықтан, ауыр суды қолданыстағы электролиттен тазартуға болады. Norsk Hydro әлемдік ғылыми қауымдастық үшін ауыр сумен жабдықтаушыға айналды, бұл аммиак қолданылатын тыңайтқыш өндірісінің қосалқы өнімі болды. Ауыр су өндірісі жөніндегі неміс кеңесшісі Ханс Суесс, Веморк зауытының сол кездегі қуатымен бес жылдан кем уақытта әскери мақсатта қолданылатын ауыр су көлемін өндіре алмайтынын бағалады. Кемеде өнеркәсіптік алмастар, жабдықтар және бірнеше британдық эвакуацияланғандар болды. "Бромпарк" 21 маусымда жолаушыларын және жүгін, соның ішінде ауыр судың жаһандық қорын Корнуоллдағы Фалмутқа жеткізді. Капитан Полсенге OBE ордені табысталғаны 1941 жылғы 4 ақпандағы "Лондон газетінде" жарияланды. Миссияның сәтті аяқталуында француз ғылыми орталықтарымен британдық байланыс жасаған Чарльз Говард, 20-шы Саффолк графының атқарған рөлі маңызды болды. Ауыр судың жеткізілімі тоқтатылғанымен, зауыт одан да көп су өндіре алуға қабілетті болды. Норвегиялық гидрокомпания басшылығының немістермен ынтымақтастығы соғыстан кейін норвегиялық билік органдары бастаған әріптестік бойынша тергеулер кезінде зерттелді, бірақ Ауберттің француздармен ынтымақтастығы компанияның жағдайын жақсартты.

In normal water, there is only one deuterium atom for every 6,400 hydrogen atoms; deuterium is more prevalent in the residue of water used as an electrolyte. An analysis of residues from the Vemork hydroelectric plant, a large scale nitrate production plant using the Haber process, showed a hydrogen to deuterium ratio of 48 (most of the deuterium bound in HDO molecules). Norwegian Institute of Technology lecturer Leif Tronstad and Jomar Brun, head of the hydrogen plant, proposed a project in 1933 (the year heavy water was first isolated). It was accepted by Norsk Hydro, and production began in 1935. The technology is straightforward. Heavy water (D2O) is separated from normal water by electrolysis, because the difference in mass between the two hydrogen isotopes translates into a slight difference in the speed at which the reaction proceeds. To produce pure heavy water by electrolysis requires a large cascade of electrolysis chambers, and consumes large amounts of power. Since excess power was available, heavy water could be purified from the existing electrolyte. Norsk Hydro became the heavy water supplier for the world's scientific community, as a by product of fertilizer production for which the ammonia was used. Hans Suess, a German adviser on the production of heavy water, had assessed the Vemork plant as incapable of producing militarily useful quantities of heavy water in less than five years at its capacity at the time. The ship already had industrial diamonds, machinery and a number of British evacuees aboard. The Broompark delivered its passengers and cargo, including the global stockpile of heavy water, to Falmouth, Cornwall on 21 June. The award of an OBE to Captain Paulsen was recorded in The London Gazette of 4 February 1941. Crucial to the success of the mission was the role played by Charles Howard, 20th Earl of Suffolk, the British liaison to the French scientific establishment. Although the supply of heavy water had been removed, the plant was capable of producing more. The Norsk Hydro management's collaboration with the Germans was examined during investigations of collaborationism begun by Norwegian authorities after the war, but Aubert's cooperation with the French aided the company's case.

Grouse және Freshman операциялары

1942 жылдың қазан айында Біріккен операциялар штабы Веморк зауытын жою операциясын бастады. Екі операция болды: біріншісі («Грауз» операциясы) – аймаққа норвегиялықтардың бір тобын алдын ала күш ретінде тастау. Олар орналасқаннан кейін, британдық инженерлер тобы әскери глайдермен зауытқа шабуыл жасау үшін («Фрешмен» операциясы) қондырылатын еді. 1942 жылдың 18 қазанында Арнайы операциялар атқару тобының (SOE) төрт адамнан тұратын командасы Норвегияға парашютпен түсті. Олар құлау орнынан зауытқа дейін ұзақ қашықтықты шаңғымен жүруі керек болғандықтан, «Грауз» операциясына жеткілікті уақыт берілді. Бұрынғы сәтсіз жоспарлардан өзгеше, «Грауз» командасынан зауыттың жоспарларын жаттап алу талап етілді. Олар сәтті қонды, және бірнеше күн іздеуден кейін шаңғымен жүріп «Сволоу» командасын тапты. Бірлескен команда 1943 жылдың 27-28 ақпанына жоспарланған шабуылға соңғы дайындықтар жасады. Командаға қажетті жабдықтар арнайы CLE контейнерлерінде түсірілді. Бір контейнерді норвегиялық патриот немістерден жасыру үшін қарға көміп тастады, кейін ол оны қайтарып алып, 1976 жылдың тамызында британдық армия әуе күштері офицеріне (ауданда жаттығулар жүргізіп жатқан) тапсырды. Контейнер Англияға қайтарылып, Альдершоттағы Әуе күштері мұражайында қойылды, ол Императорлық соғыс мұражайының Дюксфорд бөлігіне айналды. «Фрешмен» операциясының сәтсіз аяқталуынан кейін немістер зауыттың айналасына миналар, прожекторлар және қосымша күзетшілер орналастырды. Миналар мен прожекторлар өз орнында қалғанмен, қыс бойы зауыттың қауіпсіздігі әлсіреген еді. Дегенмен, Мона өзенінің үстіндегі терең шатқалды көпір толық күзетілген. Бұл оқиғаның британдық күштердің, емес, жергілікті қарсылық қозғалысының ісі екенін көрсету үшін әдейі қалдырылды. Қаптамаларды жаққан кезде, үй иесі өзінің көзілдірігін (ол бөлмеде бір жерде қалған еді; соғыс кезінде жаңа көзілдірік алу өте қиын болды) үшін алаңдады. Ылдам іздеу жұмыстары басталды, көзілдірік табылды, және қаптамалар жақылды. Жарылғыш зарядтар жарылып, электролиз камераларын жойды. Екеуі Ослоға (онда олар Милоргқа көмектесті), ал төртеуі одан әрі қарсылық жұмыстарын жүргізу үшін аймақта қалды. Өндіріс қайта жанданғаннан кейін, АҚШ Әуе күштері Веморкқа рейдтер сериясын бастады. Қараша айында зауытқа 143 B-17 ауыр бомбалаушысы күндізгі бомбалау шабуылын жасады, 711 бомба тасталды. Рейд үлкен зардаптар келтіргенімен, кем дегенде 600 бомба зауытты өткізіп кетті. 16 және 18 қарашада 392-ші бомбалаушы топтың 35 B-24 ауыр бомбалаушысы (Wendling, Station 118) Рюкан гидроэлектр стансасына шабуыл жасады. Бұл миссиялар бомбалаушы топтың ең ұзақ миссиялары болып, тиісінше 9,5 және 10,5 сағатқа созылды. Бір жыл бұрынғыға қарағанда, жердегі шабуылдарға қажеттілік азайды, себебі түнгі бомбалау (бұрын неміс әуе қорғанысының салдарынан мүмкін емес еді) енді балама болып табылды. Немістер әуе шабуылдарынан зауытқа одан әрі үлкен зардаптар тиетініне көз жеткізіп, 1944 жылы зауытты тастап, қалған қорларын және маңызды бөліктерін Германияға көшіруге шешім қабылдады.

In October 1942, Combined Operations Headquarters began operations to destroy the Vemork plant. There were two operations; the first (Operation Grouse) would drop a number of Norwegians in the area as an advance force. When they were in place, a party of British engineers would be landed by military glider to attack the plant itself (Operation Freshman). On 18 October 1942, a four man team of Special Operations Executive (SOE) trained Norwegian commandos parachuted into Norway. Since they had to ski a long distance to the plant from their drop point in the wilderness, considerable time was allotted for Operation Grouse. Unlike previous failed plans, Grouse required the team to memorize blueprints. They landed successfully, and found the Swallow team after a few days of searching on cross country skis. The combined team made final preparations for their assault, scheduled for the night of 27–28 February 1943. Supplies required by the commandos were dropped with them in special CLE containers. One container was buried in the snow by a Norwegian patriot to hide it from the Germans; he later recovered it, and gave it to an officer of the British Army Air Corps (which was conducting exercises in the area) in August 1976. The container was brought back to England and displayed at the Airborne Museum at Aldershot, which became part of the Imperial War Museum Duxford. After the failed Freshman attempt, the Germans placed mines, floodlights, and additional guards surrounding the plant. Although the mines and lights remained in place, security at the plant had weakened over the winter. The bridge spanning the deep ravine above the river Måna, however, was fully guarded. was purposely left behind to indicate that this was the work of British forces and not the local resistance. When the fuses were about to be lit, the caretaker was worried about his spectacles (which were somewhere in the room; during the war, new eyeglasses were nearly impossible to obtain). A frantic search ensued; the spectacles were found, and the fuses lit. The explosive charges detonated, destroying the electrolysis chambers. two proceeded to Oslo (where they assisted Milorg), and four remained in the region for further resistance work. Almost as soon as production resumed, the USAAF began a series of raids on Vemork. The plant was attacked in November by a massive daylight bombing raid of 143 B 17 heavy bombers, which dropped 711 bombs. Although the raid caused extensive damage, at least 600 bombs missed the plant. On 16 and 18 November, 35 B 24 heavy bombers from the 392nd Bomber Group (based at Wendling, Station 118) extensively attacked the hydro electric power station at Rjukan. The missions, the bomber group's longest, lasted 9 1/2 and 10 1/2 hours respectively. There was less need for ground assaults than a year earlier, since night bombing (previously unrealistic due to German air cover) was now an alternative. The Germans, convinced that air raids would result in further serious damage, decided to abandon the plant and move its remaining stocks and critical components to Germany in 1944.

SF Hydro суға батуы

Кнут Хаукелид (ауданның жалғыз оқытылған коммандосы) немістердің ауыр суды алып кету жоспары туралы хабардар болды және оған қолдау көрсетуді және жүк тасымалын жоюды тапсырды. Хаукелид екі адамды тартты, және олар ауыр суды Тинн көлі арқылы Тиннсё теміржол пароммен тасымалдайтын паромды саботаж жасауға келісті. Оның серіктерінің бірі паром экипажының бір мүшесін танып, онымен сөйлесіп, кемеге жасырынып, бомбаны орнатып, қашып кетті. SF Hydro паромның корпусына сегіз жарым килограмм пластикалық жарылғыш зат (екі сағаттық сақтандырғышпен) бекітілді, ол ауыр суы бар теміржол вагондарын Тинн көлі арқылы тасымалдауға тиіс болды. Паром және оның жүгі 1944 жылдың 20 ақпанында түн ортасында терең суға батып кетті. Көзі куәгерлер паром батқаннан кейін жүзіп тұрған болат барабандарды көргендерін хабарлады, бұл олардың ішінде ауыр су болмағаны туралы болжамдарға әкелді. Соғыстан кейін тексерулер көрсеткендей, кейбір барабандардың жартысы ғана толы болған, сондықтан олар жүзіп кеткен болуы мүмкін. Бірнешесі құтқарылып, Германияға жеткізілген болуы мүмкін. 2005 жылы жасалған экспедиция көлдің түбінен "26" нөмірі бар барабанды тапты. Оның құрамындағы ауыр судың мөлшері неміс деректерімен сәйкес келді, бұл жүк алдау емес екенін растады. Алайда, кейбір барабандардағы ауыр судың концентрациясы қару-жарақ бағдарламасы үшін жеткіліксіз болды, бұл жүк тасымалына қатысты қатаң қауіпсіздік шараларының болмауына және паромды бомбаларға тексермеуге себеп болды. "Телемарк батырлары" фильмінде локомотив пен пойыз неміс сарбаздарымен жабылған күйде көрсетілген. Рей Мерстің BBC телеарнасындағы хабарламасына сәйкес, қолбасшы генерал әскерлерді осылай орналастыруға бұйрық берген.

Тарихи көзқарас

Жақында Norsk Hydro компаниясының өндіріс деректерін зерттеу және 2004 жылы құтқарылған бір түбірлі бочканы талдау көрсеткендей, осы жөнелтімдегі бочкаларда pH 14 деңгейінде су болғанмен (алкалды электролиттік тазарту процесін көрсетеді), оларда жоғары концентрациядағы D2O болмаған. Жөнелтімнің көрінетін көлеміне қарамастан, таза ауыр судың жалпы мөлшері шектеулі болды; көптеген бочкаларда тек 0,5–1,0 пайыз ауыр су болды, бұл "Ганнерсайд" операциясының жоғары тазалықтағы ауыр суды жоюдағы сәттілігін растады. Немістерге ядролық реакторды іске қосу үшін шамамен 500 тонна ауыр су қажет болған, ал манифест Германияға тек ауыр су тасымалданатынын көрсетті. "Гидро" бір реакторды қамтамасыз етуге жеткіліксіз ауыр су тасымалдады, тіпті Норвегияның ауыр суын ең жоғары деңгейде өндіріп, жөнелткен жағдайда да, ядролық қару жасау үшін қажетті 10 тоннадан астам ауыр суды айтпағанда. Дегенмен, сәтсіз "Фрешман" операциясы және "Свалоу", "Грауз" және "Ганнерсайд" саботажшыларының күш-жігері ауыр су өндірісіне қарсы құпия соғысты халықаралық жария етті.

Тарих

Нильсен мен Хелбергті сұхбаттағаннан кейін, Associated Press агенттігінің Барбара Уэйс 1945 жылғы мамыр айында саботаж туралы жаңалықты жариялады. Соғыс кезіндегі цензура Хиросима мен Нагасакиге атом бомбалары тасталғаннан кейін 1945 жылғы тамызда ғана жариялануға мүмкіндік берді. Бірақ Джон Драммондтың 1962 жылғы «Бұл адамдар үшін» кітабында екі драмалық шабуыл туралы айтылады: Веморк ауданындағы Norsk Hydro зауытындағы ауыр су өндірісіне жасалған шабуыл және тағы бірі – Hydro теміржол паромдарына жасалған шабуыл. Рей Мерстің 2003 жылғы «Телемарктің нағыз батырлары: Гитлердің атом бомбасын тоқтату жөніндегі құпия миссияның шындығы» кітабы норвегиялық коммандостардың ерекше өмір сүру дағдыларына ерекше назар аударады. Кітап BBC телеарнасының «Телемарктің нағыз батырлары» деректік фильмінің қосымшасы болып табылады. Кнут Хаукелидтің «Атомға қарсы шаңғы» кітабы – бұл Gunnerside тобының мүшесі және шабуылдан кейін қалғандардың бірінің куәлігі. Женс Антон Поулссон (Swallow және Grouse) «Ауыр суға шабуыл: Атом бомбасы үшін жарыс 1942–1944» атты 2009 жылғы кітаптың авторы. «Operation Freshman» операциясы туралы екі кітапта айтылады: Ричард Вигганның 1986 жылғы «Operation Freshman: 1942 жылғы Рюкан ауыр суына шабуыл» және Йостейн Берглидтің 2007 жылғы «Operation Freshman: Іс-қимылдар мен салдары». Ричард Родстың Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Атом бомбасының жасалуы» кітабы оқиғалардың егжей-тегжейін қамтиды. Лео Маркстің 1998 жылғы «Жібек пен цианид арасында: Код жасаушының 1941–1945 жылдардағы тарихы» кітабы да осы оқиғаны баяндайды. Маркс (SOE криптографы) норвегиялық команданы білген, оларды криптографияға оқытқан, осылайша олар Англиядағы SOE-мен байланыса алды және Норвегияға тасталғаннан кейін олардың ілгерілеуін қадағалаған. «Норвегиядағы шабуыл: Нацистік ядролық бағдарламаны саботаждау» атты 2002 жылғы Томас Галлахердің кітабы көптеген коммандостармен сұхбаттасу негізінде жазылған және бұл шабуыл туралы айтады. Нил Баскомбтың 2016 жылғы «Қысқы бекініс: Гитлердің атом бомбасын саботаждауға жасалған эпикалық миссия» кітабында Operation Gunnerside операциясы туралы мәлімет бар. Дэймиен Льюистің «Гитлердің ядролық қаруларын іздеу: Нацистік бомбаны тоқтатуға жасалған құпия жарыс» кітабы, сол жылы жарық көрген, шабуылды және SF Hydro кемесінің батып кетуін баяндайды. 2018 жылғы «Телемарктің батырлары: Гитлердің атом бомбасын саботаждау, Норвегия 1942–44» кітабының авторы Дэвид Гринтри операцияның жоспарлау, орындау және одан кейінгі салдарларын сипаттайды.

After interviewing Nielsen and Helberg, Barbara Wace of the Associated Press filed a news article on the sabotage in May 1945. Wartime censorship delayed publication until after the atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki in August 1945. But For These Men , a 1962 book by John D. Drummond, recounts two dramatic raids: on the Norsk Hydro heavy water factory at Vemork and another the railway ferry Hydro. The Real Heroes of Telemark: The True Story of the Secret Mission to Stop Hitler's Atomic Bomb, a 2003 book by Ray Mears , emphasises the Norwegian commandos' unique survival skills. The book is a companion volume to The Real Heroes of Telemark, a BBC television documentary series. Skis Against the Atom is a first hand account by Knut Haukelid, one of the Gunnerside raiders who remained behind. Jens Anton Poulsson (Swallow and Grouse) wrote The Heavy Water Raid: The Race for the Atom Bomb 1942–1944 , a 2009 book. Operation Freshman is covered in two books: Richard Wiggan's 1986 Operation Freshman: The Rjukan Heavy Water Raid 1942 and Jostein Berglyd's 2007 Operation Freshman: The Actions and the Aftermath
Richard Rhodes's Pulitzer Prize winning book, The Making of the Atomic Bomb, includes details of the events. Leo Marks' 1998 book, Between Silk and Cyanide: A Codemaker's Story 1941–1945 , also details the story. Marks (SOE's cryptographer) knew the Norwegian team, trained them in cryptography so they could communicate with SOE in England, and followed their progress after they were dropped in Norway. The raid is the subject of Assault in Norway: Sabotaging the Nazi Nuclear Program , a 2002 book by Thomas Gallagher based on interviews with many of the commandos. An account of Operation Gunnerside is part of Neal Bascomb's 2016 The Winter Fortress: The Epic Mission to Sabotage Hitler's Atomic Bomb Damien Lewis's book Hunting Hitler's Nukes: The Secret Race to Stop the Nazi Bomb , also published that year, details the raid and the sinking of the SF Hydro. The 2018 book, Heroes of Telemark; Sabotaging Hitler's atomic bomb, Norway 1942–44 by David Greentree , describes the operation's planning, execution and aftermath.